Παιδιά στην καρδιά ενός πολιτισμικού πολέμου

Το θρησκευτικό γυμνάσιο θηλέων στην περιοχή Μπαϊράμπασα της Κωνσταντινούπολης δεν δείχνει με την πρώτη ματιά ότι βρίσκεται στο επίκεντρο του πολιτισμικού πολέμου που διεξάγεται στην Τουρκία. Στριμωγμένο στην αυλή ενός τεμένους, με τοίχους φθαρμένους από τον χρόνο και εικόνες τούρκων ηρώων ανά τους αιώνες δίπλα από τις σκάλες, το σχολείο είναι μικρό και στις αίθουσές του στοιβάζονται δεκάδες μαθητές.

Σχολεία σαν κι αυτό βρίσκονται στην καρδιά μιας από τις πιο πολωτικές συζητήσεις στην Τουρκία σήμερα για το μέλλον της χώρας και πόσο ισλαμική θα πρέπει να γίνει.

Το ιμάμ-χατίπ του Μπαϊράμπασα είναι κρατικό θρησκευτικό σχολείο. Η ανάπτυξη αυτού του είδους των παιδαγωγικών ιδρυμάτων είναι από τους κύριους στόχους του προέδρου Ταγίπ Ερντογάν που ήταν ο ίδιος απόφοιτος θρησκευτικού σχολείου. Σε ομιλία του τον περασμένο μήνα, περηφανεύτηκε ότι ο αριθμός των παιδιών που φοιτούν σε αυτά έχει αυξηθεί στη διάρκεια της διακυβέρνησής του από 63.000 το 2002 σε 983.000 σήμερα.

Ο Ερντογάν αποδίδει την αύξηση αυτών των σχολείων στο πλαίσιο της αμφισβήτησης των δυτικών αξιών και της δυτικοκεντρικής εκπαίδευσης. Πρόσφατα ο ίδιος υιοθέτησε έναν αντιδυτικό τόνο ισχυριζόμενος ότι οι μουσουλμάνοι ήταν εκείνοι που ανακάλυψαν την Αμερική πολύ πριν τον Κολόμβο και ότι οι άνδρες και οι γυναίκες δεν είναι ίσοι. «Γινόμαστε στόχος επειδή θέτουμε ερωτήματα που δεν έχουν επιτραπεί να απαντηθούν επί 200 χρόνια», δήλωσε την περασμένη Δευτέρα, αναφερόμενος σε αυτό που ο ίδιος θεωρεί λανθασμένη προσπάθεια δυτικοποίησης της Τουρκίας μετά το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Οι επικριτές του ισχυρίζονται ότι η αύξηση των θρησκευτικών σχολείων αποτελεί προσπάθειά του να επιβάλει στα παιδιά τις δικές του αντιλήψεις αντί να ασχοληθεί με τα πραγματικά προβλήματα ενός πεπαλαιωμένου εκπαιδευτικού συστήματος. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η Τουρκία βρίσκεται στην 44η θέση μεταξύ 66 χωρών όσον αφορά τις επιδόσεις των μαθητών της στα μαθηματικά, την ανάγνωση και την επιστήμη.

Ομως ο Ερντογάν προτιμά να ρίχνει το βάρος στη θέση που έχουν στην τουρκική κοινωνία οι μάζες των πιστών. Ισχυρίζεται ότι τους τελευταίους δύο αιώνες – μέχρι δηλαδή τη δική του άνοδο στην εξουσία – «η συζήτηση για τη θρησκεία είχε καταπιεστεί και το Ισλάμ και οι μουσουλμάνοι υποβάλλονταν σε συστηματικούς χλευασμούς και περιφρόνηση».

Τα θρησκευτικά σχολεία βρίσκονται στην καρδιά αυτού του θέματος. Μια από τις μεγαλύτερες αλλαγές μετά την απομάκρυνση των στρατιωτικών από την εξουσία έγινε στην παιδεία. Επειτα από τις αντιδράσεις στην κυβέρνηση της οποίας ηγούνταν οι ισλαμιστές το 1997 τα θρησκευτικά γυμνάσια για παιδιά ηλικίας 11-15 ετών καταργήθηκαν. Πριν δύο χρόνια ο Ερντογάν προχώρησε στην επαναλειτουργία τους δεσμευόμενος ότι θα μεγαλώσει μια πολύ πιο θρησκευόμενη γενιά.

Και αραβική γραφή. Οι προσπάθειές του εντείνονται. Την περασμένη εβδομάδα ενέκρινε τις προτάσεις επιτροπής που αφορούν τη δημιουργία θρησκευτικών σχολείων για παιδιά από έξι ετών και άνω, όπου τα μαθήματα θα γίνονται στη γλώσσα με την αραβική γραφή που προϋπήρχε των σύγχρονων τουρκικών «είτε το θέλουν οι επικριτές μου είτε όχι».