[Η κριτική της Δευτέρας] «Αυγά μαύρα»

Πρέπει να απολογηθώ ξεκινώντας σήμερα το κείμενό μου. Το έργο που θα με απασχολήσει έχει ξαναπαιχτεί πριν από ακριβώς 20 χρόνια και κρατήθηκε στη σκηνή δύο θεατρικές περιόδους. Τώρα παίζεται για δεύτερη συνεχή χρονιά. Πριν από 20 χρόνια, λόγω βεβαρημένου προγράμματος σε ένα θεατρικό τοπίο με εκατοντάδες παραστάσεις, δεν μπόρεσα να το παρακολουθήσω, παρότι με τον Χαριτόπουλο, τον σημαντικό συγγραφέα, έχω κυριολεκτικά κόλλημα (ήμουν ο κεντρικός ομιλητής όταν παρουσιάστηκε το τολμηρό του κείμενο για τον αρχηγό των ατάκτων Αρη Βελουχιώτη και πού: στην αίθουσα του Πολεμικού Μουσείου που διαχειρίζεται το Γενικό Επιτελείο Στρατού!). Ζητώ λοιπόν συγγνώμη γιατί στέρησα από το κοινό μου, που, εξάλλου, γνωρίζει πως αφιέρωσα τον πυρήνα των κριτικών μου στο σύγχρονο νεοελληνικό θέατρο.

Τι είναι λοιπόν τα «Αυγά μαύρα» του Διονύση Χαριτόπουλου που παίζoνται με κοσμοσυρροή στη Θεατρική Σκηνή της οδού Νάξου;

Είναι, χωρίς υπερβολές, μια σύγχρονη τραγωδία με όλη τη σημασία της αρχετυπικής αυτής θεατρικής έννοιας. Είναι ο τραγικός οικογενειακός, εμφύλιος, σπαραγμός με τις αναλογίες της οικογένειας των Ατρειδών και των Λαβδακιδών.

Οι καταραμένες αυτές οικογένειες τροφοδότησαν με τις αμαρτίες τους, τις ύβρεις τους, την έπαρσή τους, το παγκόσμιο θέατρο, δημιουργώντας το βασικό τραυματικό υλικό της ανθρώπινης μοίρας σε όλο το θέατρο, αρχαίο, ευρωπαϊκό, κλασικό, αστικό, σύγχρονο.

Γιατί το μεγάλο θέατρο από τον Αισχύλο έως τον Σαίξπηρ, από τον Μολιέρο έως τον Σίλερ, από τον Γκόγκολ έως τον Ιψεν και τον Στρίντμπεργκ και από τον Τσέχοφ στον Πιραντέλο και έως τις παρυφές του Μπρεχτ («Μάνα κουράγιο») και στον Πίντερ, τον Τενεσί Γουίλαμς, τον Αρθουρ Μίλερ και τον Αλμπι, στον Ανούιγ και τον Ντίρενματ, έχει ως πεδίο σύγκρισης την οικογένεια.

Και ορθά, νομίζω, αφού τα πάθη, τα μίση, οι έρωτες, οι απορρίψεις και οι προσδοκίες, οι αποτυχίες και οι απόπειρες μεγεθύνονται, διογκούνται όταν συγκρούονται μέσα στον στενό οικογενειακό κύκλο.Αλλη διάσταση έχει ο φόνος κι άλλη η παιδοκτονία, η αδελφοκτονία, η μητροκτονία, η αδελφοσφαγή, η συζυγοκτονία.

Βέβαια στους τραγικούς και στον Σαίξπηρ, συχνά πυκνά στους ρομαντικούς, η οικογένεια είναι ηγετική, ασκεί εξουσία, οι πράξεις των μελών της έχουν επιπτώσεις πάνω σε πολίτες, υπηκόους, στρατεύματα, τάξεις. Στο αστικό δράμα η τραγωδία κλείνεται μέσα στο αστικό καταφύγιο του σπιτιού, στο σαλόνι, στην κρεβατοκάμαρα, στη σοφίτα.
 Ο Οιδίπους, η Κλυταιμνήστρα, ο Οθέλλος, η Μαρία Στιούαρτ δημόσια εκτίθενται και οι πράξεις τους έχουν απήχηση και διάχυση στον λαό που εξουσιάζουν ή αναφέρονται. Η Εντα Γκάμπλερ, οι ήρωες του Στρίντμπεργκ, ο Κόστια του Τσέχοφ, η Στέλλα Βιολάντη, η Φλανδρώ, πεθαίνουν, αυτοκτονούν, αμαρτάνουν μέσα στους τέσσερις τοίχους του αστικού ασύλου.

Ο ΣΙΦΟΥΝΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ. Υπάρχουν όμως και έργα που οι οικογενειακές καταιγίδες είναι γεννήματα των ιστορικών, κοινωνικών, οικονομικών συνθηκών. Ερχεται η Ιστορία ως σίφουνας, εισβάλλει μέσα από τις ρωγμές του αστικού ασύλου, από την καμινάδα, από τα ανοιχτά παράθυρα, και ανατρέπει την οικογενειακή ισορροπία.

Ο Χαριτόπουλος αυτό κατορθώνει στο έργο του να δείξει. Πως την τρέλα της Ιστορίας, αυτή που ωθεί λαούς στην αλληλοσφαγή, κανένας δεν μπορεί να αποφύγει. Την εμπλοκή, την ένταξη και τη μοίρα της φοράς των πραγμάτων.

Ο Χαριτόπουλος ξαναγράφει στα καθ’ ημάς τις «Φοίνισσες» του Ευριπίδη και τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» του Σοφοκλή, τη νέα «Ορέστεια», μέσα από μια συνάντηση, μετά την καταστροφή, Ορέστη και Ηλέκτρας, Αντιγόνης και Ετεοκλή, Ιοκάστης – Πολυνείκη. Δύο αδέλφια που βρέθηκαν, χωρίς να το επιλέξουν, αφού άλλοι αποφάσιζαν γι’ αυτούς, απλώνουν τα κουρέλια τους, τις σπαραγμένες υπάρξεις τους, τις λεηλατημένες ζωές τους σε αντίθετα στρατόπεδα, σε άλλο ιδεολόγημα, σε άλλες ηθικές αξίες, σε άλλα προτάγματα μέσα στον εμφύλιο των ετών 1946-1949.

Ο κόσμος που συρρέει στη Θεατρική Σκηνή είναι δύο ηλικιακών ομάδων. Οι ώριμοι, όσοι κουβαλάμε τραύματα, μνήμες επώδυνες, και οι νέοι, που έκπληκτοι μαθαίνουν πάνω σε πόσα νωπά αδελφικά αίματα θεμελιώσαμε μια δυστυχισμένη πατρίδα, «πάντα ευκολοπίστευτη και πάντα προδομένη», όπως λέει ο Δ. Σολωμός. Πώς να μπαλωθούν τόσο βαθιές πληγές;

Ο Χαριτόπουλος έγραψε τη σύγχρονη τραγωδία με λιτά, ωμά, στέρεα υλικά, χωρίς μελοδράματα, χωρίς λογοτεχνικά στρατηγήματα. Αλλά όχι χωρίς πάθος, χωρίς καημό, συχνά με αγανάκτηση.

Και όμως το έργο του λειτουργεί λυτρωτικά, σαν ξόρκι, σαν προσευχή, σαν κραυγή, σαν έκκληση: «Ποτέ πια»!

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Το έργο ευτυχεί σε ερμηνείες. Ο σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής Αντώνης Αντωνίου, μια από τις λίγες υποκριτικές οντότητες της σκηνής μας, είναι αυθεντικός φορέας λαϊκού, γνήσιου ύφους και ήθους και η συνταρακτική Νατάσα Ασίκη, μια πηγαία αλλά συνάμα και εκρηκτική υποκριτική αρτεσιανή φλέβα, δίνουν μάθημα όχι απλώς σκηνικής υποκριτικής, δίνουν ψυχή στα μεγάλα μας, δυστυχώς συνεχιζόμενα, εθνικά πάθη και σύνδρομα και επικοινωνούν μ’ έναν Ελληνα που διψάει για αλήθεια.

Οταν αυτό το θέατρο μ’ αυτές τις ηθικές αρχές λειτουργεί, υπάρχει σ’ αυτό τον έρμο τόπο ΕΛΠΙΔΑ.

Συγγραφέας:
Διονύσης
Χαριτόπουλος
Σκηνοθεσία:
Αντώνης Αντωνίου
Σκηνικά:
Νίκος Κασαπάκης
Μουσική:
Ελένη Καραΐνδρου
Παίζουν:
Νατάσα Ασίκη,
Αντώνης Αντωνίου
Θεατρική Σκηνή
Σκιάθου & Νάξου 84, Πλατεία Κολιάτσου, τηλ. 210-2236.890