«Ολοι φοβούνται στην Τουρκία»

Η δύσκολη σχέση του διασημότερου τούρκου συγγραφέα με τον πρόεδρό του μπαίνει σε καινούριο κεφάλαιο, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Και αυτό επειδή αύριο αναμένεται να κυκλοφορήσει στη γειτονική χώρα το νέο μυθιστόρημα του Ορχάν Παμούκ, 480 σελίδων, το οποίο προετοίμαζε επί έξι χρόνια, όπως ανακοινώθηκε από τον εκδοτικό του οίκο Γιαπί Κρεντί (ΥΚΥ). Ο τίτλος στα τουρκικά θα είναι «Kafamda Bir Tuhaflik», και μέχρι τώρα αποδίδεται ως «Το αλλόκοτο μέσα στο μυαλό μου». Πρόκειται για μια σύγχρονη ερωτική σάγκα ανάμεσα στον πλανόδιο μικροπωλητή Μεβλούτ και τη φίλη του, αλλά προφανώς ο βραβευμένος με Νομπέλ Λογοτεχνίας (2006) συγγραφέας έχει τοποθετήσει τους βραδυφλεγείς μηχανισμούς του μέσα στην πλοκή για να καυτηριάσει με απολύτως πολιτικό τρόπο την κατάσταση στην πατρίδα του.

Ο Παμούκ διηγείται τη ζωή του ήρωά του στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης από το 1969 έως το 2012. Το διάστημα αυτών των τεσσάρων δεκαετιών ο Μεβλούτ αλλάζει επαγγέλματα και γίνεται αυτόπτης μάρτυρας των κοινωνικών μετασχηματισμών και των πολιτικών αλλαγών της Τουρκίας. Σε αυτή την χρονική περίοδο συχνά απορεί για αυτή την αλλόκοτη, ανοίκεια αίσθηση που τον ωθεί να νιώθει διαφορετικός από όλους τους «άλλους».

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στην τουρκική εφημερίδα «Χουριέτ» ο Παμούκ κατήγγειλε την ατμόσφαιρα «φόβου» που επικρατεί στη χώρα του και αναφέρθηκε στις πιέσεις που ασκεί η συντηρητικών πλέον κατευθύνσεων κυβέρνηση προς τον Τύπο. «Παρατηρώ ότι όλος ο κόσμος φοβάται, δεν είναι φυσιολογικό. Η ελευθερία της έκφρασης έχει πέσει σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Πολλοί φίλοι μου λένε ότι αυτός ή εκείνος ο δημοσιογράφος έχασε τη δουλειά του. Πλέον ακόμη και οι δημοσιογράφοι που πρόσκεινται στην εξουσία διώκονται. Δεν έχω δει τίποτα παρόμοιο πουθενά».

Ο 62χρονος Ορχάν Παμούκ σχολίασε επίσης τις δηλώσεις του τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν ότι άνδρες και γυναίκες δεν είναι ίσοι διότι αυτό είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση. «Το νέο μου βιβλίο αναφέρεται στην καταπίεση των γυναικών. Αν θα έπρεπε να δούμε με κριτική ματιά την Τουρκία ως εξωτερικοί παρατηρητές θα εστιάζαμε στη θέση των γυναικών στην κοινωνία. Οι πολιτικοί μας κάνουν απερίσκεπτες δηλώσεις για το θέμα, σαν να επιδιώκουν να προκαλέσουν αντιδράσεις».

Είναι φυσικά η δήλωση ενός συγγραφέα ο οποίος ήδη στο «Χιόνι» (στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2007 από την Ωκεανίδα) έβαζε στο επίκεντρο της υπόθεσης τις αυτοκτονίες νεαρών γυναικών με μαντίλα και υπενθύμιζε τη βαθύτατη διαίρεση μιας χώρας που ζει μεταξύ οθωμανικού Ισλάμ και δεσποτικού κεμαλισμού. Είναι η δήλωση ενός «εχθρού του λαού», ο οποίος το 2005 είχε σπάσει ένα ταμπού στην πατρίδα του δηλώνοντας  στην ελβετική έκδοση «Das Magazin» ότι ένα εκατομμύριο Αρμένιοι και 30.000 Κούρδοι είχαν εκτελεστεί στη χώρα του κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι τουρκικές Αρχές άρχισαν τότε μία διαδικασία κυρώσεων εις βάρος του με κατηγορίες για «προσβολή της τουρκικότητας», οι οποίες όμως κατέπεσαν στις αρχές του 2006.