Πώς ο Μεγάλος Πόλεμος επηρέασε την τέχνη

Διήρκεσε τέσσερα χρόνια, από το 1914 έως το 1918 (αν και πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η πραγματική επιρροή του έληξε το 1945), κινητοποίησε 65 εκατομμύρια άνδρες, άφησε πίσω του περίπου 9 εκατ. νεκρούς στρατιώτες και άλλα 9 εκατ. νεκρούς αμάχους, σάρωσε τέσσερις από τις παλιές αυτοκρατορίες της ηπείρου και έκανε την Ευρώπη «ένα εργαστήριο πάνω σ’ ένα τεράστιο νεκροταφείο», σύμφωνα με τη ρήση του τσέχου πολιτικού Τόμας Μάζαρικ.

Ωστόσο ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Μεγάλος Πόλεμος όπως λεγόταν τότε – και έτσι έμεινε στο υποσυνείδητο – τροφοδότησε και επηρέασε τις τέχνες, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, τη φωτογραφία, μέχρι και σήμερα.

Εκτός από τις σελίδες των αμιγώς ακαδημαϊκών συγγραμμάτων, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει καταγραφεί σε αρκετά λογοτεχνικά έργα και κινηματογραφικές ταινίες. 

Αποτέλεσε πρώτη ύλη για τα εμβληματικά «Αποχαιρετισμός στα όπλα» του Ερνεστ Χέμινγουεϊ  και «Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο» του Εριχ Μαρία Ρεμάρκ. Και τα δύο αποτελούν ένα συγκλονιστικό, μα και διαχρονικό, «κατηγορώ» της παράνοιας του πολέμου. Και τα δύο αυτά βιβλία μεταφέρθηκαν στη μεγάλη οθόνη από τους Φρανκ Μπορζάτς και Λούις Μάιλστοουν αντίστοιχα.

Ο ντανταϊσμός εξάλλου, το καλλιτεχνικό κίνημα που αναπτύχθηκε μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στις εικαστικές τέχνες καθώς και στη λογοτεχνία (κυρίως στην ποίηση), στο θέατρο και στη γραφιστική, ήταν μια διαμαρτυρία ενάντια στη βαρβαρότητα του πολέμου. Αυτού που οι ντανταϊστές πίστευαν ότι ήταν μια καταπιεστική διανοητική αγκύλωση, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητα.

Επηρέασε μέχρι και την αποκαλούμενη ένατη Τέχνη, τα κόμικς, με αντιπροσωπευτικά δείγματα τα «Aces High» (1955), «Charley’s War» (1979- 1985) και «White Death» (1998), φωτίζοντας διάφορες πτυχές του «Πρωτοφανέρωτου Πολέμου», όπως αλλιώς είχε χαρακτηριστεί ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ενδεικτικά στο «White Death» των Σκωτσέζων Ρομπ Μόρισον και Τσάρλι Αντλαρντ – βασίστηκε στην εκτίμηση ενός τηλεοπτικού ντοκιμαντέρ ότι κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο πάνω από 60.000 ιταλοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους από σκοπίμως προκληθείσες χιονοστιβάδες – η τεχνική της κιμωλίας πάνω σε γκρίζα επιφάνεια κρίθηκε εκ του αποτελέσματος εξαιρετική για την ανάπλαση του χιονισμένου περιβάλλοντος που παραπέμπει σε μια αδιαφοροποίητη απεραντοσύνη – βασίλειο του θανάτου.

Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη λήξη του γνωστού και ως Πολέμου των Χαρακωμάτων, πραγματοποιείται διήμερο αφιέρωμα «100 χρόνια μετά: ο Μεγάλος (ξεχασμένος) Πόλεμος. Η επιρροή του στην τέχνη» (σήμερα και αύριο) στο πολυκέντρο Ηλέκτρα Αποστόλου του Δήμου Ηρακλείου. Εκεί θα μιλήσουν η επίκουρος καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών Ελλη Λεμονίδου, ο ιστορικός Τέχνης Παναγιώτης Παπαδόπουλος και ο δημοσιογράφος – κριτικός κινηματογράφου στην εφημερίδα «Το Βήμα» Γιάννης Ζουμπουλάκης. Κοινή συνισταμένη των ομιλιών, η επιρροή που άσκησε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος στα γράμματα και στις τέχνες, τότε και σήμερα. Στο πλαίσιο της διημερίδας θα προβληθούν η ταινία μυθοπλασίας με στοιχεία τεκμηρίωσης «Πρώτα Χριστούγεννα στα Χαρακώματα» (2005) του Μίχαελ Γκάουμνιτζ (σήμερα) και η αντιπολεμική σαρκαστική ταινία «Ο Μεγάλος Πόλεμος» (1959) του Μάριο Μονιτσέλι.

«100 χρόνια μετά: Ο Μεγάλος (ξεχασμένος) Πόλεμος. Η επιρροή του στην Τέχνη», σήμερα και αύριο (19.30) στο Πολυκέντρο Ηλέκτρα Αποστόλου (Κουντουριώτου και Νεότητος), από τον Αλλο Τόπο Επικοινωνίας και Πολιτισμού. Είσοδος ελεύθερη.