Κάλεσμα ενότητας από τους ηγέτες των δύο Εκκλησιών

Ηταν, κατά γενική ομολογία, μια μοναδική επίδειξη χριστιανικής ενότητας: ο Πάπας Φραγκίσκος σκύβει ελαφρώς και ζητάει την ευλογία του Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Εκείνος, από την πλευρά του, τον ασπάζεται στο κεφάλι. Σχεδόν χίλια χρόνια από το Σχίσμα που διαίρεσε τον χριστιανισμό σε δυτικό καθολικισμό και ανατολική ορθοδοξία, ο συμβολισμός είναι υψηλός και απολύτως σαφής. Το επιστέγασμα ήταν μια κοινή διακήρυξη για τον χριστιανικό διάλογο, από την οποία δεν έλειψαν οι αναφορές στη δραματική κατάσταση που βιώνουν οι χριστιανοί της Μέσης Ανατολής. Στη διακήρυξη που υπέγραψαν οι δύο ιεράρχες τονίζεται η ανάγκη να συνεχιστεί ο ενδοχριστιανικός διάλογος στην παράδοση που έχει ξεκινήσει μετά την άρση του Σχίσματος. Παράλληλα, τίθεται με ευθύ τρόπο το θέμα της επιβίωσης των χριστιανών της Μέσης Ανατολής. «Οι χριστιανικές κοινότητες απειλούνται με πλήρη εξαφάνιση. Δεν είναι δυνατόν να αποδεχθούμε μια Μέση Ανατολή χωρίς χριστιανούς» αναφέρεται.

Η διάθεση να γραφτεί μια νέα σελίδα στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών αποτυπώθηκε ανάγλυφα και στην πανηγυρική πατριαρχική και συνοδική Θεία Λειτουργία που τελέστηκε στο Φανάρι. Στο τέλος της Λειτουργίας ο Οικουμενικός Πατριάρχης και ο Πάπας αντήλλαξαν τα καθιερωμένα μηνύματα, ενώ από τον εξώστη του Πατριαρχικού Οίκου χαιρέτησαν τους πιστούς. «Η σύντομη έως τώρα θητεία σας στην ηγεσία της Εκκλησίας σάς καθαγιάζει στη συνείδηση των συγχρόνων σας ως κήρυκα της αγάπης, της ειρήνης και της συμφιλίωσης» ανέφερε ο Βαρθολομαίος. «Διδάσκετε με τα λόγια σας αλλά κυρίως με την απλότητά σας, την ταπεινοσύνη σας και την αγάπη σας προς όλους. Εμπνέετε εμπιστοσύνη στους απίστους, ελπίδα στους απελπισμένους» ανέφερε ακόμη ο Οικουμενικός Πατριάρχης, ενώ ευχαρίστησε τον ποντίφικα για το γεγονός ότι προσέφερε στους ορθοδόξους «την ελπίδα ότι στον καιρό σας, η προσέγγιση των δύο μεγάλων παλαιών Εκκλησιών θα συνεχιστεί».

Ο Πάπας Φραγκίσκος, από την πλευρά του, κάλεσε τον ορθόδοξο κόσμο να συνταχθεί στον αγώνα για τη δημιουργία ενός νέου πολιτισμού. «Ως χριστιανοί, καλούμαστε να νικήσουμε μαζί την παγκοσμιοποίηση της αδιαφορίας που σήμερα φαίνεται να έχει την πρωτοκαθεδρία και να χτίσουμε ένα νέο πολιτισμό που θα βασίζεται στην αγάπη και στην αλληλεγγύη». Ηταν ένα κάλεσμα στην ενότητα και με τη βεβαιότητα ότι «η αποκατάσταση της πλήρους κοινωνίας ανάμεσα στις δύο Εκκλησίες δεν σημαίνει ούτε υποταγή του ενός στον άλλον ούτε απορρόφηση».

Ο διάλογος του ποντίφικα με την Αγκυρα δεν είχε πάντως την ίδια τύχη. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η πρώτη επίσκεψη του Φραγκίσκου στην Τουρκία έδωσε την ευκαιρία για έναν πολιτικό διάλογο κωφών μεταξύ του προκαθήμενου της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, ο οποίος ζητάει να συμμαχήσουν οι θρησκείες κατά της τρομοκρατίας, και του τούρκου προέδρου που επιμένει να καταγγέλλει την ισλαμοφοβία. Η αντίθεση στο νεόδμητο και πολυτελές προεδρικό μέγαρο, αναφέρει το Γαλλικό Πρακτορείο, ήταν εντυπωσιακή. Τα τυπικά χαμόγελα δεν μπόρεσαν να κρύψουν τον εκνευρισμό και των δύο, που εκφώνησαν τις ομιλίες τους χωρίς να διαφανεί έστω και το παραμικρό σημείο επαφής. «Ο Πάπας εκφράστηκε στο πλαίσιο μιας ποιμενικής προοπτικής, ενώ ο πρόεδρος έβγαλε έναν πολύ πολιτικό λόγο» συνόψισε μάλλον διπλωματικά εκπρόσωπος του Βατικανού. Ο Φραγκίσκος έκανε αναφορά στη θέση της Τουρκίας ως «φυσικής γέφυρας» ανάμεσα στη Δύση και στην Ανατολή και επέμενε στον ρόλο που πρέπει να διαδραματίσει στον διάλογο των πολιτισμών. Από την πλευρά του, ο Ταγίπ Ερντογάν επιδόθηκε σε ένα ανελέητο «κατηγορώ» κατά της ισλαμοφοβίας και της καταπίεσης των μουσουλμάνων στη Δύση. Η ομιλία χαρακτηρίστηκε επιθετική με το Ισλάμ να εμφανίζεται στον ρόλο του θύματος ενώ οι αναφορές στη δραστηριότητα του Ισλαμικού Κράτους ήταν ελάχιστες.

Ετοιμος για τη Ρωσία
Ετοιμος να συναντήσει τον Πατριάρχη της Ρωσικής Εκκλησίας Κύριλλο οπουδήποτε και οποτεδήποτε δήλωσε ο Πάπας Φραγκίσκος – ακόμη και γνωρίζοντας ότι δεν θα έρθει ποτέ η ημέρα που οι καθολικοί και οι ορθόδοξοι θεολόγοι θα συμφωνήσουν να θέσουν τέλος στο χιλιετές Σχίσμα. Ο λόγος δεν είναι μόνο η ενίσχυση του διαθρησκευτικού διαλόγου. «Ο Πάπας είναι πεπεισμένος για τον πολιτικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι θρησκείες» επισημαίνει χαρακτηριστικά ο Αντόνιο Σπαντάρο, διευθυντής της επιθεώρησης «Civilta Cattolica».