Το νέο στοίχημα των εφημερίδων

Καθώς έχουμε εισέλθει στην εποχή της ψηφιακής επικοινωνίας και της μεταβιομηχανικής κοινωνίας, οι εφημερίδες, χαρακτηριστικά προϊόντα της βιομηχανικής κοινωνίας και του εγγράμματου περιβάλλοντος, φθίνουν τόσο σε αναγνώστες όσο και σε διαφημιστικά έσοδα. Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο στη χώρα μας όσο και στο εξωτερικό νέες εκδοτικές προσπάθειες αποτυγχάνουν και πολλές εν ζωή εφημερίδες μετά δυσκολίας συντηρούν την έκδοσή τους. Ετσι, το ερώτημα που επανέρχεται είναι εάν οι εφημερίδες είναι καταδικασμένες προς εξαφάνιση. Η απάντηση δεν είναι ούτε απλή ούτε ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις. Ομως, η δραματική συρρίκνωση του εκδοτικού κλάδου κατά την τελευταία δεκαετία σε διεθνές επίπεδο δείχνει ότι τα επιχειρηματικά μοντέλα, οι πλατφόρμες εκδόσεων και οι δημοσιογραφικές συμβάσεις που φαίνονταν τόσο σταθερές ακόμη και πριν λίγα χρόνια, δεν θα συνεχίσουν να υφίστανται στο μέλλον.

Οπότε, ναι, κάποιες εφημερίδες δεν θα επιβιώσουν, καθώς δεν θα μπορούν να  ανταποκριθούν στο πνεύμα της νέας εποχής, να συνεχίσουν να προσελκύουν το ενδιαφέρον των αναγνωστών και κατά συνέπεια να συγκεντρώνουν διαφημιστικά έσοδα. Αναλογιστείτε απλά πόσοι τίτλοι εφημερίδων έχουν αναστείλει την έκδοσή τους την τελευταία τριακονταετία και θα κατανοήσετε ότι οι αποτυχίες στον κλάδο  του Τύπου υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρξουν και, σε τελική ανάλυση, η αναστολή της κυκλοφορίας μιας εφημερίδες δεν αποτελεί πλέον είδηση.

Τι σημαίνει αυτό; Πολύ απλά το μέλλον των εφημερίδων ή, ακριβέστερα, το μέλλον των εκδοτικών επιχειρήσεων που μπορούν (ή δεν μπορούν) να χρησιμοποιούν το  δημοσιογραφικό χαρτί, θα εξαρτηθεί από το αν οι άνθρωποι που τις διευθύνουν μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτήν τη μεγάλη πρόκληση και αναδιαρθρώσουν τις επιχειρήσεις τους με έναν δημιουργικό τρόπο προτού η συνεχώς αυξανόμενη φάλαγγα των ψηφιακών ανταγωνιστών τους καταστρέψει ό,τι έχει απομείνει.

Δυστυχώς, το ιστορικό της εκδοτικής βιομηχανίας δεν είναι καλό. Στις δύο δεκαετίες από τότε που το Διαδίκτυο εισήλθε για τα καλά στην καθημερινότητά μας οι ηγέτες της εκδοτικής βιομηχανίας (όχι μόνον στην Ελλάδα) έχουν αποτύχει να αναγνωρίσουν την ανάγκη για βαθιές αλλαγές ή σε τελική ανάλυση έχουν μάθει να λειτουργούν με το (πολιτικο-) οικονομικό μοντέλο που έμαθαν στην αρχή της σταδιοδρομίας τους. Το να μετατραπούν, λόγου χάρη, όλες σε δωρεάν εφημερίδες προφανώς δεν επιλύει το πρόβλημα.

Οι εφημερίδες έχουν κάποια πλεονεκτήματα που άλλοι φορείς ειδησεογραφικού περιεχομένου δεν έχουν και δεν κατέχουν.

Πρώτον, ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα που έχουν οι εφημερίδες είναι η μακροβιότητά τους, καθώς λειτουργούν στο πεδίο για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τους  ψηφιακούς ανταγωνιστές τους.

Δεύτερον, είναι παραγωγοί περιεχομένου σε επαγγελματική βάση, που σημαίνει ότι ξέρουν να έχουν συνέχεια σε αυτό που παράγουν και δεν το κάνουν για να περνά η ώρα τους. Φέρουν όνομα και υπογραφές σε αντίθεση με την ανωνυμία που κυριαρχεί στο Διαδίκτυο.

Τρίτον, σε ένα πλήρως κατακερματισμένο πεδίο είναι κατά πολύ αναγνωρίσιμες στο κοινό σε σχέση με άλλους διαδικτυακούς ανταγωνιστές τους. Γνωρίζουν το μάρκετινγκ πολύ καλύτερα από τους άλλους – παρεμπιπτόντως, δεν μπορείς να κάνεις διαδικτυακή δημοσιογραφία εάν δεν ξέρεις να δημοσιογραφείς, και δεν μπορείς να κάνεις κοινωνικής δικτύωσης μάρκετινγκ εάν δεν γνωρίζεις το μάρκετινγκ. Αντίθετα, οι εφημερίδες έχουν αυτές τις ιδιότητες και τα στελέχη σε μεγάλο βαθμό.

Τέταρτον, σε γενικές γραμμές θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι οι εφημερίδες προσφέρουν μια πλήρη υπηρεσία σε ικανοποιητικό ή χαμηλό κόστος για τους αναγνώστες τους.

Στην πράξη, το πρόβλημα δεν είναι μόνον η μείωση των κυκλοφοριών και των διαφημιστικών εσόδων, αλλά το κοινό που γερνά και δεν ανανεώνεται. Το  στοίχημα είναι να προσελκύσουν το νεανικό κοινό στις ιστοσελίδες τους και από τα έξυπνα κινητά τους.