Ελενα Ρουμπινστάιν: Η ιέρεια του μακιγιάζ

Είχε ένα φωτεινό λείο δέρμα χάρη στο οποίο έπεισε πολλές γυναίκες να αγοράσουν τα βαζάκια με την κρέμα περιποίησης προσώπου που έφτιαχνε από λανολίνη και λεβάντα. Στη συνέχεια η Ελενα Ρουμπινστάιν εξελίχθηκε σε αυτοδημιούργητη εκατομμυριούχο επιχειρηματία στον χώρο της γυναικείας ομορφιάς, σε συλλέκτρια έργων τέχνης της πρωτοπορίας του 20ού αιώνα και σε μια παθιασμένη με τη μόδα γυναίκα που πίστεψε στη δύναμη της εικόνας.
Oταν ο Μαρσέλ Προυστ συγκέντρωνε πληροφορίες και ερεθίσματα για το μυθιστόρημα – ποταμό του «Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο» έτυχε να βρεθεί σε ένα από τα φημισμένα δείπνα που έδινε η νεαρή επιχειρηματίας Ελενα Ρουμπινστάιν, εγκατεστημένη στο Παρίσι το 1912. Ο γάλλος συγγραφέας ρώτησε την οικοδέσποινα ποιο είδος μακιγιάζ θα ταίριαζε σε μια κόμισσα. Η πολωνικής καταγωγής αυτοδημιούργητη επιχειρηματίας καλλυντικών της Αυστραλίας απαξίωσε να απαντήσει στον Προυστ. Στη βιογραφία της, χρόνια αργότερα, εξήγησε ότι την ενοχλούσε η μυρωδιά ναφθαλίνης που αναδυόταν από τα ρούχα του. «Πού να το φανταστώ ότι θα γινόταν διάσημος;».

Κάθε εποχή δημιουργεί τα πρότυπά της και προσδιορίζει τους στόχους της κοινωνίας της. Η Ελενα Ρουμπινστάιν, όταν το 1912 άνοιγε στο Παρίσι το πρώτο της σαλόνι ομορφιάς, είχε την πεποίθηση ότι η γυναίκα που μάχεται για την ανεξαρτησία της οφείλει να προσέχει την εξωτερική της εμφάνιση και να βελτιώνει την εικόνα της. Την εποχή λοιπόν της μοντέρνας θεώρησης των πραγμάτων, ανάμεσα σε λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές συντροφιές στα παρισινά φιλολογικά σαλόνια, η Ελενα Ρουμπινστάιν αποστόμωνε τους συνδαιτυμόνες της αν τολμούσαν να αμφισβητήσουν τη θεωρία της για τη δύναμη του μακιγιάζ και τα σχετικά εργαλεία διάδοσης του μηνύματός της: «Δεν υπάρχουν άσχημες γυναίκες, μόνο τεμπέλες».

ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΟΥΧΟΣ. Η έκθεση με έργα τέχνης από τη συλλογή της με τίτλο «Helena Rubinstein: Beauty is Power» που άνοιξε στο Εβραϊκό Μουσείο της Νέας Υόρκης παρουσιάζει τη δύναμη μιας γυναίκας που έγινε εκατομμυριούχος μέσα στην αυτοκρατορία των ψευδαισθήσεων της ομορφιάς.

Η σειρά με αναθέσεις πορτρέτων της από κυβιστές, σουρεαλιστές και αβανγκάρντ ζωγράφους ήταν οι μελετημένες κινήσεις της για να προσθέσει την αξία των προσωπικών της επιτυχιών στα προϊόντα που είχαν την υπογραφή της. Οι φωτογραφίες της, άλλοτε ντυμένη με το μπολερό Σκιαπαρέλι με κεντημένους μικρούς ελέφαντες κι άλλοτε με το κόκκινο βαρύτιμο φόρεμα Μπαλενσιάγκα μπροστά στις προσωπογραφίες της από τους Νταλί, Πικάσο, Ματίς, υποδηλώνουν τη φιλόδοξη πορεία της για κοινωνική αναγνώριση. Τα γλυπτά αφρικανικής τέχνης που κάποτε ανήκαν στη συλλογή της καταλαμβάνουν μεγάλο τμήμα σε αυτή την έκθεση. Μαζί δε με αντικείμενα και φωτογραφίες αρχείου παρουσιάζουν το περιβάλλον των τόπων γυναικείας καταξίωσης μέσω της περιποίησης προσώπου που δημιούργησε η ίδια και στην Αμερική. Ηταν το 1915, παραμονές της έκθεσης της ευρωπαϊκής καλλιτεχνικής πρωτοπορίας στη Νέα Υόρκη, όταν η Ρουμπινστάιν άνοιξε στην αμερικανική μητρόπολη το πρώτο της σαλόνι ομορφιάς. Ηταν το ίδιο διάστημα που οι σουφραζέτες έκαναν διαδηλώσεις περί των γυναικείων δικαιωμάτων φορώντας κόκκινο κραγιόν. Καθώς λοιπόν το ύψος των τραπεζικών της καταθέσεων έδειχνε το ταλέντο αυτής της γυναίκας να αναμειγνύει εμπορικές κινήσεις με κανόνες αισθητικής, έφθασε η στιγμή που θα αξιοποιούσε και τις μοντέρνες πρακτικές της εποχής της προς όφελος των προϊόντων της.

ΜΑΝ ΡΕΪ ΚΑΙ ΝΤΑΛΙ. Στη γραμμή παραγωγής των προϊόντων Ρουμπινστάιν λοιπόν εμφανίστηκαν θήκες κραγιόν με τα σχέδια κόκκινων χειλιών από τον σουρεαλιστή Μαν Ρέι, αλλά και μία θήκη για πούδρα συμπυκνωμένης μορφής σε σχήμα περιστεριού σχεδιασμένη από τον Σαλβαδόρ Νταλί. Ενώ για το νεοϋορκέζικο σαλόνι ομορφιάς της 5ης Λεωφόρου η Ελενα Ρουμπινστάιν, οπαδός της νεωτερικότητας και αντίζηλος της σνομπ Ελίζαμπεθ Αρντεν, παρήγγειλε στον Χοάν Μιρό τα σχέδια των χαλιών που θα συμπλήρωναν αυτόν τον χώρο μέσα στον οποίο προσκαλούσε τις γυναίκες στα ιδιόμορφα μαθήματα ομορφιάς και χειραφέτησης.

Συλλέκτρια και γκουρού. Τα γλυπτά αφρικανικής τέχνης που κάποτε ανήκαν στη συλλογή της καταλαμβάνουν μεγάλο τμήμα σε αυτή την έκθεση. Και μαζί με αντικείμενα και φωτογραφίες αρχείου  παρουσιάζουν το περιβάλλον των τόπων γυναικείας καταξίωσης μέσω της περιποίησης προσώπου που δημιούργησε η ίδια και στην Αμερική