Εκθεση της Βουλής για τα πέτρινα χρόνια της Χούντας

Είναι η στιγμή μηδέν. Εκείνη που το τανκς πέφτει πάνω στην πόρτα του Πολυτεχνείου. Εκείνη που στο μυαλό όλων έχει ταυτιστεί με τα γεγονότα της 17ης Νοεμβρίου του 1973. Πόσοι όμως έχουμε δει τα γεγονότα «από μέσα»; Πώς έβλεπαν οι φοιτητές από το προαύλιο, πίσω από τα κάγκελα, τι συνέβαινε στην Πατησίων;

Πόσο έντονος ήταν ο φόβος φωλιασμένος, ώστε ακόμη κι εκείνοι που βρίσκονταν πίσω από το μικρόφωνο του ραδιοφωνικού σταθμού του Πολυτεχνείου να κρύβουν το πρόσωπό τους στη θέα του φωτογραφικού φακού; Και ποια ήταν η εικόνα την επόμενη ημέρα;

Αθέατα ώς χθες έγγραφα, φωτογραφίες κι άλλα που έχουν παρουσιαστεί σπανίως,  αποκόμματα εφημερίδων, επιστολές, χειρόγραφα και αφίσες επιστρατεύονται για να αναστήσουν το κλίμα την περίοδο της Επταετίας, να ρίξουν φως σε στιγμές λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό, αλλά κυρίως να μας επιτρέψουν να αγγίξουμε την Ιστορία μέσα από σπάνιο, πρωτότυπο υλικό. Κι αυτό διότι η έκθεση «Σκοτεινή επταετία, 1967-1974: η δικτατορία των συνταγματαρχών» που εγκαινιάζεται την Τετάρτη από το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, δεν ικανοποιεί μόνο τις αισθήσεις της όρασης και της ακοής, όπως άλλωστε οι περισσότερες διοργανώσεις του είδους, αλλά βάζει στο παιχνίδι και την απαγορευμένη, ως επί το πλείστον σε εκθέσεις, αίσθηση της αφής, καθώς εκατοντάδες έγγραφα, φωτογραφίες και αρχειακό υλικό (σε αναπαραγωγή) θα μπορούμε να τα αγγίξουμε, να τα ξεφυλλίσουμε και να τα διαβάσουμε, είτε αναρτημένα στους τοίχους είτε σε ειδικά συρτάρια που περιμένουν να τα ανοίξουμε και να ερευνήσουμε το περιεχόμενό τους.

Η ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ. Η άμεση επαφή με σπάνιο υλικό μπορεί να είναι έκπληξη για τους επισκέπτες. Δεν είναι όμως και η μοναδική, καθώς πολλές ακόμη βρίσκονται ανάμεσα στα ντοκουμέντα που έχουν επιλεγεί για να συνθέσουν ως άλλες ψηφίδες το μωσαϊκό της Επταετίας, έτος προς έτος, αλλά και με ιδιαίτερο βάρος σε ορισμένες θεματικές, όπως η λογοκρισία, οι δημόσιες τοποθετήσεις, τα δικαιώματα και οι ελευθερίες ή ο ξένος Τύπος.

Γνωρίζουμε, επί παραδείγματι, ως θύμα της λογοκρισίας των συνταγματαρχών το τραγούδι «Ζαβαρακατρανέμια» του Γιάννη Μαρκόπουλου «διότι αποτελείται από αγνώστους λέξεις και δεν είναι δυνατόν να γίνει κατανοητόν» κάτι που άλλωστε μαρτυρά και το πρωτότυπο έγγραφο που φιλοξενείται στην έκθεση.

Πόσοι όμως γνωρίζουν ότι θύμα της λογοκρισίας ήταν και η Αλίκη Βουγιουκλάκη, αφού αφαιρέθηκαν – ανάμεσα σε άλλες – οι σκηνές με την πορεία ειρήνης από την ταινία «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια» (1966), ενώ από το «Κλωτσοσκούφι» της (1960) για να προβληθεί έπρεπε να κοπούν σκηνές με «ακατάλληλες» φράσεις, όπως «σας ξέρω εσάς τους αριστερούς»;

Πόσοι από μας είχαν την ευκαιρία να δουν από κοντά το τετρασέλιδο έντυπο που έπρεπε να συμπληρώσει κάποιος για να πάρει πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων; Να διαβάσουν το συλλυπητήριο τηλεγράφημα που έστειλε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος στις 21 Σεπτεμβρίου στη Μαρώ Σεφέρη για τον θάνατο του νομπελίστα ποιητή, ενώ του είχε αφαιρέσει το διπλωματικό διαβατήριο; Να δουν πάνω σε έναν χάρτη τα στρατοδικεία, τα σημεία εξορίας και εκτοπισμού των αντιφρονούντων; Από τη Ζαχάρω και τη Ζάτουνα στην Πελοπόννησο – μπορούμε να ακούσουμε και το ηχητικό ντοκουμέντο όπου ο εκτοπισμένος στη Ζάτουνα Μίκης Θεοδωράκης στέλνει μήνυμα στο εξωτερικό καταγγέλλοντας ότι του έχουν στερήσει τη δίωρη έξοδο από το σπίτι – έως τη Ναύπακτο, όπου είχε εκτοπιστεί ο Αλέκος Αλαβάνος. Και από τη Γυάρο έως τη Λέρο, όπου βρίσκονταν οι βασικές φυλακές εξορίστων. Αλλά και να διαπιστώσουμε ότι η Μακρόνησος δεν χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας την περίοδο της χούντας καθώς δεν διέθετε κτιριακές υποδομές;

ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ ΣΤΟ ΧΙΛΤΟΝ. Η βουτιά στις σκοτεινές σελίδες της Ιστορίας μοιάζει δίχως τέλος. Τουρίστες – προφανώς επιχειρηματίες – με γραβάτες και κυρίες με κομψά φορέματα απολαμβάνουν τη λιακάδα στις ξαπλώστρες της πισίνας του Χίλτον το πρωί της 21ης Απριλίου υπό το άγρυπνο βλέμμα ενός στρατιώτη που έχει πάρει ήδη θέση σε μια ταράτσα (μία από τις σπάνιες έγχρωμες φωτογραφίες που έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό «Λάιφ»), την ώρα που λίγα μέτρα πιο κάτω, μπροστά από το Καλλιμάρμαρο, προελαύνουν τα τανκς, όπως δείχνει ένα άλλο καρέ, τραβηγμένο από το μπαλκόνι της οικογένειας Μητσοτάκη, στην οδό Αραβαντινού.

Απεργοί πείνας στην Πράγα που αγωνίζονται για την πτώση της χούντας τον Μάιο του 1968. Χιλιάδες κόσμου να συνωστίζονται στις σκάλες του Παλλάς για να δουν την ταινία για το Γούντστοκ τον Νοέμβριο του 1970. Η Μελίνα Μερκούρη σε διαδηλώσεις στο Παρίσι. Ο Στυλιανός Παττακός με το μυστρί να θεμελιώνει την Πλατεία Νέας Σμύρνης και λίγα χρόνια αργότερα με κοστούμι να επιχειρεί εντός γηπέδου να κοντρολάρει μια μπάλα. Είναι μερικά μόνο από τα φωτογραφικά στιγμιότυπα από την επίμαχη περίοδο που επιχειρούν να δώσουν το κλίμα της εποχής μέσα από όχι τόσο γνωστά καρέ.