Τα μυστικά που κρύβει ο σκελετός της Αμφίπολης

Ο νεκρός του ταφικού μνημείου του τύμβου Καστά στην Αμφίπολη βρέθηκε. Θύμα κι αυτός των αρχαιοκαπήλων, που εκτιμάται ότι έχουν συλήσει τον πολυτελή τάφο περισσότερες από μία φορές. Ενα τμήμα του σκελετού του βρέθηκε μέσα στον κιβωτιόσχημο τάφο, ο οποίος εντοπίστηκε κάτω από το δάπεδο του τρίτου θαλάμου του πολύπλοκου μνημείου.

Κι ένα τμήμα του εκτός του τάφου, προφανώς πεταμένο από τους τυμβωρύχους που τον άφησαν τεμαχισμένο και ασυνόδευτο, χωρίς ούτε ένα κτέρισμα, όπως τουλάχιστον αποδεικνύεται έως σήμερα.

Η αποκάλυψή του δε, αντί να λύσει ορισμένα από τα αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με το ταφικό μνημείο της Αμφίπολης που απασχολεί το πανελλήνιο εδώ και τρεις μήνες, προκαλεί νέο κύκλο αποριών. Κι αυτό διότι ο σκελετός έχει υποστεί θραύσεις σε καίρια σημεία, όπως η λεκάνη, η οποία είναι εκείνη που αποκαλύπτει με μια ματιά όχι μόνο στους αρχαιολόγους, αλλά και στους έμπειρους εργάτες της ανασκαφής το φύλο του νεκρού.

Κι έτσι θα πρέπει τώρα να περιμένουμε το σκελετικό υλικό να εξεταστεί από ειδικούς επιστήμονες, θέμα με το οποίο δεν έχουν ακόμη καταπιαστεί οι αρμόδιοι του υπουργείου Πολιτισμού, καθώς θα προηγηθούν συνεννοήσεις με ανθρωπολόγους ώστε να επιλεγούν οι κατάλληλες μέθοδοι εξέτασής του.

ΕΝΗΛΙΚΟ ΑΤΟΜΟ. Ο νεκρός ήταν θαμμένος σε βάθος 1,60 μ. από το δάπεδο του τρίτου θαλάμου, σε έναν κιβωτιόσχημο τάφο μήκους 3,23 μ. και πλάτους 1,56 μ., φτιαγμένο από πωρόλιθους και όχι από θασίτικο μάρμαρο όπως ο περίβολος, οι Σφίγγες, οι Καρυάτιδες και η πόρτα εισόδου στον τρίτο θάλαμο.

Οι διαστάσεις του τάφου, σύμφωνα με καθηγητή Πανεπιστημίου που μίλησε στα «ΝΕΑ», μαρτυρούν ότι ανήκει σε ενήλικο άτομο και όχι σε παιδί. Το σωζόμενο ύψος του τάφου είναι 1 μ., αλλά οι εγκοπές που υπάρχουν πάνω στην τελευταία σειρά λίθων «κουμπώνουν» με μία επιπλέον σειρά και άρα το ύψος του θα έφτανε τα 1,80 μ.

Είναι συνήθης όμως μέσα σε ένα μακεδονικό ταφικό μνημείο, όπως χαρακτηρίζει η Κατερίνα Περιστέρη το συγκεκριμένο της Αμφίπολης, η ύπαρξη ενός κιβωτιόσχημου τάφου; «Οχι» μας απαντά κατηγορηματικά η Χρυσούλα Παλιαδέλη, καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και διευθύντρια της πανεπιστημιακής ανασκαφής στη Βεργίνα. «Απ’ όσο γνωρίζω, δεν έχουμε συνδυασμό στο ίδιο μνημείο κιβωτιόσχημου με μακεδονικό τάφο. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μία ακόμη ένδειξη της μορφικής πολυπλοκότητας και πρωτοτυπίας του συνόλου».

Ερωτήματα προκαλεί όμως όχι μόνο ο ίδιος ο τάφος, αλλά και το περιεχόμενό του: ένα ξύλινο φέρετρο που εικάζει η ανασκαφική ομάδα ότι υπήρχε στο εσωτερικό του κρίνοντας τόσο από τα διάσπαρτα σιδερένια και χάλκινα καρφιά, όπως και από τα γυάλινα και οστέινα διακοσμητικά στοιχεία που εντοπίστηκαν και τα οποία έμειναν στο χώμα όταν το ξύλο του φερέτρου αποσυντέθηκε. «Τα γυάλινα και χρυσελεφάντινα διακοσμητικά στοιχεία τα έχουμε συνήθως σε ξύλινες κλίνες και μικρότερα “έπιπλα”» επισημαίνει η κ. Παλιαδέλη και συνεχίζει λέγοντας ότι «το “φέρετρο” εκτιμώ ότι θα πρέπει να το αντιλαμβανόμαστε με την ευρύτερη δυνατή έννοια του όρου. Δεν γνωρίζουμε την αρχική του μορφή, αν ήταν δηλαδή κλειστό ή απλώς φορείο».

Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται και η επίτιμη διευθύντρια Κλασικών Αρχαιοτήτων, Κατερίνα Ρωμιοπούλου, η οποία τονίζει ότι «πρέπει να μελετηθεί το μέγεθος των καρφιών για να υπάρχουν ασφαλή συμπεράσματα». Οι διαστάσεις του κενού χώρου που ταιριάζουν με αυτές ενός ξύλινου κουτιού – σύμφωνα με την ανασκαφική ομάδα – ήταν εκείνες, ωστόσο, που οδήγησαν στο να ανακοινωθεί η άποψη περί φερέτρου.

Η αρχική εικόνα στον τρίτο θάλαμο, όπως όλα δείχνουν, δεν μπορεί να αποκατασταθεί προς το παρόν, καθώς οι αρχαιολόγοι χρειάζονται πολλή δουλειά ακόμη για να απαντήσουν αν ο τάφος ήταν καλυμμένος από το δάπεδο, αν υπήρχε κάποιο σήμα στο συγκεκριμένο σημείο ή αν υπήρχε άνοιγμα.

Αν και ο σκελετός προς το παρόν δεν έχει «μιλήσει», οι ανασκαφείς κάνουν λόγο για μνημείο αφηρωισμένου νεκρού, δηλαδή «θνητού στον οποίο αποδόθηκαν λατρευτικές τιμές από την κοινωνία της εποχής του», αν και ήδη έχουν διατυπωθεί αντιρρήσεις, δεδομένου ότι χαρακτηριστικό του αφηρωισμού ήταν η πυρά, κάτι που δεν έχει εντοπιστεί ώς τώρα στον τύμβο Καστά. «Δεν μας έχει πει κανείς ώς τώρα αν έχουν βρεθεί ίχνη πυράς στους χώρους μπροστά από τις Σφίγγες ή στον πρώτο θάλαμο» λέει η Κατερίνα Ρωμιοπούλου, που εκτιμά ότι σε περίπτωση αφηρωισμού θα έπρεπε να γίνονται τελετουργίες στο μνημείο.

Η ΕΠΟΧΗ. Και την ίδια ώρα, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας θέτει το ερώτημα αν ο κιβωτιόσχημος τάφος και το υπόλοιπο μνημείο είναι δημιουργίες της ίδιας εποχής. «Η διαφορά του υλικού (πωρόλιθος για τον κιβωτιόσχημο – μάρμαρο για το ταφικό οικοδόμημα) δεν νομίζω ότι αποτελεί αναγκαστικά ένδειξη για χρονική διαφορά ανάμεσα στα δύο μνημεία. Είναι προφανές, κατ’ αρχήν, ότι το μαρμάρινο χτίστηκε έχοντας υπόψη του το πώρινο.

Από τα ανασκαφικά δεδομένα θα προκύψει αν είναι απολύτως σύγχρονα ή έγιναν σε διαφορετικές και χρονικά απομακρυσμένες περιόδους, πράγμα που θεωρώ μάλλον απίθανο» λέει η κ. Παλιαδέλη.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, εκτιμάται ότι το ταφικό συγκρότημα «είναι ένα δημόσιο έργο που για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκε η μεγαλύτερη ποσότητα μαρμάρου που έχει ποτέ χρησιμοποιηθεί στη Μακεδονία. Είναι μια εξαιρετικά ακριβή κατασκευή, το κόστος της οποίας είναι προφανώς απίθανο να είχε αναληφθεί από ιδιώτη» εκτιμά η ανασκαφέας.