[Η κριτική της Δευτέρας] «Καιομένη» και «Η γυναίκα με τα μαύρα»

Θα αναφερθώ σήμερα σε δύο παραστάσεις που τα κείμενα που τις προκάλεσαν μεταφέρουν μια πληθώρα φιλολογικές και άλλες αναφορές, χωρίς ωστόσο να χρειάζονται ανάλογο οπλισμό από τον μέσο θεατή. Δεν τον μπλοκάρουν αλλά ωστόσο δεν παύουν να τον γοητεύουν, γιατί ακριβώς αισθάνεται ότι κυκλοφορεί μέσα σ’ ένα πέλαγος από γνωστά μοτίβα που παραπέμπουν στα λαϊκά παραμύθια, στα έργα μυστηρίου, στα κείμενα με φαντάσματα, στις επιφάνειες νεκρών και στους υπαρξιακούς τρόμους μπροστά στον θάνατο, την απώλεια και το πένθος.

Στο θέατρο Σημείο ο Νίκος Διαμαντής καταπιάνεται με ένα ελεγειακό θέμα. Πίσω από τον φεγγίτη της πόρτας της αναθυμάται ευτυχισμένες μέρες και το πένθος της προβάλλει συνεχώς το είδωλο, το φάντασμα του άνδρα της, να αναδύεται μέσα στη μνήμη της σαν μέσα από την ομίχλη και την ταραχή της φουρτουνιασμένης θάλασσας. Ο Γιον Φόσε ο συγγραφέας και στην παρούσα δημιουργία ποιητής, μέγας νορβηγός δραματουργός, έρχεται να συναντήσει μεγάλες στιγμές της παγκόσμιας θεατρικής ποίησης, όπως π.χ. το ιρλανδέζικο ανάλογο ελεγειακό χορικό των «Καβαλάρηδων της θάλασσας».

 Πίσω από τον νορβηγό και τον ιρλανδό ποιητή υπάρχει ένας θησαυρός από λαϊκές μπαλάντες, ανάμεσα στις οποίες έξοχες είναι και οι ελληνικές παραλογές. Θυμίζει επίσης το αριστουργηματικό «Αγνάντεμα» του Παπαδιαμάντη, με τις γυναίκες των ναυτικών που ανεβασμένες στους βράχους της ακτής περιμένουν τους ξενιτεμένους και τους ναυτίλους συζύγους και πατέρες τους.

Ο Φόσε στον μονόλογό του με την πυκνότητα του λόγου, τις καίριες εικόνες και τη νοσταλγία να στάζει από κάθε λέξη, λες και δραματοποιεί τον στίχο του Παπαδιαμάντη «Λες κι έχουν ποτέ τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου».

Ο Νίκος Διαμαντής έστησε μια λιτή παράσταση μέσα σ’ έναν χώρο όπου κυριαρχούν η ερημιά και η συμμετοχή στο πένθος, ακόμη και τα πράγματα.

Η μετάφραση του Αντώνη Γαλέου έχει ποιητικότητα αλλά όχι ποιητικισμό, είναι μουσική και γυμνή από περιττά στολίδια.

Είναι ωραίο και νόμιμο εύρημα οι σκεπασμένες μαρμαρωμένες μορφές με άσπρα σεντόνια, όπως συμβαίνει και στα δικά μας έθιμα στο πένθος να καλύπτονται τα έπιπλα και οι καθρέπτες.

Επίσης ο σκηνοθέτης έστησε τη φανταστική παρουσία του νεκρού με την παρουσία ενός χορευτή, του Γρηγόρη Γαϊτανάρου, που μιμήθηκε τον μόχθο και την αγωνία αλλά και την πάλη του ψαρά με τα κύματα. Είδωλον καμόντος, όπως θα έλεγε και ο Ομηρος.

Στα βουβά αγάλματα ο Σταύρος Γιαννακόπουλος και η Φεντερίκα Σανταρέλι.

Η Ιωάννα Μακρή ανέλαβε και έφερε εις πέρας ένα δύσκολο έργο. Κατόρθωσε με μέσα απλά, με μια έξοχη υγρασία στο βλέμμα και μια βουβή απελπισία, να στοιχειώσει μέσα στον λόγο μια μικρή αλλά συνταρακτική τραγωδία, χωρίς καταφυγή σε κραυγές, υπερβολές και υστερίες. Κάτι σαν το πρώτο λογοτεχνικό μοιρολόγι της παγκόσμιας Λογοτεχνίας, τον θρήνο της μητέρας του Αχιλλέα και του χορού των Νηρηΐδων στην ακτή, στην Ιλιάδα. Εκεί μάλιστα πριν ο ήρωας πεθάνει!!

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΟ ΣΠΙΤΙ. Στο θέατρο Αλκμήνη, η ομάδα θεάτρου «Από ‘δώ και πέρα» παρουσιάζει ένα έργο στην παράδοση των θρίλερ με φαντάσματα, διασκευή για το θέατρο του μυθιστορήματος της Σούζαν Χιλ «Η γυναίκα με τα μαύρα». Η διασκευή που έχει γίνει διάσημη (έχει και εδώ παιχτεί παλιότερα με τον Αλεξανδράκη και τον Κατρανίδη) είναι του Στέφεν Μαλατράτ.

Εδώ υπάρχει το στοιχειωμένο σπίτι, όπου κυκλοφορεί ή κάποιοι φαντασιώνονται πως κυκλοφορεί ένα γυναικείο φάντασμα. Η διασκευή θέλει την ύπαρξη ενός ενοίκου που γράφει την ιστορία του πνιγμού ενός παιδιού και της γυναίκας με τα μαύρα και την προσπάθειά του να αποστασιοποιηθεί από την ταύτιση με τα αφηγούμενα, μέσω ενός μισθωμένου θεατρίνου που αναλαμβάνει να το αντικειμενικοποιήσει, σαν ξόρκι.

Η παράσταση που δίδαξε ο Τάσος Δαρδαγάνης μέσα στο σημαίνον σκηνικό του Κωνσταντίνου Ζαμάνη και τη μουσική ατμόσφαιρα του Σπύρου Βρυώνη κρατάει σε εγρήγορση το κοινό με τις εναλλαγές καχυποψίας, τρόμου, αποδόμησης και πάλι τρόμου, εκλογίκευσης και εξημμένης φαντασίας. Η παράσταση στηρίζεται και στους φωτισμούς που σχεδίασε η Μελίνα Μάσχα.

Η παράσταση πρέπει να μεταδώσει το ρίγος μιας μεταφυσικής παρουσίας μυστηριώδους και συνάμα αμφίβολης. Και το κατορθώνει χάρη στους ρυθμούς, τις εναλλαγές ψυχικών διαθέσεων και την ποικιλία των έλξεων και των απώσεων προς το στοιχειό που καραδοκεί. Οι δύο κύριοι πρωταγωνιστές, ο Ορέστης Εσπερινός που έχει φιλοτεχνήσει και την καλή μετάφραση και ο Μιχάλης Σαββίδης, μοιράζονται τον τρόμο της πραγματικότητας και την ψευδαίσθηση της τέχνης που αναπαριστά και ωραιοποιεί τον τρόμο σε ποίηση, με κύρος και αποτελεσματικότητα.

Το φάσμα, το στοιχειό, κάτι ανάμεσα σε ανάμνηση, φαντασίωση και πραγματικότητα, ως είδωλον ενσαρκώνει με υλικά ονείρου και παρουσία μεταφυσική η βουβή, έντονη και καταλυτική παρουσία της έξοχης Μάρας Δαρμουσλή.

INFO


«Καιομένη»
Σκηνοθεσία:
Νίκος Διαμαντής
Εικαστική επιμέλεια:
Γιώργος Πάτσας
Ερμηνεύει:
Ιωάννα Μακρή
Συμμετέχουν:
Γρηγόρης Γαϊτανάρος, Σταύρος Γιαννακόπουλος, Φεντερίκα Σανταρέλι
Θέατρο Σημείο
(Χαριλάου Τρικούπη 4, πίσω από το Πάντειο, τηλ. 210-9229.579)

«Η γυναίκα
με τα μαύρα»
Σκηνοθεσία:
Τάσος Δαρδαγάνης
Σκηνικά – κοστούμια:
Κωνσταντίνος Ζαμάνης
Παίζουν:
Μάρα Δαρμουσλή, Ορέστης Εσπερινός και Μιχάλης Σαββίδης
Θέατρο Αλκμήνη
(Αλκμήνης 8-12, Γκάζι,
τηλ. 210-3428.650)