Οικεία ηδονή

Οι πιο μερακλήδες ουζοπότες της επαρχίας που γνώρισα ήξεραν κάθε εποχή, κάθε ώρα της ημέρας, με τι να συνοδέψουν το ούζο, τη ρακή ή την τσικουδιά. Αν το ποτό είχε γλυκάνισο, άλλος μεζές ερχόταν στο τραπέζι. Μάλιστα, από πολλούς μανιακούς πότες ούζου έμαθα πως ο πλέον επιθυμητός μεζές του ούζου είναι φέτες πεπόνι πασπαλισμένες με πιπέρι. Είναι όντως υπέροχος συνδυασμός.

Η φασολάδα τον χειμώνα «πάει» με ρέγκα ή σκουμπρί, έλεγε η γιαγιά μου, η φάβα «θέλει» τη σαρδελίτσα την παστή με το σκορδάκι της, ισχυριζόταν ο παλιός ταβερνιάρης στα Εξάρχεια των φοιτητικών μας φτηνών γευμάτων.

Αν ξεκινάω σήμερα με γεύσεις, πρώτον είναι γιατί θεωρώ τη μαγειρική μεγάλη και την πλέον αρχαία τέχνη του ανθρώπου.
Ο Λεβί-Στρος με το κλασικό του βιβλίο «Το μαγειρεμένο φαγητό» μας πλούτισε μ’ αυτήν τη γνώση, πως η μετάβαση από την ωμή τροφή στη γάστρα, την κατσαρόλα, τη σχάρα και τα καρυκεύματα άλλαξαν τελείως τα γευστικά κριτήρια, αλλά και, όπως ισχυρίζονται οι γενετικοί και άλλοι ειδικοί της ανθρώπινης συμπεριφοράς του οργανισμού, άλλαξε και η λειτουργία του στομάχου, των εντέρων κ.λπ., με αποτέλεσμα την εμφάνιση εκκολπωμάτων και ελκών, αφού το ανθρώπινο στομάχι, όπως των άλλων ζώων, είχε φύσει δημιουργηθεί για να αφομοιώνει ωμές τροφές και όφειλε πλέον να καταναλώνει και να διαλύει, να διασπά με τα υγρά του ψημένες κ.τ.λ.

Οταν ο μεγαλοφυής Αριστοτέλης στην «Ποιητική» του επιμένει πως ένα έργο τραγικό ή κωμικό ή σατυρικό πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις ως ορίζει το είδος τους, αναφέρεται εν πρώτοις στο «οικείον μήκος και στην οικείαν ηδονήν». Ετσι λοιπόν και η λογοτεχνία και, όσο μας αφορά, το θέατρο αναφέρεται σε ανάλογα προαπαιτούμενα με τη μαγειρική και τις γεύσεις. Ενα φαγητό χρειάζεται το οικείον μήκος χρόνου για να ετοιμαστεί, να ψηθεί ή να βράσει και τον οικείον χρόνο για να καταναλωθεί. Πόσες φορές η μαγιονέζα δεν δένει και πόσες «χαλάει» αν ο μάγειρας ή η νοικοκυρά δεν τηρήσουν τους κανόνες της διάρκειας των διαδικασιών παραγωγής της.

Από την άλλη, η «οικεία ηδονή» είναι η ευχαρίστηση, η απόλαυση, η μέθεξη που προσφέρει στον αναγνώστη ή τον θεατή κάθε ξεχωριστό στο περιεχόμενο, στη σύστασή του και στον ερεθισμό των αισθήσεων και της νόησης έργο τέχνης. Το είδος της μιμήσεως, αφηγηματικής, αναπαραστατικής, ζωντανής ή δι’ απαγγελίας, σπουδαίας ή φαύλης, οφείλει να διαθέτει τα ανάλογα υλικά με την ανάλογη συνταγή ώστε να προκαλούν αυτήν την ιδιαίτερη ποιότητα στην πρόσληψη. Π.χ. μύθον, λέξιν, όρχησιν, όψιν, ήθος και διάνοιαν είχαν και η τραγωδία και η κωμωδία και το σατυρικό δράμα, αλλά η δοσολογία, ο σκοπός που επιδιώκεται και ο ερεθισμός που προκαλείται από τη συνταγή στον δέκτη έχουν τελείως διαφορετική δράση και ευαισθητοποιούν διαφορετικά συναισθήματα, χαράς, λύπης, απελπισίας, ενθουσιασμού, ερωτικής διέγερσης, αηδίας, πλησμονής και πληρότητας, έλλειψης και κενού.

Η υψηλή τέχνη των γεύσεων δεν καθορίζει μόνο την ποιότητα των υλικών ενός γεύματος, τις σωστές αναλογίες και τον ορισμένο τρόπο παραγωγής τους, ώς και τον χρόνο στον φούρνο ή στη σχάρα, αλλά και τη σειρά του σερβιρίσματος. Τι πρώτο, τι δεύτερο, με ποια συνοδεία και με ποιο κρασί έως το γλυκό και το ηδύποτο ή το φρούτο. Κάθε αλλαγή στη σειρά χαλάει όχι μόνο τη γευστική ακολουθία αλλά και το στομάχι, αφού η σοφία της ακολουθίας προκαλεί και τα οικεία γαστρικά υγρά που διαλύουν τις τροφές και διοχετεύουν στο έντερο τα διασπασμένα συστατικά των τροφών. Είναι γνωστή η συμβουλή με ποια σειρά πρέπει να πιει κανείς ουίσκι και μπίρα για να μη γίνει σκνίπα.

Αντιλαμβάνεστε τώρα γιατί η μεταμοντέρνα επιδημία έχει δημιουργήσει συχνά αισθητικούς εμετούς. Η οικεία ηδονή της τραγωδίας, της αρχαίας κωμωδίας, του σατυρικού δράματος, του σικελικού φλύακος, τα ειδύλλια της αλεξανδρινής εποχής, τα θρησκευτικά δρώμενα του Μεσαίωνα, οι φάρσες (να θυμίσω εδώ πως η λατινική λέξη «φάρσα» έχει ως πρότυπο τη ρωμαϊκή «σαλάτα» τουρλού τουρλού;), τα αστικά δράματα, οι κωμωδίες ηθών και καταστάσεων, οι σάτιρες, οι αλληγορίες, το συμβολικό θέατρο, το εξπρεσιονιστικό, το νατουραλιστικό, το υπερρεαλιστικό, το αστυνομικό δράμα, το ιστορικό, το ντοκουμέντο, η μεταφυσική φάρσα, το παράλογο κ.τ.λ. οφείλουν και το κατορθώνουν αν εξαντλήσουν την οικεία συνταγή να προκαλέσουν την προσδοκώμενη ηδονή, απόλαυση.

Οταν ο μεταμοντέρνος, ως αμήχανος και ανίδεος, θολώνει τα νερά, αλλάζει τη σειρά των διαδικασιών, μπερδεύει τα είδη, ανασκολοπίζει τους χαρακτήρες, υπονομεύει τα ήθη ή γελοιοποιεί τις διάνοιες των δρώντων προσώπων, αν δεν το επιδιώκει συνειδητά, το πετυχαίνει όμως ασφαλώς, ανακατεύει τα στομάχια, δημιουργεί αμηχανίες, νοθεύει την ηδονή της απόλαυσης και αποπροσανατολίζει τον δέκτη.

Ο Φρανκενστάιν ήταν ο διεστραμμένος επιστήμονας που δημιούργησε ένα ΤΕΡΑΣ από εκλεκτά μέλη νεκρών. Ετσι σήμερα έχουμε καταδικαστεί να βλέπουμε ακόμη και σε χρηματοδοτούμενα από την τσέπη μας φεστιβάλ τέρατα επί σκηνής καμωμένα από ρετάλια μεγάλων κειμένων της θεατρικής παράδοσης, εμβόλιμα άσχετα κείμενα σε κλασικά έργα (φανταστείτε να σας σερβίρουν μπακαλιάρο με σαντιγί και με τον ξινό τραχανά κομμάτια ραβανί), αλλοιώσεις χαρακτήρων (η Ηλέκτρα τρελή, ο Ορέστης γκέι, η Κλυταιμνήστρα μητρομανής: τα έχουμε… δει!) και διαστρεβλώσεις διανοιών (ο Αμλετ τραπεζίτης, η Μήδεια τσατσά σε πορνείο. Τα έχουμε… δει).

Ενα κακά μαγειρεμένο ή σερβιρισμένο φαγητό προκαλεί αηδία, εμετό και έλκος.

Ενα μεταμοντέρνο υβρίδιο απέχθεια, ταραχή.

Σε πολλούς αρέσει. Γούστα είναι αυτά.