Η καλύβα του Λε Κορμπιζιέ

Τι σας έρχεται στο μυαλό όταν ακούτε τη λέξη καλύβα; Παιδικά παραμύθια, εικόνες από την παράδοση, άντε και θρίλερ; Για ορισμένους από τους μεγαλύτερους αρχιτέκτονες του κόσμου, πάντως, σημαίνει απομόνωση, αυτοσυγκέντρωση, σκέψη και ηρεμία. Και φυσικά γνώση ενός αλλοτινού πολιτισμού – αρχιτεκτονικού και μη. Ας πάρουμε το παράδειγμα του Λε Κορμπιζιέ. Αν και υπήρξε ο κατεξοχήν αρχιτέκτονας του μοντερνισμού, οραματιζόμενος ουρανοξύστες χιλιομέτρων, ο ελβετός αρχιτέκτονας επέλεξε να περνάει τις πιο ξέγνοιαστες ημέρες του χρόνου, αυτές των καλοκαιρινών διακοπών του, «σε ένα κάστρο στη (Γαλλική) Ριβιέρα, στο Cap Martin, διαστάσεων 3.66 επί 3.66 μέτρων, στην άκρη ενός βράχου όπου χτυπούν τα κύματα». Σε συζητήσεις με φίλους μάλιστα συνήθιζε να λέει πως για χάρη της γυναίκας του έχτισε το Cabanon, μια μοντέρνα εκδοχή πρωτόγονης καλύβας και «έναν υπερβολικά άνετο χώρο», όπως περιέγραφε ο ίδιος.

Η έννοια της καλύβας, όπως την είχε συλλάβει, ήταν μια δομή απογυμνωμένη από την υπερβολή που εξυπηρετεί τις αναγκαίες απαιτήσεις επιβίωσης της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτό είναι και το σημείο αναφοράς στην ομαδική έκθεση «Η ελάχιστη δομή» που φιλοξενείται από τις 4 Νοεμβρίου στον πολυχώρο Ρομάντσο. Στα έργα της έκθεσης (γλυπτά, φωτογραφίες, εγκαταστάσεις κ.ά.), αλλά και στα κείμενα του καταλόγου που την πλαισιώνουν, η καλύβα προσεγγίζεται από όλες τις δυνατές πλευρές: από την αρχετυπική καλύβα του αβά Marc-Antoine Laugier και την καλύβα του Χάιντεγκερ (ο οποίος όταν έγραφε μέσα από την καλύβα του στον Μέλανα Δρυμό υπογράμμιζε την ανάγκη για αναθεώρηση του «κατοικώ») μέχρι την καμπίνα (Le Cabanon) του Λε Κορμπιζιέ.

Στην Ελλάδα. «Στα καθ’ ημάς, ας πούμε ότι καλύβα είναι το αγροτόσπιτο, η στάνη, το κονάτσι, το μιτάτο (στα νησιά του Αιγαίου) ή οι καλύβες των νομάδων (Βλάχων και Σαρακατσαναίων) του ορεινού όγκου της Ελλάδας. Η καλύβα είναι ένα συγκρότημα κτίσματος – γης μέσα στο οποίο γίνονται αρκετές δουλειές (το αγροτικό νοικοκυριό): καλλιέργεια, εκτροφή ζώων, μεταποίηση πρώτης ύλης (τυροκομία, υφαντική κ.ά.), διαμονή, γλέντια και θρησκευτική λατρεία» αναφέρει χαρακτηριστικό απόσπασμα του καταλόγου από την ομάδα Αρχιτέκτονες της Φάλαινας, σε μια προσπάθεια να οριοθετηθεί η ύπαρξη και η λειτουργία της καλύβας και στην Ελλάδα.

Στον κινηματογράφο. Το ρομαντικό πρότυπο της αγροικίας, βέβαια, κατάφερε να διεισδύσει, πέρα από τις ανθρώπινες αναμνήσεις, και στη μεγάλη οθόνη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ταινία «Ακατόνε» (1961) του Πιερ Πάολο Παζολίνι. «Κινηματογραφεί μερικές ημέρες της ζωής ενός μικρονταβατζή που ζει φιλοξενούμενος σε μια παράγκα με κληματαριά στις παρυφές της Ρώμης, στα borgate (παραγκουπόλεις), δίπλα στο ποτάμι, στα ρουμάνια. Τον φιλοξενεί η γυναίκα ενός φιλαράκου του που βρίσκεται κλεισμένος στη φυλακή. Κοιμούνται σε διπλανά κρεβάτια αυτός με την εκδιδόμενη φιλενάδα του, η γυναίκα και τα πέντε παιδιά της. Κινείται στους δρόμους και στα καφενεία της παραγκούπολης, ανάμεσα σε ξερόχορτα, οικοδομικά έργα και αρχαία. […] Οι ήρωες αλλά και οι ηθοποιοί είναι ως επί το πλείστον φίλοι του Παζολίνι από τις παραγκουπόλεις. Εχουν έρθει από την ύπαιθρο στην πόλη, συνήθως από τον πάμφτωχο Νότο της Ιταλίας. Τα borgate είναι ο καθημερινός χώρος τους, η παράγκα το σπίτι τους και οι χωματερές ο τόπος της άστατης δουλειάς τους. Από την αγροτική ύπαιθρο και τους κώδικες συμπεριφοράς, τις γνώριμες τεχνικές και τα εργόχειρα που μοιράζεται η κοινότητα προσγειώνονται, όπως είπαμε, σε ένα πολιτισμικό κενό, στο οποίο οι σχέσεις καθορίζονται από το μεροκάματο ή την ανυπαρξία του».

info
«Η ελάχιστη δομή», Ρομάντσο, Αναξαγόρα 3-5, Αθήνα.
Διάρκεια έκθεσης: 4 – 13 Νοεμβρίου 2014.
Ωρες λειτουργίας: 17.00-21.00.
Είσοδος ελεύθερη.
Επιμέλεια έκθεσης: Αποστόλης Αρτινός.
Συμμετέχοντες: Δημήτρης Αμελαδιώτης, Γιάννης Αρβανίτης, Δημήτρης Μπαλτάς, Κωστής Βελώνης κ.ά.