[Η κριτική της Δευτέρας] Διαχρονικές παντοφλιές

Το «Ενας ήρωας με παντόφλες» των Σακελλάριου – Γιαννακόπουλου παίχτηκε το 1947 από τον θίασο Λογοθετίδη. Μπορούμε τάχα σήμερα να αντιληφθούμε την τόλμη αυτής της πολιτικής σάτιρας με καίρια δραματικά στοιχεία; 1947. Εμφύλιος. Η μισή Ελλάδα είτε στα βουνά είτε στα ξερονήσια της εξορίας. Η άλλη μισή έχει στους κόλπους της ένα και συχνά δύο μέλη της οικογένειας στρατευμένα στον «Εθνικό» Στρατό. Τα στρατοδικεία λειτουργούν σε καθημερινή βάση και οι εκτελέσεις γίνονται αντικείμενο μόνο των εσωτερικών ειδήσεων στις αθηναϊκές και στις επαρχιακές εφημερίδες.
Σε άλλες στήλες των εφημερίδων δημοσιεύονται σε πλαίσιο οι «δηλώσεις μετανοίας», όπου άνθρωποι που είχαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο συμμετάσχει στην Εθνική Αντίσταση, συνήθως χωρίς κανένα ιδεολογικό αριστερό πρόσημο, χαρακτηρίζονταν εχθροί του έθνους και της θρησκείας και για να γλιτώσουν δουλειά, εξορία ή εκτέλεση, για να περισώσουν παιδιά και συγγενείς, έβαζαν το κεφάλι κάτω και υπέγραφαν μια ταπεινωτική δήλωση αποκήρυξης ιδεών που συχνότατα… δεν είχαν.
Ηταν η εποχή που άρχισε το όργιο των εργολαβικών μαζικών έργων, η ρεμούλα με την αμερικανική βοήθεια, η επιστροφή στην εκπαίδευση των μεταξικών σχολικών βιβλίων και η υποχρέωση των μαθητών, επί ποινή αποβολής και κλήσεως των γονέων στην Αστυνομία, να παρακολουθούν το κατηχητικό σχολείο. Ηταν η εποχή των κουρεμένων κεφαλιών και του πηληκίου των μαθητών. Ηταν η εποχή που από τα καμένα χωριά της υπαίθρου κατέβαιναν στις μεγάλες πόλεις οι λεγόμενοι ανταρτόπληκτοι, αν και πολλοί από αυτούς έβρισκαν καταφύγιο στα μεγάλα πλήθη επειδή είχαν «εκτεθεί» στην Κατοχή ή είχαν συγγενείς στον ΕΛΑΣ.

ΑΓΡΙΑ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ. Μέσα σε αυτό το κλίμα φόβου, πείνας και λαμογιάς, οι δύο συγγραφείς του «Ηρωα» τολμούν όχι μόνο να δουν έναν αγνό Ελληνα, ανυστερόβουλο και γλίσχρα αμειβόμενο απόστρατο στρατηγό να πένεται και να μην έχει ρεύμα, να μην μπορεί να αγοράσει φάρμακα και να χρειάζεται να ξεπουλήσει τα διάσημα της στρατιωτικής του καριέρας, αλλά ταυτόχρονα να πέφτει θύμα άγριας εκμετάλλευσης εν ονόματι του έθνους, των πολεμικών του κατορθωμάτων και του πατριωτισμού, από μια οικόσιτη στο σύστημα ομάδα απατεώνων.
Εδώ ας σταθώ και ας σκεφτούμε. Εν έτει 1947 οι συγγραφείς ονομάζουν τους μαφιόζους πατριδοκάπηλους ως ανώτατους παράγοντες της οικονομικής ζωής της τότε κατάστασης, ως επίσημους οργανισμούς φιλανθρωπίας και ως ιδιαιτέρους υπουργών! Ποιων υπουργών; Της τότε αναφανδόν κυβερνώσας δεξιάς παράταξης, ανάμεσα στους οποίους και πολλοί υπουργοί χρηματίσαντες στελέχη και υπουργοί του Μεταξά (π.χ. ο μέγας μεταξικός καθοδηγητής και αττικάρχης Κώστας Κοτζιάς – αλλά τι να τα λέμε τώρα, ακόμη η πλατεία μπροστά στο δημαρχείο Κοτζιά ονομάζεται, χώρος όπου παλαιότερα στόλιζε το ωραιότερο νεοκλασικό θέατρο των Βαλκανίων που το γκρέμισε ο Κοτζιάς!).
Αυτοί οι λεχρίτες καθεστωτικοί, που ιδεολογικά στήριζαν μια παράταξη που βάφτιζε εγκληματίες όσους πολέμησαν τους Γερμανοτσολιάδες, απόγονοι οι περισσότεροι των τσολιάδων και των μαυραγοριτών, εκπροσωπούν στο έργο των Σακελλάριου – Γιαννακόπουλου ό,τι χυδαιότερο γέννησε αυτός ο τόπος. Και ποιον εξαπατούν; Εναν εχθρό; Εναν αριστερό; Εναν εθνικώς γι’ αυτούς αδιάφορο; Οχι, έναν ανιδιοτελή συνταξιούχο ήρωα. Το τραγικό είναι πως το έργο αυτό, που γράφηκε και παίχτηκε σε μια εποχή που «θριάμβευσαν» ο χυδαίος πατριωτισμός της λαμογιάς και χαρτογραφούσε μια κοινωνία χωρίς ερείσματα και με τρύπιες αξίες, μας ΑΦΟΡΑ και σήμερα. Γιατί, έλειψαν σήμερα τα λαμόγια, οι διαπλεκόμενοι, οι επίορκοι υπάλληλοι, οι παρατρεχάμενοι της πολιτικής διαδρομίλας, οι εργολάβοι, οι μεσάζοντες, οι εκμεταλλευτές των αθώων; Το έχει κιόλας πει ο Σεφέρης μιλώντας για όσους γυρνούσαν στην Ελλάδα από τους κυβερνώντες και τα τσιράκια τους από το Κάιρο, μετά την απελευθέρωση. «Γυρνάμε» έγραφε «μαραζωμένοι από δημόσιες αμαρτίες, για να καρπωθούμε το αίμα των άλλων». Το 1947, οι άλλοι που είχαν δώσει το αίμα τους στημένοι στα αποσπάσματα των Γερμανών, τώρα δίνουν το υπόλοιπο για να γιγαντωθεί η ανοικοδόμηση και να εδραιωθεί το κράτος της βίας και της νοθείας.
Ο Γιάννης Μπέζος, επαναφέροντας το έργο αυτό στην επικαιρότητα, σαφώς μας βάζει να κοιτάξουμε τα μούτρα μας στον καθρέφτη και να τα μουντζώσουμε. Τώρα πλέον η λαμογιά δεν έχει παράταξη, είναι υπερταξική.

Ο ΘΙΑΣΟΣ. Οι έλληνες όταν παίζουν έλληνες χαρακτήρες και τύπους και μελωδούν την καθημερινή λαλιά, πετάνε. Και σε αυτή την παράσταση ο Μπέζος, μέσα στον έξοχο εικαστικό χώρο του Πάτσα, τους φωτισμούς του Τζιόγκα, πλάθει έναν αυθεντικό έλληνα μεσοαστό. Δίπλα του ο Τ. Γιαννόπουλος, ο Κ. Φλωκατούλας, ο Δ. Κανέλλος, ο Αλ. Φάις, η πολλά υποσχόμενη Αμαλία Νίνου, η έκπληξη Ντένια Στασινοπούλου, η υπερβολική Ελένη Τσιμπρικίδου, ο τυπίτσας Δ. Λιόλιος, φυσάνε.
Αλλά η Λαμπρόγιαννη δίνει ρέστα. Ηθοποιός υπαινιγμών και ουσίας αυτή η μετρημένη και ακριβείας θεατρίνα.