Ενα υπερωκεάνιο στη σκηνή

Πέντε παραστάσεις των εκατό λεπτών. Ο κύκλος ζωής της θεατρικής διασκευής του «Μεγάλου Ανατολικού» στη σκηνή του Κέντρου Ελέγχου Τηλεοράσεων τον περασμένο Μάιο ήταν σύντομος. Οταν όμως έχεις σύμμαχο τον «σταρ» Ανδρέα Εμπειρίκο, όπως αποκαλεί τον έλληνα ποιητή και πεζογράφο ο σκηνοθέτης της παράστασης Μπάμπης Γαλιατσάτος, η επανάληψη είναι μάλλον μονόδρομος. Η φήμη της παράστασης, άλλωστε, δεν βασίστηκε σε διαφημιστικές καταχωρίσεις και επικοινωνιακές στρατηγικές αλλά κυκλοφόρησε από στόμα σε στόμα σαν ένα είδος προτροπής: «Μην το χάσετε». «Και μη φανταστείτε πως η αίθουσα γέμισε με φίλους μας» διευκρινίζει ο σκηνοθέτης. «Αυτοί ακόμα δεν έχουν καταδεχθεί να έρθουν να μας δουν».

Η παράσταση, στα χνάρια του τολμηρού μυθιστορήματος που γράφτηκε κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφύλιου πολέμου και του Ψυχρού Πολέμου, πραγματεύεται το παρθενικό ταξίδι του υπερωκεάνιου «Μέγας Ανατολικός» από το λιμάνι του Λίβερπουλ μέχρι τη Νέα Υόρκη, το 1867. Ο ερωτισμός, η ηδονή, η επιδειξιομανία, ο φετιχισμός, τα ένστικτα, οι σαρκικές απολαύσεις κυριαρχούν στη γλαφυρή γραφή του Εμπειρίκου. Κυριαρχούν άραγε στον ίδιο βαθμό και στην παράσταση; «Μας ρωτούν συχνά με την Κατερίνα Μαούτσου τι πρέπει να περιμένει ο θεατής. Ξέρω σίγουρα τι δεν πρέπει να περιμένει: αναπαράσταση των ερωτικών σκηνών. Δεν ξέρω αν είναι απογοητευτικό ή ανακουφιστικό, αλλά σίγουρα δεν κάνουμε αναπαράσταση αυτών των σκηνών. Στηριζόμαστε στον λόγο του Εμπειρίκου που είναι υψηλή λογοτεχνία. Αν κάναμε εικόνα τις περιγραφές, τότε θα φτιάχναμε απλά μια αισθησιακή ταινία».

Σαν ένα φωτογραφικό άλμπουμ με δεκάδες πρωταγωνιστές που συνυπάρχουν σε μια εποχή μακρινή από τη σημερινή, η θεατρική μεταφορά του «Μεγάλου Ανατολικού» επικεντρώνεται στις συναντήσεις της κόμισσας Κρινέλι και του συνταγματάρχη Κλίφορντ στο σαλόνι του πλοίου. Πάνω από πενήντα φανταστικά πρόσωπα και οκτώ πολυσέλιδοι τόμοι θα απαιτούσαν παραστάσεις τουλάχιστον διπλής διάρκειας για να παρουσιαστούν όλα επί σκηνής. Το ακανθώδες θέμα της παιδοφιλίας, παρ’ όλ’ αυτά, βρίσκει τον δικό του χώρο στην παράσταση. «Θα ήταν εντελώς υποκριτικό από μέρους μας αν δεν κάναμε αναφορά στο φλερτ του Αιμίλιου Μπερτιέ με την 11χρονη Εθελ. Επειδή όμως η σκληρότητα του μυθιστορήματος δεν μπορούσε να μεταφερθεί στη θεατρική σκηνή, περιοριστήκαμε μόνο σε ηχητικά μέσα». Οι δυο νέοι σκηνοθέτες παίρνουν στην πλάτη τους σχεδόν εξ ολοκλήρου την ευθύνη της παράστασης: τη διασκευή, την ερμηνεία, τα σκηνικά, τα κοστούμια. Με τις δυσκολίες και τις ευκολίες που προβλέπονται για ένα τέτοιου είδους εγχείρημα που φέρει την υπογραφή του σπουδαίου Ανδρέα Εμπειρίκου. «Αυτές οι 2.000 σελίδες που διαβάσαμε ήταν γεμάτες με διαμάντια που έπρεπε να επιλέξουμε αν θα τα κρατήσουμε ή όχι. Η ευκολία από την άλλη πλευρά είναι πως σε αυτό το κείμενο δεν μπορείς να επέμβεις. Είναι αυτοσκηνοθετούμενο. Είναι τόσο μελωδική η γλώσσα του που αυτόματα σχεδόν σε οδηγεί να κάνεις την κίνηση, το νεύμα που πρέπει να κάνεις. Σαν να έχει σκηνοθετήσει το ίδιο το κείμενο τις οδηγίες».