Στέλιος Μάινας: «Ενας ύμνος στον έρωτα»

Οι θηριωδίες στα στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αναβιώνουν μέσα από τις συνταρακτικά απλές και ανθρώπινες αφηγήσεις του Ιάκωβου Καμπανέλλη στο αυτοβιογραφικό «Μαουτχάουζεν». Και εικονοποιούνται ακόμη μία φορά μέσα σε δύο χρόνια στο ομότιτλο εγχείρημα που παρουσιάζεται έως την Κυριακή στη σκηνή του θεάτρου Badminton, σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη. Ταυτόχρονα ρίχνει φως σε μια σχεδόν άγνωστη πτυχή του δράματος: την επανάκτηση της ζωής από τους επιζήσαντες μετά τις πρώτες ημέρες της απελευθέρωσής τους.
«Ο επαναπροσδιορισμός της μνήμης είναι ο συνεκτικός κρίκος που κρατά τους ανθρώπους ενωμένους» λέει ο Στέλιος Μάινας που έχει κεντρικό ρόλο στην παράσταση: είναι εκείνος που πρέπει να αφηγηθεί την ιστορία μέσα από τη δική του μνήμη. Εκτός από τις φρικαλεότητες των Ναζί, όπως σημειώνει, «το έργο προβάλλει τον αγώνα για την αγάπη και τη δίψα για ζωή αυτών των ανθρώπων». Ουσιαστικά χωρίς να συστήνεται, ο ηθοποιός απηχεί τη φωνή του συγγραφέα που διηγείται τη ζωή του τα δύο μαρτυρικά χρόνια (1943-1945), ως κρατούμενος στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.
«Αλλά είναι ένας ύμνος στον έρωτα το “Μαουτχάουζεν” και τον βάζει στην ιστορία του ο Καμπανέλλης για να τονίσει πως ό,τι κι αν έκαναν οι Γερμανοί για να εξοντώσουν τους ανθρώπους εκείνους δεν τα κατάφεραν» λέει ο Μάινας. Το θραύσμα από την αφήγηση του Καμπανέλλη τον επιβεβαιώνει: «Τον καιρό εκείνο, κάθε Κυριακή που δεν δουλεύαμε στέκαμε ώρες ολόκληρες και κοιτάζαμε τις γυναίκες που κι εκείνες βγαίναν απ’ τ’ αντίσκηνα και μας κοιτάζανε. Η απόσταση που μας χώριζε ήταν μεγάλη. Είναι ζήτημα αν θα μπορούσαμε να συνεννοηθούμε κι αν ακόμη φωνάζαμε. Κάτι τέτοιο, φυσικά, κανείς δεν ξεθάρρευε να το δοκιμάσει. Ούτε χρειαζόταν. Αυτό το σιωπηλό αλληλοκοίταγμα που περνούσε δυο φράχτες από συρματόπλεγμα δεν είχε ανάγκη από μιλιά. Ηταν οι ώρες του έρωτα στο Μαουτχάουζεν».
Η κατάδυση στον ζοφερό κόσμο του εμβληματικού «Μαουτχάουζεν» (σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και Γκούσταβ Μάλερ) ο ηθοποιός θεωρεί πως «είναι σημείο αναφοράς για αυτό που περνάμε σήμερα» και συμμερίζεται την άποψη ότι η τέχνη – το θέατρο εν προκειμένω – που εξιστορεί την τραυματική εμπειρία από τη ναζιστική λαίλαπα είναι το καλύτερο όπλο ενάντια στον διάχυτο φασισμό. «Οσο αντιλαμβανόμαστε και μαθαίνουμε την Ιστορία τόσο μαθαίνουμε τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος. Πρέπει όμως να το δούμε με τη βαθύτερη έννοια, δηλαδή πόσο ικανοί είμαστε να κάνουμε κακό στον συνάνθρωπο. Και εδώ έχουμε να κάνουμε με τη συλλογική γνώση και ευθύνη». Επικαλείται μάλιστα την κουβέντα του Βίλχεμ Σνάιτερ, γερμανού πολιτικού κρατουμένου που είχε τον Καμπανέλλη υπό την εποπτεία του: «Ολοι τα ήξεραν, αλλά κανείς δεν μιλούσε διότι δεν τους αφορούσε».
Τον τελευταίο καιρό στη θεατρική πιάτσα πυκνώνουν οι φωνές που θεωρούν πολιτική πράξη το θέατρο και με αφορμή την υφιστάμενη οικονομικοκοινωνική συγκυρία. Από την άλλη, όμως, τα κόμματα έχουν στην ατζέντα τους τον πολιτισμό; «Αρχίζεις να αναρωτιέσαι για τον πολιτισμό όταν είσαι χορτάτος» απαντά ο ηθοποιός. «Σαφώς και έχει θέση. Οταν όμως έχεις διαρκώς το άγχος της επιβίωσης, ο πολιτισμός δεν είναι στις άμεσες προτεραιότητές σου. Είναι ωστόσο ένα αντίδοτο και σημείο ανασυγκρότησης για να μη διαλυθούμε ψυχολογικά. Είναι η κινητήριος δύναμη για να συνεχίσουμε να υπάρχουμε σε δύσκολες συνθήκες. Στη ζωή υπάρχουν και άλλες αξίες και όχι μόνο υλικές».