Τόνι Μπλερ – Φρανσουά Ολάντ: Οταν ο πόλεμος γίνεται πολιτική

Ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» ήταν κατηγορηματικός: «Ο πόλεμος είναι ενδημικός στον πολιτισμό». Η ιστορία της ανθρωπότητας με ατελείωτες πολεμικές συρράξεις και εκατομμύρια θύματα το αποδεικνύει, αναντίρρητα. Υπάρχουν όμως δίκαιοι και άδικοι πόλεμοι; Αριστεροί ή δεξιοί; Πόλεμοι που είναι ενδεδυμένοι με ιδεολογικό μανδύα;

Ο Μάικλ Γουόλτσερ, καθηγητής του Πανεπιστημίου Πρίνστον, προσπάθησε να απαντήσει στο πρώτο ερώτημα, με το διάσημο έργο του «Δίκαιοι και άδικοι πόλεμοι», ανατρέχοντας στην παλιά και λησμονημένη θεωρία του bellum justum, της μεσαιωνικής θεωρίας του «δίκαιου πολέμου» που ήθελε να ορίσει τα ηθικά όρια του πολέμου, ο οποίος θα μπορούσε να γίνει αποδεκτός, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, μέσα στο πλαίσιο της χριστιανικής ηθικής. Στις προθέσεις των εμπνευστών της από τον Αυγουστίνο ώς τον Θωμά τον Ακινάτη και τον Φρανσίσκο ντε Βιτόρια, η διάκριση μεταξύ δίκαιων και άδικων πολέμων ήθελε να συμβάλει στον περιορισμό του πολέμου, ενώ τα ηθικά όρια αναφέρονταν κυρίως στις αιτίες και τους λόγους που μπορούσαν να δικαιολογήσουν την έναρξη του πολέμου, όπως για παράδειγμα η άμυνα ενάντια σε μια επίθεση, η επανάκτηση εδαφών που είχαν αφαιρεθεί άδικα και παράνομα ή η τιμωρία του επιτιθέμενου.

Η ΡΕΑΛΠΟΛΙΤΙΚ. Με την εγκατάλειψη των ηθικών και θεολογικών προϋποθέσεων του bellum justum τον 17ο αιώνα, ξεκίνησε να επικρατεί στην Ευρώπη ένα νέο πλαίσιο που οριζόταν από το διακρατικό δίκαιο. Στη σύγχρονη εποχή, η ρεαλπολιτίκ που κυριάρχησε στη διεθνή πολιτική, άφησε πίσω της μακράν το θέμα της δικαιοσύνης ή της ηθικής του πολέμου.

Ο Μαρξ μπορεί να πίστευε ότι η βία είναι η μαμή της Ιστορίας και ο Λένιν να έγραφε ότι «μόνο δακρύβρεκτοι παπάδες δεν μπορούν να αντιληφθούν ποιες αναγκαιότητες διέπουν τον πόλεμο, ο οποίος είναι μια τεραστίου μεγέθους κινητήρια δύναμη της Ιστορίας», όμως η σύγχρονη ευρωπαϊκή Αριστερά είχε παράδοση στο να τάσσεται εναντίον τους, με εξαίρεση τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες.

Ομως, καθώς οι διεθνείς ισορροπίες άρχισαν να αλλάζουν, οι ιδεολογικές διαφορές να αμβλύνονται και η ροή του κεφαλαίου να παγκοσμιοποιείται, ο πόλεμος έγινε όχι το μήνυμα αλλά το μέσον. Οπως παρατηρεί ο Τζον Φούλερ, βρετανός στρατιωτικός ιστορικός, «ουδέποτε υπήρξε περίοδος της ανθρώπινης Ιστορίας εντελώς απαλλαγμένη από τον πόλεμο και σπανίως έχει περάσει πάνω από μια γενιά χωρίς να υπάρξει μεγάλη σύγκρουση. Ενώ πριν από μόλις μία ή δύο γενιές ο πόλεμος γινόταν αποδεκτός ως εργαλείο πολιτικής, τώρα πλέον έχει γίνει ο ίδιος πολιτική».

Ο Τόνι Μπλερ, για παράδειγμα, ο πολιτικός του New Labour, εκείνος που κατήγαγε τον Μάιο του 1997 τη μεγαλύτερη εκλογική νίκη των Εργατικών, στα πρώτα έξι χρόνια της διακυβέρνησής του έστειλε τους βρετανούς στρατιώτες σε μάχες πέντε φορές, περισσότερες δηλαδή από οποιονδήποτε άλλο πρωθυπουργό στην Ιστορία της Βρετανίας. Στο Ιράκ το 1998 και το 2003, στο Κόσοβο το 1999, στη Σιέρα Λεόνε το 2000 και στο Αφγανιστάν το 2001. Μάλιστα ο Μπλερ ως ο βασικός εκφραστής της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς ήταν εκείνος που πρωτοστάτησε στο να απειληθεί με χερσαίο πόλεμο η Σερβία του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς προκειμένου να αποσυρθούν οι δυνάμεις της από το Κόσοβο. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Μπλερ από την αρχή «του πολέμου εναντίον της τρομοκρατίας» το 2001 υποστήριξε σταθερά την εξωτερική πολιτική ενός από τους πιο συντηρητικούς και πολεμοχαρείς αμερικανούς προέδρους, του Τζορτζ Μπους, παίρνοντας μέρος και στην εισβολή στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ. Αυτή η δεύτερη μάλιστα ήταν και η πιο αμφιλεγόμενη, με έντονες αντιδράσεις της κοινής γνώμης και 139 από τους βουλευτές των Εργατικών να διαφωνούν. Η δήλωσή του ότι υπήρχαν «πέραν κάθε αμφιβολίας» όπλα μαζικής καταστροφής στο Ιράκ – κάτι που, παρ’ όλες τις προσπάθειες, δεν αποδείχθηκε ποτέ – τον κυνηγά ακόμα.

Επιβεβαιώνοντας έτσι τα λόγια του Βίσμαρκ ότι «οι άνθρωποι ποτέ δεν λένε τόσα ψέματα όσο μετά το κυνήγι, στη διάρκεια του πολέμου και πριν από τις εκλογές».

«Η Ιστορία καταμαρτυρεί ότι η ισχύς, η βία και ο πόλεμος», έγραφε ο Παναγιώτης Κονδύλης, «είναι μεγάλων διανεμητικών προεκτάσεων ως προς τον προσδιορισμό των συνόρων, την κατοχή των πλουτοπαραγωγικών πόρων και την ευημερία». Ενας από τους σύγχρονους ηγέτες της Κεντροαριστεράς, ο γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ, πάντως, θα διαφωνούσε μαζί του. Ακολουθώντας την παράδοση του συντηρητικού προκατόχου του Νικολά Σαρκοζί που πρωτοστάτησε στη διεθνή επέμβαση στη Λιβύη, ο σοσιαλιστής πολιτικός είναι εκείνος που έσπευσε από τους πρώτους να εξοπλίσει τους Σύρους που μάχονται το καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ και κατακεραυνώνει τη διεθνή κοινότητα για την απραξία της. «Εάν είχαμε δράσει ένα ή δύο χρόνια νωρίτερα, σήμερα δεν θα είχαμε να αντιμετωπίσουμε το Ισλαμικό Κράτος» δήλωσε σε πρόσφατη συνέντευξή του.

Στις διεθνείς συμμαχίες έτσι όπως τις έχουμε δει να εξελίσσονται μέσα από στρατιωτικές επιχειρήσεις την τελευταία δεκαετία, οι ιδεολογικές διαφορές των ηγετών που συμμετέχουν σε αυτές φαίνεται να μην έχουν σημασία. Οι πόλεμοι πια δεν κρίνονται ως δίκαιοι ή άδικοι. Κρίνονται ως μοχλός πολιτικής, ανεξαρτήτως θέσεως στο πολιτικό φάσμα. Και τελικά, ως πολιτική αυτή καθ’ εαυτήν.