Η Γερμανία μαθαίνει απ’ την Αθήνα

Στη διάρκεια της κρίσης, οι ελληνογερμανικές σχέσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο πολλών συζητήσεων: πολιτικών, οικονομικών, απλώς καθημερινών. Κάποιες τελείωναν με το συμπέρασμα ότι η μια χώρα έσωσε την άλλη, άλλες πήγαιναν και λίγο παραπέρα. Σπανιότερα, μερικές χρησιμοποίησαν εικαστικούς κώδικες και ειδικά αυτές, όπου κι αν κατέληξαν, το 2017 ίσως αναζωπυρωθούν.

Αιτία και αφορμή, η επερχόμενη εικαστική έκθεση documenta, που η 14η διοργάνωσή της θα πραγματοποιηθεί όχι μόνο στο γερμανικό Κάσελ, όπως γινόταν μέχρι τώρα, αλλά και στην Αθήνα. Αυτό τουλάχιστον πρόκριναν ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Ανταμ Σίμτζικ και οι συνεργάτες του, μοιράζοντας το γεγονός στις δύο πόλεις και δίνοντας στην έκθεση τον τίτλο εργασίας «documenta 14: Μαθαίνοντας από την Αθήνα».  Ας τα πάρουμε από την αρχή: η documenta ιδρύθηκε το 1955 από τον γερμανό αρχιτέκτονα, ζωγράφο και επιμελητή Αρνολντ Μπόντε. Στην πρώτη διοργάνωση συμμετείχαν καλλιτέχνες όπως ο Βασίλι Καντίνσκι και ο Πικάσο, ενώ οι επόμενες, διεξαγόμενες αρχικά κάθε τέσσερα χρόνια και κατόπιν κάθε πέντε, κατέστησαν το γεγονός το σημαντικότερο για τη σύγχρονη τέχνη μαζί με τη σχετική Μπιενάλε της Βενετίας. Με δεδομένες επομένως τις σχέσεις Ελλάδας και Γερμανίας, δεν είναι εντελώς παράξενο που η επικείμενη διοργάνωσή της τουλάχιστον τις αφουγκράζεται. Υπάρχουν κι άλλοι λόγοι βέβαια για τη διπλή φύση της. «Υπάρχουν θέματα εχθρότητας απέναντι στα μέτρα λιτότητας, κάτι που είναι απόλυτα κατανοητό», δήλωνε πρόσφατα ο Ανταμ Σίμτζικ, «όπως και άλλα δύσκολα ζητήματα μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας που φυσικά θα τεθούν στη διάρκεια δημιουργίας της. Δεν θα είναι όμως το κύριο θέμα της».

Οπως έλεγε, περισσότερο τον ενδιαφέρει το γεγονός ότι «η Αθήνα είναι μια σύγχρονη μητρόπολη της Μεσογείου, που συνδέεται με άλλα μέρη μέσω της θάλασσας. Συνορεύει με την Τουρκία και έχει ροή μεταναστών από όλα τα γύρω μέρη – την Ασία, την Αφρική κ.λπ. Είναι η εικόνα μιας μεγαλύτερης κατάστασης που πρέπει να αντιμετωπίσει η Ευρώπη και ελπίζω ότι θα την αντιμετωπίσει με αυτή την έκθεση. Βλέπω την Αθήνα σαν μια πύλη, σαν ένα σύνορο ή τόπο, όπου οι άνθρωποι, ερχόμενοι από πολλά διαφορετικά μέρη μπορούν να αποκτήσουν “ορατότητα”».

ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ. Τι σημαίνουν πρακτικά όλα αυτά; Σύμφωνα με τη φιλοσοφία της διοργάνωσης, οι διαφορετικές και αποκλίνουσες συνθήκες και τοποθεσίες του Κάσελ και της Αθήνας θα επηρεάσουν τη διαδικασία δημιουργίας των εκθέσεων, ενώ θα αποτελέσουν και πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία των έργων που θα παρουσιαστούν και στις δύο πόλεις. Τα εγκαίνια επίσης στην Αθήνα έχουν οριστεί για τον Απρίλιο του 2017, ενώ στο Κάσελ για τον Ιούνιο: αφού λοιπόν η διάρκεια κάθε σκέλους είναι 100 ημέρες, θα υπάρχει και ένας μήνας κατά τον οποίο η έκθεση θα διεξάγεται ταυτόχρονα και στα δύο. Εχοντας ξεκινήσει τις προκαταρκτικές εργασίες της από πέρυσι, η documenta σκοπεύει έτσι να αποτελέσει μια διαδικασία μάθησης και παραγωγής γνώσης, βοηθώντας στη θεσμοθέτηση χώρων για δημόσια ζωή, εδώ και εκεί. Ηδη, στη διάρκεια του 2013 και 2014, έγιναν στην Αθήνα προκαταρκτικές συναντήσεις με αρκετούς από τους πολιτιστικούς φορείς της πόλης.

ΟΙ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ. Τη Δευτέρα, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών του Κάσελ, φιλοξενήθηκε η εκδήλωση με τίτλο «documenta 14, Κάσελ: Μαθαίνοντας από την Αθήνα», με σκοπό να συστήσει τους βασικούς συντελεστές της διοργάνωσης, μεταξύ των οποίων η Μαρίνα Φωκίδη, που αναλαμβάνει διευθύντρια του καλλιτεχνικού γραφείου στην Αθήνα. Οι χώροι που θα τη φιλοξενήσουν εδώ δεν έχουν ακόμα ανακοινωθεί. Είπαμε όμως: με δεδομένη τη συγκυρία, σημασία για τους διοργανωτές έχει η διπλή διεξαγωγή, που δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε ο κοινωνικοπολιτικός χαρακτήρας του θεσμού που ξεκίνησε στο κατεστραμμένο από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο Κάσελ, να επανέλθει στο προσκήνιο. Και ενώ εκείνο σήμερα ευημερεί τη στιγμή που η Αθήνα αγωνίζεται να επιβιώσει από τη βαθιά κρίση, η «documenta 14», έλεγε προ καιρού ο Σίμτζικ, βασίζεται στη σύγχρονη κοινωνική κατάσταση των ξεριζωμένων για να δημιουργήσει το πλαίσιο του νέου καλλιτεχνικού της μανιφέστου. Εμείς, μένει να το δούμε.