[Το θέατρο της Τρίτης] «Μεφίστο»

Μια «συνάντηση» του Χίτλερ με τον Φάουστ μοιάζει να γέννησε το έργο του Κλάους Μαν (1906-1949) «Μεφίστο – Το μυθιστόρημα μιας καριέρας» (1936). Η αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του γερμανού ηθοποιού Γκούσταφ Γκρίντγκενς (1899 -1963) που έζησε στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, οι μετέπειτα σχέσεις του με τους Ναζί και το θέατρο αποτέλεσαν την πρώτη ύλη.

Οι πολλές περιπέτειες του βιβλίου, καθώς αρχικά απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του, δεν εμπόδισαν την Αριάν Μνουσκίν να το διασκευάσει για το Θέατρο του Ηλιου (1979). Ο Νίκος Μαστοράκης βασίζεται σε αυτό το υλικό για την παράσταση που σκηνοθετεί στο Εθνικό, μπολιάζοντάς την με στοιχεία που είχαν μείνει στη σκιά – κυρίως την ομοφυλοφιλία του ηθοποιού.

Αυτός ο σύγχρονος Μεφιστο(φελής) που κατηγορήθηκε ότι πούλησε την ψυχή του με αντάλλαγμα τη δόξα (στη σκηνή) και την εξουσία (ανέλαβε κρατικές θέσεις) παρουσιάζεται κυνικός αλλά και εξαιρετικά επιρρεπής στις αδυναμίες και στα πάθη του. Δημιούργησε μια αριστερή θεατρική ομάδα στο κλίμα των γερμανικών καμπαρέ της εποχής μαζί με τη γυναίκα του Ερικα Μαν (ο γάμος τους διήρκεσε τρία χρόνια), τον αδελφό της Κλάους Μαν και τη μνηστή του τελευταίου Πάμελα Βέντεκιντ. Η ομάδα διαλύθηκε όταν ο Γκρίντγκενς θέλησε να συνεχίσει σόλο καριέρα. Ετσι κι αλλιώς, η ομοφυλοφιλία όλων είχε προδιαγράψει το πρόσκαιρο των γάμων τους…

Το έργο που θέτει ερωτήματα για τη σχέση της τέχνης με την πολιτική και την εξουσία καταγράφει με ακρίβεια μια εποχή κατά την οποία η αβεβαιότητα του παρόντος διέλυε ανθρώπους και συνειδήσεις.

ΘΕΑΤΡΟ ΕΝ ΘΕΑΤΡΩ. Μέσα σε αυτό το παρακμιακό κλίμα που αποδόθηκε στη σκηνή του Εθνικού, ο Νίκος Μαστοράκης κάνει χρήση του θεάτρου εν θεάτρω. Επιτρέπει ή ακόμη και προτρέπει τους ήρωες να μπαινοβγαίνουν στους ρόλους της ζωής και της τέχνης. Και όλοι μαζί τελικά να διανύσουν την απόσταση από την Ιστορία στην ψυχή.

Στο πρώτο μέρος της τρίωρης παράστασης ο σκηνοθέτης σκιαγραφεί τον χαρακτήρα των ηρώων, ώστε στο δεύτερο να γίνει με σαφήνεια αντιληπτή η εξέλιξη και η μεταστροφή τους. Από την αποθέωση στην πτώση, θύματα όλοι ενός προσωπικού αδιεξόδου και μιας ιστορικής στιγμής.  

«Με τριπλή καταγωγή», όπως γράφει η Αριάν Μνουσκίν, «από το μυθιστόρημα, την Ιστορία και τη φαντασία» είναι τα πρόσωπα του έργου. Στην παράσταση η διανομή μοιάζει σοφά, σχεδόν, επιλεγμένη από τον σκηνοθέτη: κυριαρχεί ο Χάρης Φραγκούλης (Κλάους Μπρίκνερ / Κλάους Μαν) που εκμεταλλεύεται το αναμφισβήτητο ταλέντο του για να αποτυπώσει το αμφιλεγόμενο της ύπαρξής του.

Η Μαρία Ζορμπά (Μίριαν Γκότσαλκ) ήσυχη δύναμη που κορυφώνεται με το «Τραγούδι της Βλακείας». Η Κωνσταντίνα Τακάλου (Πάμελα Φον Νίμπουρν ή άλλως Πάμελα Βέντεκιντ) αυτοσαρκάζεται και εκτίθεται, αγγίζοντας την καρικατούρα. Η Βίκυ Βολιώτη, πειστική ως λαμπερή σταρ και ως τραγική περσόνα. Στις λεπτομέρειες ισορροπεί ο Νίκος Ψαρράς. Ο Μηνάς Χατζησάββας και ο Αλκης Παναγιωτίδης επιβεβαιώνουν τη σκηνική τους εμπειρία.

Ο Θάνος Τοκάκης, επαρκής στην ερμηνεία του ως Γκούσταφ Γκρίντγκενς (ή Χέντρικ Χέφγκεν επί σκηνής), δεν φθάνει ωστόσο το μέγεθος του ήρωά του.