«Δεν ζητάω την τέλεια ερμηνεία»

Τραγουδούσε και περπατούσε μέσα στον χώρο ακολουθώντας τον ρυθμό της μουσικής. Και όταν χρειαζόταν πλησίαζε πιο κοντά στους τραγουδιστές για να τους καθοδηγήσει ψιθυριστά. Αυτά είναι ορισμένα μόνο στιγμιότυπα από την πρόβα με το μικρό σύνολο που δημιούργησε ο Γιάννης Μαρκόπουλος για να παρουσιάσει το έργο του «αλλιώς». Αυτή τη φορά δεν θα εμφανιστεί στο Μέγαρο Μουσικής, ούτε στο Ηρώδειο. Θα βρίσκεται στο Half Note Jazz Club και δεν θα παίξει τζαζ.

Η συζήτησή μας ξεκινά με ένα δικό του γρήγορο φλας μπακ. Τα Χριστούγεννα του 1950 παρέα με φίλους του αποφάσισαν να πουν τα κάλαντα. Ο Γιάννης Μαρκόπουλος ήταν μόλις 12 ετών και αποφάσισε να «πειράξει» τον παραδοσιακό ρυθμό. Αυτή η μελωδία, χρόνια αργότερα, ντύθηκε με τους στίχους του Μάνου Ελευθερίου και μεταμορφώθηκε στα «Μαλαματένια λόγια» της «Θητείας» του. Μοιάζει ιδανική έναρξη για το πρόγραμμα που θα παρουσιάσουν τρεις νέοι τραγουδιστές, ο Αγγελος Ανδριανός, η Μαρία Λυμπεράκου και η Δάφνη Ζουρνατζή. Μαζί με τους τέσσερις μουσικούς επί σκηνής αποτελούν το μικρό σύνολο που δημιουργήθηκε για να παρουσιαστούν τα έργα σε μικρούς χώρους.

Τι αλλαγές έκανε ο Γιάννης Μαρκόπουλος για την καινούργια αυτή συνθήκη; «To σύνολο είναι μια τετράδα οργάνων με τρεις νέους πολύ καλούς τραγουδιστές. Πιάνο (όχι ηλεκτρικό), βιόλα, κιθάρα και φλάουτο που εναλλάσσεται με όμποε. Εφτιαξα νέα ενορχήστρωση, δίχως όμως να εξαιρώ τις δομές και τα αρμονικά δεδομένα των αρχικών συνθέσεών μου, διατηρώντας τον πυρήνα τους και το πρωτογενές υλικό τους, καθώς και το ιδεολογικό υπόβαθρο που περιέχει κάθε ενορχηστρωτική ενέργειά μου».

ΛΙΤΟ ΣΥΝΟΛΟ. Η δημιουργία αυτού του λιτού συνόλου ανταποκρίνεται στον τρόπο που ο συνθέτης θέλει πλέον να ερμηνεύονται τα τραγούδια του σε αυτούς τους «νεανικούς» χώρους. «Μοναδική μου μέριμνα είναι, όσο μπορώ, πάντα να προφυλάσσω την πορεία των τραγουδιών μου, την αισθητική, την υφή και την ερμηνεία τους». Το έργο του – αναμφισβήτητα πολύπλευρο και δοκιμασμένο στον χρόνο – έχει αποδοθεί, όπως λέει ο ίδιος, από τραγουδιστές που μπορούσαν να μεταδώσουν την ουσία του. Επιμένει μάλιστα ότι δεν αναζητούσε μέσα από την εκτέλεσή τους μια άρτια ερμηνεία. Οι επιλογές του άλλωστε είναι οι «φωνές με καταγωγή» (Ξυλούρης, Γαργανουράκης) που κάποτε κατάφεραν να ξεπεράσουν τα ελληνικά σύνορα. «Οι ξένοι αναγνώρισαν στα μουσικά μου έργα νέες προοπτικές και σημαίνοντα σημεία έμπνευσης, απ’ ό,τι γράφουν».

Το δεύτερο φλας μπακ μπαίνει στην κουβέντα μέσα από την… επικαιρότητα. Η Αμφίπολη με μια νοητή γέφυρα μας γυρίζει στη «Μάνα του Αλέξανδρου», το τραγούδι που ο Μαρκόπουλος έγραψε το 1979 και ύστερα από μια δεκαετία συνδέθηκε με το θέμα του Σκοπιανού. Αισθάνεται ο ίδιος ότι έγινε κατάχρηση; «Η «Μάνα του Αλέξανδρου» (σε στίχους Πάνου Θεοδωρίδη) αποτελεί ένα αναπόσπαστο σημείο του μουσικού μου έργου “Σεργιάνι στον κόσμο”. Δεν είναι σύνθημα. Είναι μόνιμο καθεστώς. Ακόμη και σήμερα στην Αμφίπολη ένα από τα πρόσωπα που αναζητούνται είναι και η μάνα του Αλέξανδρου, αν θέλετε ένα ευφυολόγημα. Και μια που το ‘φερε η κουβέντα, θέλω να πω πόσο ωραίες και αλύγιστες φαίνονται οι Καρυάτιδες, σαν να ζητάνε συνέχεια στη ζωή!».

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Αν και έχει γράψει μουσική για περισσότερες από 30 ταινίες από το 1961 έως το 1969, πριν από την έκδοση του πρώτου μεγάλου του έργου, του «Χρονικού», επέλεξε να κινηθεί στους συμφωνικούς δρόμους. Αλλά ακόμη και σε εκείνα τα τραγούδια ανακαλύπτει κανείς λαϊκές μελωδίες μπολιασμένες αριστοτεχνικά με στοιχεία παραδοσιακής μουσικής. Οποια και αν είναι η χαρτογράφηση του έργου του και σε όποιο κομμάτι και αν θελήσει κάποιος να εστιάσει, το βέβαιο είναι πως υπάρχει βαθιά πολιτικό υπόστρωμα. Ο ίδιος όμως λέει: «Οταν εγώ αναφέρομαι στη λέξη “πολιτικό” εννοώ τη φιλοσοφική άποψη που αναλύει και εμπεδώνει τα γεγονότα, τις σχέσεις πολιτών και κοινωνίας. Υπό αυτή την έννοια το έργο μου ναι, είναι και βαθιά πολιτικό».

Οι ημέρες μας απαιτούν μια πιο αιχμηρή στάση από τους ανθρώπους της τέχνης. Λογαριάζει τον εαυτό του σε αυτή την όχθη; «Μέσω της τέχνης εκφράζεται πολύς κόσμος ο οποίος δεν έχει βρει το μέσο για να εκφράζεται μόνος του. Είναι λογικό, όταν βρίσκεται σε ένα αδιέξοδο, να στρέφεται στους ανθρώπους το έργο των οποίων έχει ταυτίσει κατά το παρελθόν με τη δική του έκφραση».

ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ
Περί «οχτρών»
Tο 1972 o Γιάννης Μαρκόπουλος έγραψε το τραγούδι «Οι Οχτροί» για το θεατρικό έργο «Οι Μουσικοί», το οποίο ανέβασε το Θέατρο Τέχνης σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν, και πρωτοερμηνεύτηκε από τους ηθοποιούς του θιάσου. Τότε  ήταν ξεκάθαρο σε τι αναφερόταν. Ποιους όρους θα επέλεγε σήμερα; Θα μιλούσε απαραίτητα για «οχτρούς», όπως επιβάλλει συχνά-πυκνά ο δημόσιος διάλογος; «Θα αναφερόμουν σε αυτούς που δημιουργούμε από την οδυνηρή ανασφάλεια όλων μας» απαντά ο συνθέτης.