AIDS: Η μάστιγα ξεκίνησε από την Κινσάσα

Την ώρα που ο θανατηφόρος ιός Εμπολα προκαλεί παγκόσμια ανησυχία καθώς απειλεί να εξαπλωθεί από τη Δυτική Αφρική σε άλλα μέρη του κόσμου, επιστήμονες επιχειρούν να προσδιορίσουν τα αίτια εξάπλωσης μιας άλλης μεγάλης πανδημίας, του ιού HIV, που προκαλεί μια άλλη μάστιγα για τον πλανήτη μας, το AIDS.

Οι μεγάλες αλλαγές στον αστικό χάρτη που καταγράφηκαν από τη δεκαετία του ’20 μέχρι και τη δεκαετία του ’60 στο Κονγκό οδήγησαν σε μεγάλη εξάπλωση του ιού HIV στην Αφρική και από εκεί σε ολόκληρο τον κόσμο, λένε τώρα επιστήμονες, έπειτα από χρόνια μελετών.

Μέχρι σήμερα η επικρατέστερη θεωρία που εξακολουθεί να ισχύει είναι ότι ο ιός πέρασε από χιμπαντζήδες σε ανθρώπους στο Καμερούν στις αρχές του 20ού αιώνα. Ομως ο HIV δεν άρχισε να εξαπλώνεται σημαντικά παρά μόνο όταν έπληξε την πρωτεύουσα της σημερινής Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, την Κινσάσα.

Μάλιστα βασικός παράγοντας της εξάπλωσης του ιού ήταν η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων τότε στη χώρα, όπως αναφέρεται σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο «Science» από ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον Ολιβερ Πίμπους του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και τον Φιλίπ Λεμέ του Πανεπιστημίου της Λουβέν, στο Βέλγιο.

Στη συνέχεια ο ιός HIV εξαπλώθηκε από την Κινσάσα σε άλλες γειτονικές χώρες και τελικά έφτασε σε σχεδόν κάθε γωνιά της γης μολύνοντας μέχρι σήμερα περίπου 75 εκατ. άτομα, σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις. Η μελέτη του «Science» παρουσιάστηκε μεταξύ άλλων από την «Guardian», το «National Geographic» και το «Economist».

Η πρωτεύουσα της ΛΔ Κονγκό, η Κινσάσα, διαδραμάτισε ρόλο-κλειδί επειδή εκείνη την εποχή, από τη δεκαετία του ’20 μέχρι και τη δεκαετία του ’60 ήταν η μεγαλύτερη και ταχύτερα αναπτυσσόμενη πόλη στην ευρύτερη περιοχή παρέχοντας πρόσβαση μέσω του δικτύου μεταφορών σε κάθε γωνιά της χώρας αλλά και σε γειτονικά κράτη. Για παράδειγμα, καθημερινά ταξίδευαν πολλοί με τους σιδηροδρόμους προς την Κατάνγκα που βρίσκεται στα νοτιοανατολικά της χώρας. Εκεί βρισκόταν μεγάλη κοινότητα ανθρακωρύχων, πολλοί από τους οποίους ήταν μετανάστες.

Οπως δείχνουν τα στοιχεία, τη δεκαετία του ’40 περίπου ένα εκατ. άτομα τον χρόνο περνούσαν από την Κινσάσα χρησιμοποιώντας τους σιδηροδρόμους. Μέχρι το 1960 ο ρυθμός μολύνσεων από τον HIV ξεπέρασε ακόμη και τον ρυθμό αύξησης του πληθυσμού στην περιφέρεια της χώρας, επισήμανε ακόμη το «Science».

Η πανδημία εξαπλώθηκε με γρήγορους ρυθμούς στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, μια χώρα με το μέγεθος της Κεντρικής Ευρώπης, όπως αναφέρει η «Guardian». Από τα τέλη της δεκαετίας του ’30 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’50 ο ιός εξαπλώθηκε τόσο στα νότια τόσο και στα βόρεια της χώρας. Από εκεί εξαπλώθηκε σε χώρες της Νότιας και της Ανατολικής Αφρικής και στη συνέχεια άρχισε να κάνει την εμφάνισή του σε όλο και περισσότερα μέρη του πλανήτη.

Αρχικά ο HIV εξαπλωνόταν σε συγκεκριμένες ομάδες, αλλά στην πορεία άρχισε να καταγράφεται και ανάμεσα στον γενικό πληθυσμό. Αυτό συνέβη όταν η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό απέκτησε την ανεξαρτησία της, το 1960.

Οταν ακόμη ονομαζόταν Ζαΐρ…
Οι επιστήμονες ανέλυσαν γονιδιώματα HIV που συγκεντρώθηκαν τα τελευταία 30 χρόνια από 814 ανθρώπους στην Κεντρική Αφρική. Αυτά τα συνέκριναν με δείγματα DNA και χρησιμοποίησαν τα αποτελέσματα για να προσδιορίσουν την εξέλιξη του ιού. Σημαντικό ρόλο στην εξάπλωση διαδραμάτισε η πόλη Κινσάσα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, το οποίο τότε ονομαζόταν Ζαΐρ.