Ενα ντιμπέιτ για το γκραφίτι

Ο καλλιτέχνης b. και η επιμελήτρια – θεωρητικός Νάντια Αργυροπούλου συνομιλούν για την αμφιλεγόμενη τάση και τις υπόλοιπες μορφές δημόσιας τέχνης

Τέχνη στον δηµόσιο χώρο της Αθήνας. Η ποικιλία και η πολυµορφία της εισάγουν νέους όρους: τέχνη του δρόµου, παρεµβατική δράση, εφήµερες δράσεις, αυτοοργάνωση, κοινωνική γλυπτική, ειρωνικό χάπενινγκ, διαδικτυακός δηµόσιος χώρος. Ανάµεσα στα πολλά πρόσωπα αυτής της έκφρασης, καλλιτέχνες graffiti, ανεξάρτητες οµάδες, και διεθνείς δηµιουργοί ήρθαν και δηµιούργησαν στην πόλη. Ζωγράφισαν τοίχους εγκαταλειµµένων κτιρίων, οργάνωσαν συζητήσεις σε αρχαία µνηµεία (Τίνο Σίγκαλ στη Ρωµαϊκή Αγορά), παρουσίασαν έργα σε βιοµηχανικούς χώρους (Μικελάντζελο Πιστολέτο «Τρίτος Παράδεισος» στην Ελευσίνα), χαρτογράφησαν τους ρυθµούς αλλαγής της καθηµερινότητας (Δίκτυο Νοµαδικής Αρχιτεκτονικής στην Πλατεία Αµερικής). Παράλληλα, τα ιδιωτικά ιδρύµατα οργάνωσαν προγράµµατα που απευθύνονται σε δυσχερείς οικονοµικά και κοινωνικά οµάδες (τη Δευτέρα µε πρωτοβουλία και χρηµατοδότηση του οργανισµού ΝΕΟΝ ξεκινά η  Προσωρινή Ακαδηµία Τέχνης στο Περιστέρι). Σκοπός η αποκατάσταση του διαρρηγµένου κοινωνικού ιστού σε τραυµατισµένες από την κρίση περιοχές.

Σήμερα στο Μουσείο Μπενάκη το «Φεστιβάλ Δημόσιας Τέχνης: Πολυμορφία», σε επιμέλεια Ανδρέα Φακή, ξεκινά για να  διερευνήσει τη νέα τάση. Με συζητήσεις, εκθέσεις έργων νέων δημιουργών, κινηματογραφικές προβολές οι συμμετέχοντες θίγουν το γεγονός ότι η σύγχρονη τέχνη βγήκε από τα μουσεία και τις γκαλερί για να αναπτύξει προβληματισμούς εντός της δημόσιας σφαίρας. Ο b., street artist, και η Νάντια Αργυροπούλου, επιμελήτρια του 1ου Πανελλήνιου Φεστιβάλ Graffiti που διοργανώθηκε το 1998 στην Αθήνα, μοιράζονται τις απόψεις τους. Μιλάνε για  το πέρασμα από τη μνημειακή γλυπτική όπου οι ανδριάντες  διαφυλάττουν την ιστορική μνήμη της πόλης στην ελεύθερη δημιουργικότητα του graffiti. Και κατά πόσο η υπερδομημένη πόλη της Αθήνας έχει δυνατότητες φιλοξενίας δημιουργών graffiti.  

Ανδριάντες Vs graffiti

b.: «Δεν ξέρω αν υπάρχει ένας συγκεκριμένος σκοπός που επιτελεί το graffiti συλλογικά. Είναι μια μορφή κοινωνικής έκφρασης που ο καθένας μπορεί να ασκήσει είτε ως ένα απλό ξέσπασμα με χαρακτηριστικά βανδαλισμού είτε ως κοινωνικο-πολιτικό μήνυμα με χαρακτηριστικά τέχνης».

Νάντια Αργυροπούλου: «Ισως θα ήταν χρήσιμο να έχουμε υπόψη ότι, όταν μιλάμε για τη λειτουργία του graffiti, θα έπρεπε να διακρίνουμε εποχές και τόπους, ακόμη και είδη. To graffiti του νεοϋορκέζικου underground δεν προκύπτει μέσα από τις ίδιες συνθήκες ούτε έχει ανάλογη πρόσληψη με αυτό της Αθήνας, του Παρισιού ή του Σάο Πάολο. Το graffiti δεν διεκδικεί ρόλο στη δημόσια τέχνη με τους όρους της ιστορικής μνημόνευσης του σπουδαίου αλλά μάλλον διεκδικεί τον ίδιο τον δημόσιο χώρο όπως η αργκό (slang) διεκδικεί την επίσημη γλώσσα. Η αμηχανία στην αντιμετώπισή του graffiti, ειδικά από τα ΜΜΕ, γίνεται φανερή από την παράταιρη χρήση όρων από άλλες κατηγορίες και είδη , π.χ. “οι γκαλερί των δρόμων”, “οι ζωγράφοι που θα ομορφύνουν την πόλη”, “η αντίσταση των τοίχων” κ.λπ. Είναι κομμάτι της σειράς παρεξηγήσεων γύρω από την έννοια του δημόσιου χώρου, των “κοινών” και άρα της δημόσιας τέχνης και έκφρασης».

Οι νεκροί χώροι

b.: «Η Αθήνα, λόγω και του άναρχου τρόπου δόμησης στα νεότερα χρόνια, είναι μια πόλη ιδανική για ανάπτυξη των διαφόρων μορφών δημόσιας τέχνης, καθώς υπάρχουν πολλοί νεκροί χώροι και επιφάνειες προς αξιοποίηση, όπως μεσοτοιχίες, εγκαταλειμμένα βιομηχανικά κτίρια, κ.λπ. Θα πρόσθετα πως σε μια πόλη σαν την Αθήνα με τέτοιο ιστορικό υπόβαθρο, είναι απαραίτητη η δημόσια τέχνη δίνοντας μια αίσθηση αντίληψης της πολιτιστικής κληρονομιάς μας».

N.A.: «Με έλκει και εμένα ο ρομαντισμός του ερειπίου, αρχαίου και σύγχρονου, η υπόσχεση της άτακτης συσσώρευσης, η πόλη ως δημιουργική σύγχυση. Θυμάμαι ότι ο Πέτρος Μαρτινίδης είχε ευφυώς παρατηρήσει στην εισήγησή του για το 1ο Πανελλήνιο Φεστιβάλ Graffiti το 1998 ότι μια τέτοια αποδομημένη πόλη μάλλον καθιστά περιττό το graffiti. Ισως πάλι μια τέτοια πόλη, αλλιώς δομημένη, να χρειάζεται το graffiti όπως ο Κοντορεβιθούλης τα ψίχουλα».

Σχέση με τις γκαλερί

b.: «Η τέχνη του δρόμου έχει κερδίσει το ενδιαφέρον του κόσμου και θα ήταν αναπόφευκτο να κερδίσει και το ενδιαφέρον των γκαλερί και των συλλεκτών».

N.A.: «Δεν ξέρω αν πράγματι η μοίρα του graffiti ως τέχνη “είναι να ξεκινά με ρήξη και να θριαμβεύει με συμβιβασμούς”. Το θέμα έχει ήδη αρκετά χρόνια ιστορίας και σελίδες θεωρίας και μάλλον συζητείται πια με εντελώς νέους όρους χάρη και στα νέα δεδομένα διανομής και κατοχής της εικόνας που δημιούργησε το Διαδίκτυο. Ισως πρέπει να θυμόμαστε ότι οι graffiti writers ή οι street artists είναι πρώτα από όλα άτομα με ιδιωτικές επιλογές και εξέλιξη και όχι υποκείμενα κάποιου -ισμού και των αρχών του».

Είναι το graffiti περιθωριοποιημένο;

b.: «Η περιθωριοποίηση συνεχίζει να υπάρχει σε κάποιον βαθμό αλλά το λαμβάνω ως κάτι υγιές που κρατά τους δημιουργούς ταπεινούς σε αυτό που κάνουν,  γνωρίζοντας πάντα ότι ξεκίνησαν εκτός των ορίων του συστήματος».

N.A.: «Ας αποφύγουμε ιδιαίτερα κακοποιημένους όρους μιας και δεν έχουμε την άνεση να τους εξηγήσουμε. Θα έλεγα ότι είναι αναγνωρίσιμο, αλλά όχι γνωστό».