Σκωτία και Βρετανία μετά την κάλπη

Την περασμένη Τετάρτη οι φρουροί του βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον έκαναν κάτι άνευ προηγουμένου. Κατέβασαν από την Ντάουνινγκ Στριτ 10 τη Union Jack, τη βρετανική σημαία, και ύψωσαν τη σκωτσέζικη με τον σταυρό του Αγίου Ανδρέα. Την ίδια ημέρα ο Κάμερον πετούσε εσπευσμένα στο Εδιμβούργο, έχοντας δώσει εντολή η σκωτσέζικη σημαία να κυματίζει στο σπίτι του και σε άλλα δημόσια κτίρια του Λονδίνου έως την Πέμπτη 18 Σεπτεμβρίου, οπότε και θα διεξαχθεί το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας.

Πριν από έναν μήνα οι δημοσκοπήσεις έδειχναν την εκστρατεία του «όχι» στην ανεξαρτησία να προηγείται άνετα με τουλάχιστον 22 ποσοστιαίες μονάδες. Τις τελευταίες ημέρες η διαφορά αυτή έχει εξαφανιστεί και οι δύο πλευρές φαίνεται να παλεύουν στήθος με στήθος. Αυτό προκάλεσε και την ξαφνική άφιξη στο Εδιμβούργο – καθυστερημένη για πολλούς – του Κάμερον, αλλά και του αντιπροέδρου της βρετανικής κυβέρνησης Νικ Κλεγκ και του ηγέτη των Εργατικών Εντ Μίλιμπαντ. Λίγο αργότερα ακολούθησε ένα σχέδιο για την παραχώρηση μεγαλύτερης αυτονομίας στη Σκωτία σε περίπτωση που παραμείνει στην Ενωση. Και ο Κάμερον πρέπει μάλλον να χτυπάει το κεφάλι του, καθώς είχε κατηγορηματικά αρνηθεί να υπάρχει εκτός από το «ναι» και το «όχι» και ένα τρίτο ψηφοδέλτιο με ακριβώς αυτή την ενδιάμεση πρόταση. Μια πιθανή απόσχιση της Σκωτίας έπειτα από 307 χρόνια ένωσης με την Αγγλία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για το πολιτικό μέλλον του Κάμερον. Παρότι ο ίδιος το έχει αποκλείσει, πολλοί έχουν αρχίσει ήδη να ζητούν την παραίτησή του στην περίπτωση αυτήν. Πολύ μεγαλύτερες όμως θα είναι συνέπειες της ανεξαρτησίας για την ίδια τη Σκωτία. Εάν τελικά κερδίσει το «ναι», τότε η χώρα θα γίνει ανεξάρτητη στις 24 Μαρτίου 2016, έπειτα από 18 μήνες διαπραγματεύσεων με το Λονδίνο για τη μοιρασιά. Γιατί 24 Μαρτίου; Διότι ακριβώς αυτή την ημερομηνία το 1707 υπογράφηκε η συμφωνία για την ένωση της Σκωτίας με την Αγγλία, μία ημέρα που οι εθνικιστές Σκωτσέζοι θεωρούν ντροπιαστική.

Εάν λοιπόν το αποτέλεσμα της Πέμπτης δώσει τη νίκη στο «ναι», το πρώτο βήμα θα είναι ο σχηματισμός διαπραγματευτικών ομάδων από τις δύο πλευρές, οι οποίες μεταξύ άλλων θα διαμορφώσουν ένα νέο Σύνταγμα για τη Σκωτία και θα κηρύξουν άκυρη τη συμφωνία του 1707. Η βασίλισσα θα παραμείνει αρχηγός του κράτους και της Σκωτίας, η οποία θα συνεχίσει να είναι μέλος της Κοινοπολιτείας.

Η μάχη της στερλίνας. Ενα από τα βασικά ζητήματα που θα πρέπει να επιλυθούν θα είναι εκείνο του νομίσματος. Τα τρία μεγάλα βρετανικά κόμματα, οι Συντηρητικοί, οι Εργατικοί και οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες, έχουν αποκλείσει κατηγορηματικά μια νομισματική ένωση, αν και ο Σάλμοντ επιμένει ότι η ανεξάρτητη Σκωτία θα διατηρήσει τη στερλίνα. Βέβαια τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα όταν η συζήτηση φθάσει στο χρέος. Αν η Βρετανία χάσει το 1/3 του εδάφους της και το 8% του πληθυσμού της θα θελήσει να ξεφορτωθεί και ένα μεγάλο κομμάτι του χρέους, που φθάνει το 1,3 τρισεκατομμύριο στερλίνες… Και, βέβαια, μέγα θέμα είναι τα πετρέλαια της Βόρειας Θάλασσας. Η Σκωτία διεκδικεί το 90% και ο ηγέτης των σκωτσέζων εθνικιστών Αλεξ Σάλμοντ θα ήθελε να προικοδοτήσει το νέο κράτος με 24 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και αερίου, αξίας 1,5 τρισ. στερλινών.

Οσον αφορά την άμυνα, το Εδιμβούργο κάνει λόγο για τη δημιουργία μιας «σκωτσέζικης αμυντικής δύναμης». Υπολογίζεται ότι μπορεί να αποτελείται από 12.500 άνδρες και να διαθέτει 25 πολεμικά σκάφη. Μια ανεξάρτητη Σκωτία δεν θα διαθέτει πυρηνικά όπλα και θα διώξει τα πυρηνικά υποβρύχια Trident που ελλιμενίζονται σε βάση στις ακτές της. Δεν έχει διευκρινιστεί εάν βρετανοί αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων θα μπορούν να περάσουν στον σκωτσέζικο στρατό. Ο βρετανός υπουργός Αμυνας Φίλιπ Χάμοντ αποκάλεσε, πάντως, «αστεία» την πρόταση οι σκωτσέζικες μονάδες να φύγουν από τον βρετανικό στρατό.

Υπάρχουν φυσικά και οι διεθνείς συμμαχίες. Πολλά στελέχη των σκωτσέζων εθνικιστών αντιτίθενται στη συμμετοχή στο ΝΑΤΟ επειδή είναι μια συμμαχία με πυρηνικά. Ομως η ηγεσία του κόμματος θεωρεί το ΝΑΤΟ σημαντικό για τη διεθνή θέση της Σκωτίας και τάσσεται υπέρ της συμμετοχής εάν επιτευχθεί συμφωνία να φύγουν όλα τα πυρηνικά όπλα από το έδαφός της. Ο Σάλμοντ επιθυμεί την παραμονή της Σκωτίας στην ΕΕ. Ομως ο απερχόμενος πρόεδρος της Κομισιόν Ζοζέ Μπαρόζο είχε δηλώσει ότι ένα νέο κράτος θα πρέπει να υποβάλει αίτηση για ένταξη και να γίνει δεκτό σταδιακά.