Νέο «σαράι», νέα εποχή

Το προεδρικό μέγαρο στην περιοχή Τσάνκαγια, άλλοτε εξοχικό μέσα σε αμπελώνα που ανήκε στον αρμένιο έμπορο Κασαπιάν, είχε επιλεγεί από τον ίδιο τον Κεμάλ Ατατούρκ το 1923. Το ίδιο το αξίωμα ήταν συνδεδεμένο με τη συνοικία στο κέντρο της Αγκυρας. Η φράση «βγήκε στο Τσάνκαγια» για την πολιτική πραγματικότητα σήμαινε μετωνυμικά την άνοδο στο ύπατο πολιτειακό αξίωμα. Ο  τούρκος πρόεδρος ετοιμάζεται να κάνει μια ιστορική μετακόμιση εγκαταλείποντας το Τσάνκαγια για το φαραωνικό μέγαρο που άρχισε να κατασκευάζεται ως πρωθυπουργική κατοικία για να μετατραπεί μετά την εκλογή του Ερντογάν στην προεδρία σε προεδρική.

Στα δυτικά της Αγκυρας βρίσκεται το Αγρόκτημα Ατατούρκ, το οποίο ο ίδιος ο ιδρυτής της Τουρκικής Δημοκρατίας παραχώρησε ως δωρεά στο δημόσιο το 1937. Φιλοξενεί πρότυπες αγροτικές και κτηνοτροφικές μονάδες ενώ αποτελεί τον μεγαλύτερο δασικό πνεύμονα της πρωτεύουσας. Η περιοχή, λόγω της ιστορικής της σημασίας και της περιβαλλοντικής της αξίας, χαρακτηρίστηκε προστατευόμενη. Το 2011, η Γενική Διεύθυνση Δασών αποχαρακτήρισε, εν μέρει, την περιοχή ανάβοντας το πράσινο φως για την ανέγερση κτιρίων που θα χρησίμευαν τότε ως πρωθυπουργική κατοικία, συνολικού εμβαδού περίπου 200.000 τ.μ. Παρά τις αντιδράσεις οικολόγων και εμπειρογνωμόνων, η κατασκευή συνεχίστηκε κανονικά. Ακόμα και όταν τουρκικό δικαστήριο διέταξε την παύση των εργασιών, η κυβέρνηση αδιαφόρησε ενώ τις εργασίες δεν μπόρεσε να διακόψει ούτε η είδηση του θανάτου ενός εργάτη τον περασμένο Μάρτιο όταν έπεσε από σκαλωσιά.

Πριν από την επίσημη επίσκεψή του στο Αζερμπαϊτζάν στις αρχές του μήνα, ο Ερντογάν ανακοίνωσε στους δημοσιογράφους την πρόθεσή του να μεταφέρει την προεδρική έδρα στα καινούργια κτίρια. Μάλιστα ο Νταβούτογλου αποκάλυψε ότι θα ονομαστεί Λευκό Μέγαρο, παραπέμποντας στο όνομα με το οποίο το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης είναι γνωστό στους ψηφοφόρους του (Λευκό Κόμμα). Οσο για το μέγαρο Τσάνκαγια, αυτό θα χρησιμοποιηθεί είτε ως πρωθυπουργική κατοικία είτε ως χώρος υποδοχής ξένων ηγετών και αντιπροσωπειών.

Η ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ. Οι δηλώσεις Ερντογάν για τη μεταφορά της προεδρικής κατοικίας έδωσαν τροφή για σχόλια στην αντιπολίτευση. Ο ηγέτης του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης Ντεβλέτ Μπαχτσελί σχολίασε δηκτικά: «Η φωνή του Μουσταφά Κεμάλ (Ατατούρκ) που αντηχεί στους τοίχους του Τσάνκαγια ενοχλεί τόσο πολύ τον Ερντογάν;» είπε σχετικά με τη μετακόμιση. Η αντιπολιτευόμενη εφημερίδα «Τζουμχουριέτ» έγραψε ότι ενώ το Τσάνκαγια ήταν το σύμβολο της Τουρκικής Δημοκρατίας του Κεμάλ, το Λευκό Μέγαρο είναι το σύμβολο της εξουσίας του Ερντογάν.

«Μετακομίζω σημαίνει εμφυσώ νέα πνοή στον χώρο, αντανακλώ μια συγκεκριμένη κοσμοθεωρία» σημειώνει με νόημα η αρθρογράφος της φιλοκυβερνητικής «Ακσάμ» Χιουμεϊρά Σαχίν αναγνωρίζοντας ότι η νέα πνοή συνοψίζεται στο αρχιτεκτονικό στυλ του Λευκού Μεγάρου. Ωστόσο, για τους επικριτές του, το νέο προεδρικό μέγαρο αντανακλά τα χαρακτηριστικά του προέδρου: «Στο νέο μέγαρο διακρίνω μια μεγαλοπρέπεια που δεν έχουμε δει στα οθωμανικά παλάτια, είτε στο Τοπ Καπί είτε στο Ντολμάμπαχτσε» λέει ο ιστορικός Ιλμπέρ Ορταϊλί.

ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ. Από την άλλη, η Σαχίν αποδεικνύει τι συμβολίζει για το ΑΚΡ το μέγαρο Τσάνκαγια: «… Το καθεστώς (στρατιωτικής) κηδεμονίας αποκομμένο από τη λαϊκή βούληση, που θεωρούσε εαυτόν ιερό, τη νοοτροπία που γύρισε την πλάτη στους Αραβες, στη Μέση Ανατολή και στην πανανθρώπινη κληρονομιά της… Η νέα σελίδα της Τουρκίας θα πρέπει να αποτυπωθεί και χωρικά ώστε να υπάρξει απαλλαγή από το καθεστώς που φωλιάζει σε αυτόν τον χώρο» γράφει χαρακτηριστικά. Εκεί που οι οπαδοί του ΑΚΡ βλέπουν το Τσάνκαγια ως ένα κτίριο ταυτόσημο του παλιού καθεστώτος, ο Μουράτ Μπέλγκε βλέπει τη μετακόμιση ως ενδεικτική του νέου (συγκεντρωτικού) μοντέλου διοίκησης: «Το νέο μοντέλο σημαίνει σύμβουλοι και διευθυντές που θα τρέχουν για τις βουλές τού ενός. Για όλους αυτούς χρειάζονται γραφεία κοντά στον πρόεδρο. Το μέγαρο Τσάνκαγια δεν μπορεί να καλύψει αυτές τις πρακτικές ανάγκες» σημειώνει ο καθηγητής.

Ενώ οι κουβέντες για τους συμβολισμούς και τις παρεμβάσεις στο νέο προεδρικό μέγαρο συνεχίζονται, η ανησυχία για την ποιότητα της δημοκρατίας στη χώρα παραμένει. «Το παλιό καθεστώς δεν είναι δημοκρατία, όμως ούτε και το σημερινό είναι. Η στρατιωτική κηδεμονία αντικαταστάθηκε με την κηδεμονία των πολιτικών. Ολοι οι φορείς εξουσίας στην Τουρκία περνούν στο χέρι ενός. Αν δεν σεβαστούμε τον διαφορετικό τρόπο ζωής, τη δικαιοσύνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, καμία μετακόμιση από το Τσάνκαγια στο Λευκό Μέγαρο δεν πρόκειται να οδηγήσει στη δημοκρατία» σημειώνει ο δημοσιογράφος Χασάν Τζεμάλ.

Σελτζουκική πρωτεύουσα
Δεν είμαστε η παλιά Τουρκία. Μέσα από την αρχιτεκτονική έπρεπε να δείξουμε την Αγκυρα ως μια σελτζουκική πρωτεύουσα. Προσέξαμε το εσωτερικό μοτίβο του κτιρίου να ταιριάζει με τα οθωμανικά πρότυπα.
Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρόεδρος της Τουρκίας