3 ερωτησεις – απαντησεις στον Κώστα Μποτόπουλο

Οι αποσχιστικές τάσεις φαίνεται να πληθαίνουν την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Πού οφείλεται αυτό;

Η παγκοσμιοποίηση συνδέεται κυρίως με την οικονομία, την πτώση των οικονομικών συνόρων και τη δημιουργία μιας ενιαίας – και απρόσωπης – αγοράς. Συνεπάγεται ένα είδος απώλειας κυριαρχίας, καθώς τα περισσότερα από τα «έθνη-κράτη» είχαν οικοδομήσει την ισχύ τους πάνω στην οικονομική τους αυτοδυναμία. Η αλλαγή παραδείγματος ενοχλεί αρκετούς, ιδίως εντός της Αριστεράς, αλλά από σχεδόν όλους τους επίσημους κρατικούς φορείς βιώνεται ως νομοτέλεια. Σε κοινωνικό, όμως, επίπεδο η απώλεια κυριαρχίας «καταπίνεται» πιο δύσκολα από τους λαούς και βιώνεται πιο τραυματικά. Οσο πέφτουν τα οικονομικά σύνορα τόσο μπορεί να μεγαλώσει, ιδίως σε χώρες με πρόσφορο ιστορικό έδαφος, η πρόκληση επανασύνδεσης με μια «εθνική» ταυτότητα και ο «διαχωρισμός από το πλήθος» μέσω αυτής.

Μπορούν οι αποσχιστικές τάσεις να ορισθούν με πολιτικούς όρους Δεξιάς – Αριστεράς;

Ενα χαρακτηριστικό των «αποσχίσεων της παγκοσμιοποίησης» είναι ότι κινούνται μακριά από τον άξονα Δεξιά – Αριστερά. Ας πάρουμε την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα προεκλογική εκστρατεία στη Σκωτία. Τα θέματα που χωρίζουν τους ψηφοφόρους και καθορίζουν την απόφασή τους υπέρ ή κατά της ανεξαρτητοποίησης είναι η κυρίως οικονομία, η άμυνα και η ασφάλεια, η συνέχιση ή όχι της συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Ενωση, σχετίζονται δηλαδή όλα με τη βελτίωση του επιπέδου ζωής εκτός Μεγάλης Βρετανίας. Εμμεσα τίθενται ζητήματα κράτους προνοίας, μισθών και φορολογίας, που χρησιμοποιούνται κυρίως από το στρατόπεδο της ανεξαρτησίας για να αναδείξουν την αποτυχία του μοντέλου της Μεγάλης Βρετανίας, το οποίο χαρακτηρίζεται «νεοφιλελεύθερο», είτε στην ηγεσία της χώρας βρίσκονται οι Εργατικοί είτε οι Συντηρητικοί. Οι επίσημοι σκωτσέζοι Εργατικοί έχουν ταχθεί υπέρ της διατήρησης της ένωσης, οι ψηφοφόροι τους όμως κάθε άλλο παρά τους ακολουθούν ομοιογενώς. Το ίδιο συμβαίνει και στο αποσχιστικό κίνημα της Καταλωνίας, όπου παρά την επίσημη θέση των Σοσιαλιστών υπέρ της παραμονής στην Ισπανία, η τάση των ψηφοφόρων είναι συντριπτικά υπέρ της απόσχισης.         

Η Σκωτία είναι το μεγάλο πείραμα. Μπορεί να πιέσει την Ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά να πάρει θέση για την αυτοδιάθεση;

Ο «πρωθυπουργός» της Σκωτίας και πρωτεργάτης του «ναι» Αλεξ Σάλμοντ δηλώνει «προοδευτικός» αλλά έχει χτίσει και παίζει όλη την καριέρα του πάνω στο εθνικιστικό ζήτημα. Η Ευρωπαϊκή Αριστερά είναι παραδοσιακά υπέρ της αυτοδιάθεσης, αλλά όταν διακυβεύεται η ελευθερία λαών, όχι η προσωπική τύχη ηγετών και πρακτικές ή πολιτιστικές ιδιαιτερότητες. Δεν έχει λοιπόν ούτε αφορμή ούτε λόγο να πάρει γενική θέση «υπέρ» ή «κατά». Οι συνέπειες του σκωτσέζικου δημοψηφίσματος θα είναι σημαντικές πολιτικά – για την κυβέρνηση Κάμερον, για την τύχη άλλων αντίστοιχων διαβημάτων, πιθανώς και για το μέλλον της Ευρώπης -, όχι όμως για την ήδη άνιση μάχη μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς.       

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και πρώην ευρωβουλευτής