Το αμερικανικό όνειρο σκούριασε

Με μόλις δύο μυθιστορήματα στο ενεργητικό του, ήδη θεωρείται από τους ανανεωτές της «αφήγησης της μικρής πόλης», κάτι σαν ας πούμε τον Ρίτσαρντ Ρούσο ή τον Ράσελ Μπανκς. Εδώ ο συγγραφέας από τη Βαλτιμόρη περιγράφει μία παραδοσιακή εργατική τάξη που βλέπει το αμερικανικό όνειρο να μην την περιλαμβάνει πια.

Θεωρητικά το βιβλίο του Φίλιπ Μάγιερ έχει όλα τα απαραίτητα συστατικά και όλες τις κλασικές θεματικές γραμμές που διδάσκονται στα σεμινάρια δημιουργικής γραφής. Προβληματική ενηλικίωση των δύο νεαρών άνεργων κεντρικών ηρώων και φίλων. Φυγή του ενός τους (του πλέον ευαίσθητου και καλού μαθητή) από το σπίτι με στόχο την περιπλάνηση στην απέραντη αμερικανική ενδοχώρα ώς τη Δυτική Ακτή και την Καλιφόρνια για να βρει την τύχη του και να ζήσει την περιπέτεια. Συνάντηση με το Κακό που παραμονεύει με τη μορφή μιας λούμπεν συμμορίας άλλων ανέργων και αστέγων. Προάσπιση του φίλου που είναι αμφίθυμος ως προς την ιδέα της φυγής και καταλήγει να τσακώνεται με όποιον βρει μπροστά του. Φονικό ακούσιο. Γονείς βυθισμένους στο ποτό, την ανεργία, την κατάθλιψη και τη ζωή σε τροχόσπιτα. Εναν υπερβολικά καλό μπάτσο που υπερασπίζεται τον παραβατικό δεύτερο νεαρό, μεταξύ άλλων γιατί έχει τρυφερή σχέση με τη μάνα του. (Η μητέρα του άλλου φίλου έχει αυτοκτονήσει με τον τρόπο της Βιρτζίνια Γουλφ – πέτρες στην τσέπη και εμβύθιση στο παγωμένο ποτάμι). Υπάρχει ακόμη μια φιλοπρόοδη αδελφή που σπουδάζει σε καλά κολέγια έχοντας παντρευτεί ένα πλουσιόπαιδο και η οποία όταν επιστρέφει στο σπίτι αναθυμάται τον εφηβικό της έρωτα με όσα αυτό συνήθως συνεπάγεται. Τέλος, υπάρχουν εξαίσιες περιγραφές της φύσης της Δυτικής Πενσιλβάνια η οποία επαναδιεκδικεί τα δικαιώματά της μετά τη ραγδαία αποβιομηχάνιση της περιοχής λόγω της παγκοσμιοποίησης.

Η αποβιομηχάνιση, η ανεργία και η έλλειψη προοπτικών για τους νέους θα αγγίξει – τηρουμένων των αναλογιών – και τις δικές μας ευαίσθητες χορδές, ενώ η δόμηση των δύο κεντρικών χαρακτήρων εξυπηρετεί μια ρεαλιστική πλοκή. Η διαρκής μετατόπιση του αφηγηματικού φακού τα καταφέρνει ώστε να παρακαμφθούν ο μελοδραματισμός και ο απλοϊκός ιδεαλισμός, ενώ η φυγή των ηρώων έχει προγραμματικά κάτι από Κέρουακ. Ο Μάγιερ μας δίνει την ιστορία εστιάζοντας διαδοχικά και εναλλάξ σε όλους τους ήρωές του και αποσπώντας τη συμπάθειά μας εκ μέρους τους. Οι πράξεις τους υπαγορεύονται από ένα είδος μοίρας που βαραίνει πάνω στο αμερικανικό πεπρωμένο. Θα λέγαμε μάλιστα πως αυτό που κυρίως περιγράφεται είναι η πτώση της αμερικανικής αυτοκρατορίας υπό τον βαρύ βηματισμό της παγκοσμιοποίησης. Η εργατική τάξη πνέει τα λοίσθια, το ίδιο και η κουλτούρα της. Η φύση έχει βάναυσα κακοποιηθεί και ρυπανθεί αλλά σταδιακά ανακάμπτει καθώς η χαλυβουργία και οι συναφείς βιομηχανίες κλείνουν, οι εγκαταστάσεις τους και ο μηχανολογικός εξοπλισμός αφήνονται να σκουριάζουν. Οι άνθρωποι ζουν εν πολλοίς από το επίδομα ανεργίας και από συρρικνούμενες συντάξεις αλλά επανέρχονται σε ένα είδος οικιακής – τροφοσυλλεκτικής οικονομίας, τρεφόμενοι φέρ’ ειπείν με κρέας ελαφιού που κυνηγούν οι ίδιοι.

Η φυγή των νέων γίνεται επομένως αναγκαιότητα. Οι ήρωές μας θα επιχειρήσουν να διαφύγουν από ένα πεπρωμένο αλκοολισμού και βίας, όχι πια τόσο για να ζήσουν την περιπέτεια του ταξιδιού αλλά για να επιβιώσουν και ει δυνατόν να υλοποιήσουν τις όποιες εσωτερικές τους δυνατότητες. Ετσι δεν έχουμε τόσο να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα δρόμου δομημένου σύμφωνα με τα κλασικά και δοκιμασμένα αμερικανικά πρότυπα, αλλά με μια κατ’ ανάγκην φυγή που θα απολήξει σε λιγοστές σπασμωδικές και ανούσιες περιπέτειες, με κυρίαρχο τον φόνο που θα διαπραχθεί στις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου.

Από ‘κει και πέρα εγείρονται ζητήματα ηθικής τάξεως. Θα αλληλοκαρφωθούν οι δράστες και πρωταγωνιστές του βιβλίου; Θα αναλάβουν τις ευθύνες τους; Θα καλύψει τον έναν τους ο καλός μπάτσος της ιστορίας που τυχαίνει να είναι και εραστής της μητέρας του; Εως πού επιτρέπεται από κοινωνική σκοπιά να φτάνει η γονεϊκή προστασία και από ποιο σημείο και πέρα ο άνθρωπος οφείλει να αναλαμβάνει τις ευθύνες του; Ο Μάγιερ περιγράφει εύγλωττα τον διχασμό και τον εσωτερικό αγώνα των ηρώων του, υπό τον ήχο των βαριών βημάτων της ιστορίας που απαξιώνει μια ολόκληρη περιοχή – την καρδιά της βιομηχανικής Αμερικής – και έναν ολόκληρο τρόπο ζωής που απετέλεσε τρόπον τινά πρότυπο για τη λοιπή ανθρωπότητα.