Ενας Παζολίνι, μα τι Παζολίνι

Βραδάκι, σε μια στάση βαπορέτο στην πλατεία του Σαν Μάρκο της Βενετίας. Εκτός από εμένα, μια κυρία, γύρω στα 50, ντυμένη πρόχειρα, περιμένει το τελευταίο πλοιαράκι της γραμμής για την Πιατσάλε Ρόμα. Κρατά με τα δυο της χέρια ένα τετράδιο και μόλις βλέπει το πάσο του Φεστιβάλ κρεμασμένο στον λαιμό μου, αρχίζει να μιλάει ιταλικά στην ταχύτητα του φωτός. Πιάνω τις λέξεις «Αλ Πατσίνο». Ανοίγει το τετράδιο και μου δείχνει ένα αυτόγραφό του. «Τέσσερις ώρες στην ουρά περίμενα. Με κοίταξε, με χαιρέτησε και έχασα τη μιλιά μου!» λέει, και τα μάτια της λάμπουν με εφηβική τσαχπινιά.

Στη Βενετία, η πρόσβαση του κοινού στις πρεμιέρες αλλά και στις περαντζάδες των μεγάλων ονομάτων είναι εντυπωσιακή. Σκεφτείτε ότι ακόμη και στη Θεσσαλονίκη, τότε δηλαδή που ο θεσμός βρισκόταν στις δόξες του, ο κόσμος μπορούσε να δει μονάχα με… κιάλια την Κατρίν Ντενέβ.

Το Φεστιβάλ Βενετίας, λοιπόν, μπορεί να μην είναι το σημαντικότερο του κόσμου (αν και είναι μέσα στα τρία πρώτα), είναι όμως σίγουρα το πιο ξεκούραστο και το πιο στυλάτο. Τα χαμόγελα των σταρ που ανεβοκατεβαίνουν τα σκαλοπάτια της Μόστρα, τα χαλαρά βλέμματα των δημοσιογράφων (που στις Κάννες, για παράδειγμα, τρέχουν και δεν φτάνουν) αλλά και τα φορέματα των φιλόδοξων ενζενί που φωτογραφίζονται όσο πιο κοντά μπορούν στο κόκκινο χαλί, το μαρτυρούν. Ακόμη και η Ντενέβ, που έφτασε στο Λίντο για τις «Τρεις καρδιές», συνοδεύοντας την κόρη της, Κιάρα Μαστρογιάνι, έδειξε να εντυπωσιάζεται ευχάριστα από τα πλήθη που άπλωναν τα χέρια τους για να την αγγίξουν με μια εντυπωσιακή, δεδομένης της πίεσης, ευγένεια.
Να που και σε αυτό το Φεστιβάλ κάποια στιγμή οι καλοί τρόποι πήγαν, ευτυχώς, περίπατο. «Σας αρέσει όταν σας προσβάλλουν;» ρωτά ο κουμπωμένος δημοσιογράφος τον Παζολίνι, στην ομώνυμη ταινία του Εϊμπελ Φεράρα. «Το δέχομαι. Αν δεν το δεχόμουν, θα ήμουν ένας ηθικολόγος» απαντά ο σκηνοθέτης διά στόματος του Γουίλεμ Νταφόε στην ταινία «Pasolini», ακυρώνοντας με μια φράση όλες τις φλύαρες και νευρωτικές θεωρίες των γκουρού της πολιτικής ορθότητας, αυτού του ιδιότυπου φασισμού, που με μεγάλη χαρά θα εξαφάνιζε τον Παζολίνι. Αν φυσικά ο τελευταίος δεν είχε δολοφονηθεί το 1975. Οχι πως το φιλμ απαντά σε όλα μας τα ερωτήματα. Ο κατά Εϊμπελ Φεράρα «Pasolini» σίγουρα δεν είναι η ταινία που περίμεναν να δουν οι κινηματογραφόφιλοι της Βενετίας. Δεν μας τον δείχνει ποτέ εν δράσει, παρά μόνο για λίγα λεπτά στην αρχή της. Αντιθέτως, καταγράφει τις πιο μπανάλ, καθημερινές του στιγμές. Καφές το πρωί και ξεφύλλισμα της εφημερίδας.

Στη συνέχεια, δουλειά πάνω από τη γραφομηχανή. Σκιές των αγωνιών του, μόλις που ξεπροβάλλουν.
Ενδιαμέσως, ο Εϊμπελ Φεράρα αποπειράται το αδύνατο: πιάνει το τελευταίο σενάριο του Παζολίνι, αυτό που ο δημιουργός του δεν πρόλαβε να φιλμάρει, και μας το παρουσιάζει σε ύφος που συμπυκνώνει και τη γραφή του αδικοχαμένου δημιουργού, αλλά και τη δική του. «Είχατε δηλώσει κάποτε πως ξέρατε τι ακριβώς συνέβη στον Παζολίνι» ρωτάει ένας Ιταλός δίπλα μου στη συνέντευξη Τύπου. «Κουβέντα δεν είχα πει – ο δημοσιογράφος είχε γράψει του κεφαλιού του. Είναι εδώ; Είσαι εδώ, ρε;» φωνάζει ο Φεράρα και το κοινό δεν ξέρει πώς να αντιδράσει. Μας δουλεύει τώρα ή μιλάει σοβαρά; Κάνει και τα δύο, αλλά άντε να το εξηγήσεις αυτό στους θεατές εκείνους που διαχωρίζουν το καλό και το κακό με την ίδια ευκολία τόσο στις αίθουσες όσο και έξω από αυτές. Δηλαδή, τους σύγχρονους ηθικολόγους.

Είναι μια πραγματικότητα: απουσιάζουν πια από τα μεγάλα φεστιβάλ οι ταινίες εκείνες που σήκωναν ολόκληρη την αίθουσα στο πόδι, που προκαλούσαν αντιδράσεις πραγματικά έντονες όχι επειδή ήταν… κακές (αυτό συμβαίνει ακόμα!) αλλά επειδή προσέβαλλαν πιστεύω, πεποιθήσεις, επίτηδες ή και από σπόντα, κοινώς ταινίες που δεν φοβόντουσαν, ταινίες δίχως δίχτυ ασφαλείας. Φυσικά αυτό δεν είναι πρόβλημα του κινηματογράφου (γυρίζονται ακόμα τέτοιες ταινίες) αλλά συνδέεται άμεσα με τις πολιτικές που ακολουθούν οι επικεφαλής των μεγάλων κινηματογραφικών διοργανώσεων. Να το πούμε αλλιώς; Τα μεγάλα φεστιβάλ οφείλουν να στηρίζουν την ανατροπή.

Περιμένοντας λοιπόν τις βραβεύσεις (με τα μεγάλα φαβορί να παραμένουν τόσο ο «Pasolini» του Εϊμπελ Φεράρα όσο και το «Ενα περιστέρι έκατσε σ’ ένα κλαδί» του Ρόι Αντερσον) αφήνουμε το Φεστιβάλ. Προσωπικά μιλώντας, κρατώ την εικόνα του αειθαλούς Αλ Πατσίνο που έδειχνε τουλάχιστον είκοσι χρόνια νεότερος (και οι δυο – ανεξάρτητες, παρακαλώ – ταινίες του, «Η ταπείνωση» και το «Manglehorn», έχουν προφανώς εξασφαλίσει διανομή στη χώρα μας) καθώς και της εκθαμβωτικής Σαρλότ Γκενσμπούρ (επίσης παρούσα για τις «Τρεις καρδιές» του Μπενουά Ζακό). Και του χρόνου.