Ο καταναλωτισμός σε φωτογραφικά κλικ

Οι αλλαγές στις δομές και στον τρόπο ζωής που επέφερε ο καταναλωτισμός σε μια κοινωνία όπως η ουκρανική, μια εκποίηση αντικειμένων σε αυλή σπιτιού στις ΗΠΑ, τα διαφορετικά στυλ ντυσίματος και εξωτερικής εμφάνισης ενός κοριτσιού – παιδί οικονομικών μεταναστών από τη Βοσνία – στην προσπάθειά του να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα (την ολλανδική) και να βρει τον εαυτό του, η άναρχη «βλάστηση» επιγραφών που διαφημίζουν πολλές και διάφορες υπηρεσίες από κατοίκους του Λάγος (εμπορική πρωτεύουσα της Νιγηρίας) συνιστώντας μια ρωμαλέα παραοικονομία αποτελούν μερικές μόνο φωτογραφικές ενότητες της ομαδικής έκθεσης «Κατανάλωση» στο πλαίσιο του (παγκόσμιας εμβέλειας) θεσμού Prix Pictet (Πικτέ) για τη «Βιώσιμη Ανάπτυξη».

Αν δεχθούμε ότι σε περιόδους οικονομικής ύφεσης οι πρώτες οικονομικές περικοπές καταγράφονται στον τομέα του Πολιτισμού, της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η πρωτοβουλία τράπεζας (και δη της ελβετικής Pictet & Cie) να θεσμοθετήσει (το 2008) βραβείο παγκόσμιας εμβέλειας για τη φωτογραφία και τη βιώσιμη ανάπτυξη μάλλον μοιάζει με εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Σκοπός του βραβείου Pictet είναι να ευαισθητοποιήσει την παγκόσμια κοινότητα για τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις της νέας χιλιετίας, χρησιμοποιώντας τη δύναμη και τη δυναμική της εικόνας.

Το βραβειο. Ορια έκφρασης δεν τέθηκαν και από την αρχική επιλογή 700 επαγγελματιών φωτογράφων, η ανεξάρτητη επιτροπή κριτικών κατέληξε σε ένδεκα. Εν τέλει τον περασμένο Μάιο απένειμε το βραβείο στον Γερμανό Μίκαελ Σμιντ για τη σειρά φωτογραφιών «Τρόφιμα», ο οποίος τρεις ημέρες μετά τη βράβευσή από τον πρώην γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν, επίτιμο πρόεδρο του θεσμού (με χρηματικό έπαθλο 100.000 ελβετικών φράγκων), πέθανε από καρδιά στα 68 του. Το δεύτερο σκέλος του βραβείου (φωτογραφική αποστολή σε μια περιοχή δράσης προγραμμάτων βιωσιμότητας της τράπεζας) θα ανακοινωθεί το φθινόπωρο.

Χλωρά φασολάκια σε μεταλλικό ράφι, μάτσα από φρέσκα κρεμμύδια, ένα πράσινο μήλο, πλάτες γουρουνιών, άδεια αβγοθήκη, κλωβοί ιχθυοτροφείου, εγκαταστάσεις επεξεργασίας μήλων εκφράζουν την προσέγγιση του Σμιντ για την «Κατανάλωση», η οποία χαρακτηρίζεται από διαύγεια και αυστηρότητα. «Η ματιά του έχει μια αναλυτική ποιότητα που κάποιες φορές ανακαλεί την αντικειμενική φωτογραφία του ’20» παρατηρεί ο διευθυντής του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης Βαγγέλης Ιωακειμίδης, του φορέα που για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά φέρνει την έκθεση φωτογραφίας του βραβείου Pictet (και την παρουσιάζει στο Νόησις – Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας της Θεσσαλονίκης).

Η κατανάλωση, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από την ένδυση, υποδηλώνει την προσπάθεια ενός κοριτσιού από τη Βοσνία που βρέθηκε σε νέο τόπο (στο Κέντρο Προσφύγων του Λέιντεν της Ολλανδίας) να γίνει αποδεκτό στο νέο κοινωνικό περιβάλλον, να βρει τον εαυτό του, να διαμορφώσει την ταυτότητά του. Η ολλανδή φωτογράφος Ρίνεκε Ντίγχστρα έβαλε στα με χρονολογική εξέλιξη κάδρα της την Αλμερίσα τεκμηριώνοντας τη μεταβατική πορεία του κοριτσιού το οποίο στο τελευταίο καρέ της σειράς «Almerisa» κάθεται με αυτοπεποίθηση με το παιδί της στην αγκαλιά. Ο γεννημένος στο Βέλγιο Μίσκα Χένερ, ο οποίος ζει και εργάζεται στο Μάντσεστερ, με την πρότασή του «Μοσχάρι και πετρέλαιο» εστίασε σε δύο από τα πιο πολύτιμα αγαθά της Βόρειας Αμερικής. Και υπογραμμίζει την πρόθεση μεγιστοποίησης της παραγωγής για την ικανοποίηση της ανθρώπινης κατανάλωσης με δορυφορικές εικόνες μεταμορφωμένων τοπίων της Γης που μοιάζουν, εξαιτίας της εκμετάλλευσής τους, με πλακέτες κυκλωμάτων σαν εκείνες που κινούν λογισμικές λειτουργίες των βιομηχανιών και εν τέλει τροφοδοτούν την επιθυμία των καταναλωτών γι’ αυτούς τους πόρους.

οι συνήθειεσ. Μετασχηματισμούς σε καθημερινές συνήθειες (με τελετουργική διάσταση) συμπυκνώνει η δουλειά «Τσάι, καφές καπουτσίνο» του 75 ετών Μπορίς Μικαΐλοφ από το Χάρκοβο της Ουκρανίας, μέσα από την οποία κατέγραψε «τις δραματικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί στη γενέτειρά μου, αφότου εισέβαλε ο δυτικός καταναλωτισμός». Και πιο κάτω παρατηρεί: «Βλέπουμε τις αλλαγές στην παραμικρή λεπτομέρεια. Εκεί που οι σερβιτόροι προσέφεραν μια απλή επιλογή ανάμεσα σε τσάι και καφέ, ηλικιωμένες κυρίες άρχισαν να περιφέρονται στα καφενεία με τραπεζάκια με ρόδες γεμάτα αγαθά διαλαλώντας “τσάι καφές, καπουτσίνο” το κατ’ εξοχήν προϊόν για νηπιακά κοριτσάκια της εποχής».

Τη λίστα της ομαδικής έκθεσης «Κατανάλωση» του Prix Pictet (στο πλαίσιο του παράλληλου προγράμματος της PhotoBiennale) συμπληρώνουν οι Ανταμ Μπάρτος (ΗΠΑ), Μοτογιούκι Νταϊφού (Ιαπωνία), Ηονγκ Χάο (Κίνα), Χουάν Φερνάντο Εράν (Κολομβία), Αλαν Σέκουλα (ΗΠΑ), Λόρι Σίμονς (ΗΠΑ).