Oνειρό μου να κάθομαι στον πάτο ενός πηγαδιού

Στο μεγάλο αυγουστιάτικο ραντεβού του βιβλίου – το 31ο Διεθνές Φεστιβάλ του Εδιμβούργου – εμφανίστηκε ο ακριβοθώρητος ιάπωνας συγγραφέας και απαντώντας σε ερωτήσεις του κοινού αποκάλυψε όχι μόνο τον τρόπο που γράφει και τα όνειρά του αλλά και τις εμμονές του με τα πηγάδια και το σιδέρωμα!

Ονειρο της ζωής του είναι να κάθεται μόνος του στον πάτο ενός πηγαδιού. Εχει εμμονή με το σιδέρωμα και όταν βρίσκει ευκαιρία σιδερώνει και τα ρούχα της γυναίκας του. Και στα θετικά τού να είναι συγγραφέας συνυπολογίζει ότι δεν χρειάζεται να μετακινείται καθημερινά για να πάει στη δουλειά του, δεν πρέπει να παρίσταται σε συσκέψεις και δεν έχει αφεντικό.

Ο Χαρούκι Μουρακάμι – ο πιο γνωστός σήμερα ιάπωνας συγγραφέας – μπορεί να είναι ακριβοθώρητος και οι συνεντεύξεις του να είναι λιγοστές, όταν όμως αποφασίσει να μιλήσει – όπως έκανε προσφάτως στο Διεθνές Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, καλεσμένος της λέσχης βιβλίου της βρετανικής εφημερίδας «Guardian» (από όπου και τα αποσπάσματα) – είναι χαλαρός και οι ατάκες του γεμάτες χιούμορ. Και όταν του ζητούν οι αναγνώστες του διευκρινίσεις για τον λόγο που επέλεξε τη συγκεκριμένη πλοκή για το καθένα από τα βιβλία του ή λεπτομέρειες για τους χαρακτήρες – ειδικά για το βιβλίο του «Το κουρδιστό πουλί» -, εκείνος χωρίς ίχνος ενοχής απαντά: «Δεν το θυμάμαι. Τι να σας πω, κυκλοφόρησε πριν από 20 χρόνια και έκτοτε δεν το έχω διαβάσει».

Οι ερωτήσεις του κοινού πέφτουν «βροχή». Ο 65χρονος συγγραφέας των 13 μυθιστορημάτων και των δεκάδων διηγημάτων δεν αρνείται να απαντήσει σε καμία και μάλιστα στα αγγλικά. Η κυρία που κάθεται δίπλα του σε ρόλο μεταφράστριας – πρώην σερβιτόρα στο τζαζ μπαρ που είχε ανοίξει με τη γυναίκα του στο Τόκιο το 1974 – δεν χρειάζεται να παρέμβει. Το θέμα άλλωστε δεν ήταν αν θα καταλάβαινε εκείνος τις ερωτήσεις αλλά αν το κοινό θα αντιλαμβανόταν τις απαντήσεις του συγγραφέα καθώς, όπως είπε ο ίδιος, «έζησα για λίγο στη Χαβάη κι έτσι τα αγγλικά μου διαφέρουν από τα δικά σας». Και η «ανάκριση» αρχίζει.

Γιατί δεν γράφετε σε τρίτο πρόσωπο;

Το πρώτο μου μυθιστόρημα το έγραψα το 1979. Εκτοτε γράφω όλα μου τα βιβλία σε πρώτο πρόσωπο. Προσπάθησα κάποιες φορές να γράψω σε τρίτο και κάθε φορά αισθάνομαι άβολα, σαν να κοιτάζω τα πράγματα αφ’ υψηλού. Θέλω να είμαι στο ίδιο επίπεδο με τους χαρακτήρες μου. Είναι θέμα δημοκρατίας!

Ποιος ήρωάς σας θα θέλατε να είστε;

Ο Τόρου Οκάντα από «Το κουρδιστό πουλί». Νεότερος ήθελα να είμαι σαν κι αυτόν. Ηθελα να είμαι ένας ήσυχος άνθρωπος που ζει μια ήρεμη ζωή. Δεν είναι πλέον τόσο ήρεμη. Η ζωή είναι παράξενη.

Στη συζήτηση μπαίνει και το θέμα της βίας καθώς δεν λείπει από τις ιστορίες του. «Είχα τρομάξει κι εγώ όταν έγραφα σκηνές βίας. Ολοι οι μεταφραστές μού παραπονέθηκαν λέγοντάς μου πως ήταν τρομακτικό το να τις μεταφράζουν. Πιο τρομακτικό όμως ήταν να τις γράφεις. Επρεπε όμως να το κάνω αυτό. Η βία και η σεξουαλική κακοποίηση είναι ένα είδος κινήτρου για να πάει η ιστορία παρακάτω. Δεν μου αρέσει να τα περιγράφω, αλλά πρέπει για την εξέλιξη της υπόθεσης».

Και για ποιον λόγο πολλοί από τους ήρωές του μοιάζουν πολύ δυστυχισμένοι; «Αλήθεια;» αναρωτιέται ο συγγραφέας. «Ο Τόρου Οκάντα είναι δυστυχισμένος εξαιτίας του γάμου του» παρατηρεί κάποιος από το πάνελ. «Καλά όλοι είναι δυστυχισμένοι γι’ αυτόν τον λόγο!» απαντά με χιούμορ (ελπίζουν όλοι). Και συνεχίζει: «Δεν είναι πρόθεσή μου να δημιουργώ δυστυχισμένους χαρακτήρες».

Ποιο είναι το όνειρο της ζωής σας;

Να κάθομαι στον πάτο ενός πηγαδιού.

Δεν είναι εφιάλτης;

Οχι. Γιατί; Σκέφτηκα ότι έχει πλάκα να γράφεις ένα μυθιστόρημα, μπορείς να γίνεις όποιος θες! Ετσι κι εγώ είπα ότι θέλω να κάθομαι απομονωμένος στον πάτο ενός πηγαδιού. Υπέροχα! Εχω εμμονή με το πηγάδι. Και με τον ελέφαντα. Και με το ψυγείο. Και τη γάτα. Και το σιδέρωμα. Σιδερώνω και τα ρούχα της γυναίκας μου. Δεν μπορώ να τις εξηγήσω τις εμμονές μου.

Η «κουζίνα» του συγγραφέα έχει πάντα ενδιαφέρον και το κοινό δεν μπορεί να αντισταθεί και να μη ρωτήσει τον ιάπωνα λογοτέχνη αν έχει προαποφασίσει την πλοκή ενός βιβλίου προτού αρχίσει να γράφει ή αν η εξέλιξη αποτελεί μια περιπέτεια εν εξελίξει. «Οταν ξεκινάω να γράψω δεν έχω ιδέα του τι πρόκειται να ακολουθήσει. Για παράδειγμα το πρώτο πράγμα που είχα στο μυαλό μου όταν άρχισα “Το κουρδιστό πουλί” ήταν το κελάηδισμα ενός πουλιού που είχα ακούσει στην αυλή μου. Δεν είχα ξανακούσει κάτι παρόμοιο, ούτε και ξανάκουσα. Αισθάνθηκα ότι ήταν ένα είδος οιωνού και θέλησα να γράψω γι’ αυτό. Δύο χρόνια έγραφα. Δεν ήξερα τι θα συμβεί παρακάτω. Ανοιγα κάθε μέρα τον υπολογιστή κι έλεγα στον εαυτό μου “τι θα γίνει σήμερα;”. Είχε πλάκα. Η φαντασία μου είναι σαν ένα ζώο. Κι αυτό που πρέπει να κάνω είναι να την κρατώ ζωντανή.