Αλ. Συσσοβίτης – Ρούλα Πατεράκη: Ο Αγρότης, ο Θάνατος και το μεγάλο στοίχημα

«Xασάπη εσύ, πιο αιμοδιψή απ’ όλα τα πλάσματα· φονιά πιο απεχθή σ’ ολόκληρο τον κόσμο· μοχθηρέ εξολοθρευτή της σάρκας, Θάνατε, την κατάρα μου να ‘χεις. Είθε να σε μισήσει ο Δημιουργός σου· η πιο φρικιαστική τραγωδία να στέκει πάντα στον δρόμο σου· η πιο αβάσταχτη δυστυχία να σε κυνηγάει μέχρι την πτώση σου· η ντροπή να είναι ο αιώνιος σύντροφός σου».

Με αυτά τα λόγια (σε μετάφραση Αντώνη Πέρη) ο Αγρότης αντιμετωπίζει τον Χάρο στο έργο του Βοημού Γιοχάνες φον Τεπλ «Ο Θάνατος και ο Αγρότης», το οποίο στο γύρισμα του 14ου αιώνα έβαλε τα θεμέλια του πρώιμου ουμανισμού. Ενα ποίημα που φέρνει αντιμέτωπους έναν Αγρότη και τον Θάνατο και που στην ελληνική παράστασή του, που ήδη προετοιμάζεται για τη νέα θεατρική σεζόν, θα φέρει αντιμέτωπους δύο ανθρώπους του θεάματος που δεν είναι το πλέον αναμενόμενο ζευγάρι της σκηνής: τον Αλέκο Συσσοβίτη και τη Ρούλα Πατεράκη.

«ΑΣΥΜΒΑΤΗ» ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ. Βέβαια η σκηνοθέτις και ηθοποιός είχε από τη δεκαετία του 1990 προκαλέσει σχόλια – κάποτε και επικρίσεις – όταν είχε επιδοθεί σε μια επίσης «ασύμβατη» φαινομενικά συνεργασία με την Αλίκη Βουγιουκλάκη. Σημαδιακό: την είχε σκηνοθετήσει σε δύο μιούζικαλ που επανέρχονται στη νέα θεατρική σεζόν, στη «Μελωδία της ευτυχίας» (θα το δούμε στο θέατρο «Παλλάς», υπό νέα διεύθυνση, με πρωταγωνίστρια τη Νάντια Κοντογεώργη, γνωστή από τη σειρά του Mega «Κάτω Παρτάλι») και στο «Ωραία μου κυρία» (που στη νέα σεζόν περιμένουμε να δούμε με τον Γιώργο Κιμούλη και τη Ζέτα Μακρυπούλια, όταν λυθεί το πρόβλημα των δικαιωμάτων).
Οσο κι αν ο Θάνατος διατρέχει το έργο, που εκδόθηκε στην «Υψηλή» Γερμανική εξήντα χρόνια μετά τη γραφή του και 45 μετά τον θάνατο του Τεπλ, ο Αλέκος Συσσοβίτης επιμένει να ξεκαθαρίσει από την αρχή στην κουβέντα μας ότι είναι «ένας ύμνος στη ζωή». Ο Αγρότης που θα τον ενσαρκώσει επί σκηνής – του πολιτιστικού πολυχώρου «Faust», στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της Αθήνας – μπορεί να κατηγορεί τον Θάνατο για τον χαμό της αγαπημένης του Μαργκαρέτα, αλλά στην ουσία φωτίζει τη σχέση του ανθρώπου με τη θνητότητα, τη ζωή, την ανθρωπότητα. Γι’ αυτό και έχει θεωρηθεί το σημαντικότερο γερμανικό ποίημα στον Υστερο Μεσαίωνα.

Το παράξενο – αν όχι «ασύμβατο» – ζεύγος των πρωταγωνιστών δεν είναι η πρώτη φορά που συνυπάρχει θεατρικά. «Είχαμε συναντηθεί στην “Κυρία με τις Καμέλιες” σε σκηνοθεσία Πέτρου Ζούλια στο Θέατρο Χώρα πριν από 15 χρόνια. Εκεί γνωριστήκαμε και γίναμε φίλοι» λέει στα «Νέα» ο Αλέκος Συσσοβίτης, ο οποίος ουσιαστικά είναι και ο οικοδεσπότης στον «χειροποίητα» πλασμένο πολιτιστικό χώρο «Faust». «Καλλιτεχνικά ξαναβρεθήκαμε στην “Παλίρροια του Σεπτέβρη” με την Ελένη Ερήμου που σκηνοθέτησε η Ρούλα Πατεράκη. Και τώρα την καλούμε στο “Faust” για ένα έργο του 1400 στο οποίο ουσιαστικά υπάρχουν δύο χαρακτήρες στη σκηνή».

ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. Με τη σκηνοθέτιδα, που στα τέλη Ιουλίου παρέδωσε στη Μικρή Επίδαυρο τη θεατρική μεταφορά του Πελοποννησιακού Πολέμου, βασισμένη στον Θουκυδίδη, έχουν κουβεντιάσει, λέει, πολύ για μεταφυσικά θέματα. «Αλλωστε, όλοι σε όλη μας τη ζωή σκεφτόμαστε τον θάνατο και όταν αυτός θα έρθει να μας βρει εμείς θα έχουμε φύγει, όπως λέει ένας φιλόσοφος».
Τι λέει όμως ένα έργο του 1401 στην Ελλάδα του 2014; «Τα καλά έργα είναι διαχρονικά και γίνονται επίκαιρα όταν οι κοινωνίες και οι άνθρωποι βρίσκονται υπό πίεση και χρειάζονται μια ενδοσκόπηση. Δείτε και τη συγκυρία: το έργο γράφεται όταν η Ευρώπη βγαίνει από τον Μεσαίωνα και έρχεται η Αναγέννηση. Την ίδια ώρα βλέπει και την πανούκλα να έρχεται. Σε αυτές τις ώρες έχουμε την ανάγκη οι άνθρωποι να διαγνώσουμε το Αγνωστο, να το μελετήσουμε, να το αντιμετωπίσουμε».
Σήμερα, βέβαια, λέει, δεν μας έχει χτυπήσει πανούκλα, αλλά «είναι χτυπημένη η χώρα μας. Από την άλλη πλευρά, έχω εκπλαγεί πώς μια χώρα με τόσο μεγάλη κρίση παρουσιάζει το μεγαλύτερο ρεπερτόριο στον κόσμο με 600 παραστάσεις τον χρόνο».

ΟΡΓΗ, ΘΥΜΟΣ, ΛΥΠΗ. Καθώς ο Θάνατος… φωνάζει από τον τίτλο, η συζήτηση έρχεται και στα λημέρια του: «Ολα τα μεγάλα σημαντικά έργα έχουν την παρουσία του θανάτου» λέει ο ηθοποιός. «Το μεγάλο στοίχημα είναι πώς διαχειρίζεται ο άνθρωπος τον θάνατο. Οι συνήθεις τρόποι είναι ο μεγάλος θυμός, η οργή και η βαθύτατη λύπη. Στην περίπτωσή μας όμως το θέατρο δεν καλείται να καταγράψει αυτό που γίνεται αλλά καλείται να καταγράψει τα της ψυχής. Το έργο του Τεπλ είναι έργο εσωτερικής διαδρομής. Και αυτό πάντα θα το κάνει σύγχρονο και επίκαιρο. Σάμπως πίσω από κάθε μας κίνηση δεν υπάρχει ένας μικρός θάνατος;».

Στα δύσκολα δεν χρειαζόμαστε και κάτι πιο πολιτικό; τον ρωτώ. «Δεν ξέρω πώς θα μπορούσε να καταγραφεί πιο έντονα μια γλώσσα όχι υποχρεωτικά πολιτική αλλά μια γλώσσα ποιητική» αποκρίνεται. Γιατί λοιπόν η στροφή σε ένα έργο «παλιό», έστω και με διαχρονικά σημάδια; «Διαβάζοντας τα πιο σύγχονα έργα βλέπουμε ότι υπάρχει αφαίρεση στη γραφή, παράλληλα με μια στροφή σε ένα σωματικό θέατρο. Λείπει όμως η ισχυρή γλώσσα που διακατείχε το κλασικό θέατρο».