Ο πασάς και οι υποψήφιοι διάδοχοι

Οι πρώτες προεδρικές εκλογές στην Τουρκία με απευθείας ανάδειξη του προέδρου από το εκλογικό σώμα ολοκληρώθηκαν. Επειτα από 11 χρόνια πρωθυπουργίας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κέρδισε την ένατη κατά σειρά εκλογική του μάχη αποσπώντας ποσοστό 51,7%. Οι προεκλογικές αφίσες εξαφανίστηκαν, μαζί τους χάθηκε και ο θόρυβος από τα μεγάφωνα των μίνι βαν που μετέδιδαν προεκλογικά μηνύματα. Αλλά η πραγματική πολιτική μάχη μόλις ξεκίνησε. Ηδη και για τις επόμενες δύο εβδομάδες, μέχρι το έκτακτο συνέδριο που θα πραγματοποιήσει το ΑΚΡ στις 27 Αυγούστου, οι μετεκλογικές ίντριγκες στην Αγκυρα και στην Κωνσταντινούπολη μαίνονται και θα συνεχίσουν να μαίνονται.

Το έκτακτο συνέδριο του AKP έχει ως μοναδικό θέμα την εκλογή αρχηγού. Την επομένη, στις 28 Αυγούστου, ο Ερντογάν θα ορκιστεί πρόεδρος∙ την ίδια ημέρα ενδεχομένως να αναθέσει στον νέο αρχηγό του κόμματος την πρωθυπουργία και τον σχηματισμό κυβέρνησης. Ποιον θα επιλέξει όμως ως διάδοχό του στην πρωθυπουργία και στην αρχηγία του AKP; Θα είναι κάποιο «ανδρείκελο» στο οποίο θα υπαγορεύει το τι θα κάνει ή κάποια πιο ανεξάρτητη προσωπικότητα; Και ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις του Αμπντουλάχ Γκιουλ, προέδρου της Τουρκίας έως τις 28 Αυγούστου;

Ερωτηθείς σχετικά, ο ίδιος απάντησε: «Θα κάνω το φυσιολογικό, θα επιστρέψω στο κόμμα μου». Θεωρητικά, η διεξαγωγή του συνεδρίου στις 27 Αυγούστου σημαίνει εξοβελισμό του από τις κομματικές διαδικασίες. Και το πιθανότερο είναι να μην έγινε τυχαία, πολλοί πιστεύουν πως η σχέση του σαφώς μετριοπαθέστερου Γκιουλ με τον ολοένα και πιο αυταρχικό Ερντογάν περνάει κρίση, παρότι βεβαιώνουν αμφότεροι πως παραμένουν «αδέλφια». Ενα ακόμη από τα πολλά ερωτήματα που περιμένουν απάντηση όμως είναι: θα κάνει ο Γκιουλ δική του εφόρμηση προς την ηγεσία του κόμματος;

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ. Ο Ερντογάν, σημειώνει ο Σινάν Ουλγκέν στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», είναι μεν ο νικητής των εκλογών αλλά δεν είναι ακόμη παντοδύναμος. Εχει καταστήσει σαφές πως επιδιώκει αλλαγή πολιτεύματος, τη μετάβαση της Τουρκίας από την Προεδρευόμενη στην Προεδρική Δημοκρατία. Κατά το τελευταίο έτος της πρωθυπουργικής του θητείας, όμως, δεν κατάφερε να αλλάξει το Σύνταγμα προκειμένου να μεταβιβάσει περισσότερες εξουσίες στην προεδρία. Και το 51,7% που έλαβε στις προεδρικές εκλογές, λόγω κυρίως της χαμηλής συμμετοχής, δεν αλλάζει τα δεδομένα. Προκειμένου να αλλάξει το πολίτευμα θα πρέπει το AKP να εξασφαλίσει απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2015. Και πολλοί αναλυτές, όπως ο αρθρογράφος της «Χουριέτ» Ταχά Ακγιολ, πιστεύουν πως «εάν στις εκλογές του 2015 η αντιπολίτευση κινηθεί με μεγαλύτερη ενεργητικότητα και τo ΑΚΡ πάρει ξανά γύρω στα 20 εκατομμύρια ψήφους δεν θα έχει επ’ ουδενί τη δυνατότητα να αλλάξει το Σύνταγμα».

ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ. Με απλά λόγια, οι επόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές θα είναι ακόμη πιο σημαντικές όσον αφορά το μέλλον της Τουρκίας από τις πρόσφατες προεδρικές εκλογές. Προκειμένου να κρατήσει τον κυρίαρχο ρόλο στην καθημερινή πολιτική, ο Ερντογάν χρειάζεται έναν πιστό και εύπλαστο πρωθυπουργό. Αν επιλέξει όμως έναν αδύναμο ηγέτη θα πλήξει τη δημοτικότητα του κόμματος στην κάλπη και αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μία κυβέρνηση συνασπισμού. Επιπλέον, ένας άχρωμος αρχηγός μπορεί να φέρει αναταραχή και ανταρσίες στους κόλπους του AKP. Αν επιλέξει όμως για πρωθυπουργό έναν πιο ικανό και αναγνωρισμένο πολιτικό – όπως ο Γκιουλ – θα μπορούσε να χάσει ως πρόεδρος μέρος της επιρροής του.

Οι φήμες – και πολλοί αρθρογράφοι της «Ζαμάν» – θέλουν τα μαχαίρια να έχουν βγει για τα καλά στο AKP. Στο Ιντερνετ τα γνωστά στην Τουρκία ως «τρολ του AKP» έχουν βαλθεί να «εξοντώσουν» προκαταβολικά τον Γκιουλ: «Αυτός που είπε στο Γκεζί “το μήνυμα ελήφθη”, αυτός που συγχάρηκε τον δολοφόνο της Αιγύπτου Σίσι, αυτός που έχει κρυφές σχέσεις με τους παράλληλους [δηλαδή τα μέλη της Κοινότητας Γκιουλέν] δεν μπορεί, δεν πρέπει να γίνει ηγέτης στη Νέα Τουρκία» έγραψε ένας.

Σύμφωνα με το τουρκικό Σύνταγμα, «η σχέση με πολιτικό κόμμα – αν υπάρχει – του εκλεγμένου προέδρου της Δημοκρατίας διακόπτεται και παύει η βουλευτική του ιδιότητα». Επικαλούμενος όμως την εκλογή του από τον λαό, ο Ερντογάν επιμένει να παραμείνει πρωθυπουργός μέχρις ότου αναλάβει πρόεδρος. Οι κακές γλώσσες θέλουν πίσω από την επιμονή αυτή να βρίσκεται η ανησυχία ότι παύοντας να είναι βουλευτής, και άρα χωρίς βουλευτική ασυλία, θα παρέμενε για περίπου ένα δεκαπενθήμερο απροστάτευτος.