Οι χαμένες ευκαιρίες και το παιχνίδι των ευθυνών

Του Διονύση Νασόπουλου

Δέκα χρόνια μετά, η χρυσόσκονη των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας έχει αντικατασταθεί από σκέτη σκόνη και σκουριά. Οι χορταριασμένες εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να εικονογραφούν την πορεία μιας χώρας βυθισμένης σε πολυετή κρίση. Οι πρωταγωνιστές εκείνης της περιόδου, πάντως, όσοι ενεπλάκησαν στην προετοιμασία της παγκόσμιας γιορτής, δεν αποδέχονται το άλλοθι της κρίσης για την εικόνα παρακμής και εγκατάλειψης που εκπέμπει η ολυμπιακή κληρονομιά.  

Με την προφανή εξαίρεση της Γιάννας Αγγελοπούλου που αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση [για την πρόεδρο του Αθήνα 2004 γράφει η Καρολίνα Παπακώστα στα «Πρόσωπα», σελ. 46] κεντρικό ρόλο στην υπόθεση της οργάνωσης των Αγώνων ή της μεταολυμπιακής αξιοποίησης των μεγάλων ολυμπιακών έργων έχουν τέσσερα πρόσωπα – ορόσημα του 2004: η Φάνη Πετραλιά, ο Νάσος Αλευράς, ο Κώστας Καρτάλης και ο Χρήστος Χατζηεμμανουήλ που, όμως, σε μια παράξενη σύμπτωση της πολιτικής μοίρας, βρίσκονται όλα εκτός πολιτικής σκηνής πλέον.

Το παιχνίδι των ευθυνών γα τη σημερινή κατάσταση δίνει και παίρνει. Το ΠαΣοΚ εστιάζει στις ολιγωρίες της διακυβέρνησης Καραμανλή ενώ η ΝΔ αναζητεί ευθύνες για την περίοδο μετά το 2009. Ηδη, το ζήτημα προκαλεί έντονες τριβές μεταξύ των δύο πόλων του κυβερνητικού συνασπισμού, έστω και αν καταβάλλονται προσπάθειες να αποφευχθούν εντάσεις. Οι βολές του υφυπουργείου Αθλητισμού κατά της διοίκησης του ΟΑΚΑ για παραλείψεις πριν από το 2004 φέρνουν σε θέση μάχης τη Χαριλάου Τρικούπη, η οποία αντικρούει τις γαλάζιες δικαιολογίες και κατηγορεί την κυβέρνηση Καραμανλή ότι εγκατέλειψε τις μεταολυμπιακές φάσεις μεγάλων αναπλάσεων (φαληρικό μέτωπο, μέτωπο Αγίου Κοσμά, Ελληνικό) με αποτέλεσμα η Αθήνα και άλλα ολυμπιακά αστικά κέντρα να χάσουν μεγάλες ευκαιρίες.

Κώστας Καρτάλης
Κακώς συνδέεται το χρέος με το κόστος των Αγώνων
Την προηγούμενη δεκαετία πολλοί στοιχημάτιζαν ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε στέλεχος πρώτης γραμμής στο ΠαΣοΚ – και η προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν το όχημα για να αναδειχθεί στο πολιτικό στερέωμα. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (στον τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος) ήταν μια ανακάλυψη της Ελισάβετ Παπαζώη κατά τη θητεία της στο ΥΠΕΧΩΔΕ, και το 2001 ο Κώστας Σημίτης του ανέθεσε το κεντρικό πρόσταγμα στη Γενική Γραμματεία Ολυμπιακών Αγώνων που συστάθηκε στο υπουργείο Πολιτισμού. Στη θέση αυτή αποδείχθηκε ιδιαίτερα μεθοδικός, με αποτέλεσμα να παρακαμφθούν πολλά εμπόδια με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή και την Οργανωτική Επιτροπή των αγώνων, υπό τη Γιάννα Αγγελοπούλου. Δεν είναι τυχαίο ότι η ΔΟΕ τον τίμησε με μετάλλιο εκτός πρωτοκόλλου, ενώ ήταν ο μόνος που ζήτησε ο Κώστας Καραμανλής να παραμείνει στη θέση του, τον Μάρτιο του 2004 – έστω και εάν επρόκειτο για μια προσπάθεια να δείξει ο τότε νεοεκλεγείς πρωθυπουργός ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν υπερκομματική υπόθεση και ότι η γαλάζια διακυβέρνηση δεν σχεδίαζε έφοδο στην κρατική μηχανή. 
Ο Καρτάλης δεν παρέμεινε, στη θέση του πήγε ο Σπύρος Καπράλος. Και προφανώς δεν έχει ευθύνη για τον σχεδιασμό της χώρας μετά το 2004 – ακριβέστερα, για την μεταολυμπιακή παραπληγία. Ο ίδιος, ωστόσο, είχε κεντρικό ρόλο στην εκπόνηση ενός σχεδίου για την αξιοποίηση των ολυμπιακών ακινήτων, ενώ αναγνωρίζει ότι για τη δεκαετή ακινησία έχουν ευθύνη όλοι όσοι διαχειρίστηκαν το κράτος – εν ολίγοις και η ΝΔ και το ΠαΣοΚ. Θεωρεί δε «βολικό μικροπολιτικό άλλοθι» τη σύνδεση του κόστους των Αγώνων με τη μετέπειτα εκτόξευση του δημόσιου χρέους. «Το ερώτημα δεν είναι πού πήγε το 1,6% του δημόσιου χρέους, αλλά πού πήγε το υπόλοιπο 98,4%…» σχολιάζει. 
Η ενεργή εμπλοκή του με την πολιτική είχε προεξοφληθεί ακόμη κι αν δεν είχε αναμειχθεί στο ολυμπιακό εγχείρημα. Την περίοδο 2007-2012 διετέλεσε βουλευτής, ενώ η θητεία του θα συνεχιζόταν εάν το 2012 οι εκλογικές καραμπόλες έδιναν μια έδρα του ΠαΣοΚ στη Μαγνησία. Εσωκομματικά καταγράφεται στο στρατόπεδο Βενιζέλου _ παρότι η σχέση είναι μάλλον χλιαρή πλέον _ ενώ σε πρώτη φάση επένδυε σε αυτόν και ο Παπανδρέου. Σήμερα έχει επιστρέψει στα ακαδημαϊκά του καθήκοντα και πολιτικά τηρεί στάση αναμονής. Μάλλον με απαισιόδοξη ματιά για τις εξελίξεις, καθώς διαπιστώνει «αντοχή του πελατειακού κράτους και κατάρρευση των θεσμών».    

Νάσος Αλευράς
Αποδίδει ευθύνες στη διακυβέρνηση Καραμανλή
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας υπήρξαν ο σημαντικότερος πολιτικός σταθμός στη σχεδόν 20ετή κοινοβουλευτική θητεία του. Ως υφυπουργός Πολιτισμού την περίοδο 2001-2004, με αποκλειστικό αντικείμενο τη μεγάλη διοργάνωση, είχε αναλάβει την πολιτική διαχείριση της προετοιμασίας και έναν ρόλο διαμεσολαβητή ανάμεσα στο Μέγαρο Μαξίμου και την Οργανωτική Επιτροπή. Πολιτικά είχε ρόλο και στον σχεδιασμό για τη μεταολυμπιακή αξιοποίηση των έργων – και τονίζει ότι η κυβέρνηση Καραμανλή παρέλαβε ένα ολοκληρωμένο πλάνο για τη επόμενη ημέρα κάθε αθλητικής εγκατάστασης και γενικότερα κάθε ακινήτου που συνδέθηκε με τους Αγώνες. «Είχε εγκριθεί μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας  για τη μεταολυμπιακή χρήση αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ» αναφέρει και επισημαίνει αστοχίες της εταιρείας Ολυμπιακά Ακίνητα που οδήγησαν στο βάλτωμα έργων τα οποία θα μπορούσαν μέσα σε λίγους μήνες να αξιοποιηθούν. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι οι τρεις ναυταθλητικές μαρίνες σε Αγιο Κοσμά, Καλλιθέα και ΣΕΦ, όπου προβλέφθηκαν πρόσθετοι όροι δόμησης που ακυρώθηκαν από το Συμβούλιο της Επικρατείας με αποτέλεσμα «να χαθούν χρόνια και χρήματα».      
Ο ανιψιός του Γιάννη Αλευρά κάλυψε το 1994 το κενό που άφησε ο Γιώργος Γεννηματάς στη Βουλή κι έκτοτε εξασφάλιζε μάλλον μια άνετη επανεκλογή στην Α’ Αθήνας. Εως το 2012, όταν η μνημονιακή πρέσα άφησε το ΠαΣοΚ στην πρωτεύουσα μόνο με τον Κώστα Σκανδαλίδη. Η έξοδος από τη Βουλή τον επανέφερε στον δρόμο της δικηγορίας.           
Σε κάθε περίπτωση, στα 51 χρόνια του ο Αλευράς δεν μπορεί να δηλώσει απόμαχος της πολιτικής. Το πολιτικό γραφείο του παραμένει σε λειτουργία, ενώ παρακολουθεί στενά το εγχείρημα της Ελιάς και προετοιμάζεται για το φθινοπωρινό συνέδριο συμμετέχοντας στην οργανωτική επιτροπή.       

Φάνη Πετραλιά
Οι μεταμεσονύκτιες επιθεωρήσεις και τα χόρτα

Η θητεία της ως αναπληρώτρια υπουργός Πολιτισμού καλύπτει την περίοδο πριν και μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Πριν, το άγχος της προετοιμασίας την ανάγκαζε να πραγματοποιεί ακόμη και μεταμεσονύκτιες επιθεωρήσεις στις υπό κατασκευήν εγκαταστάσεις – έχουν καταγραφεί τα τραύματα της Φάνης Πετραλιά από πτώσεις στα εργοτάξια. Μετά, βασικό μέλημα ήταν η νομοθετική κατοχύρωση ενός σχεδίου για τη μεταολυμπιακή αξιοποίηση των έργων. Ο νόμος – που προέβλεπε ταχείες διαδικασίες και αποφυγή γραφειοκρατίας – ήρθε το 2005, η Πετραλιά μετακινήθηκε στο υπουργείο Τουρισμού τον Φεβρουάριο του 2006 και κάπου εκεί άρχισαν να ξεφυτρώνουν χορτάρια. Η ίδια μνημονεύει την περίπτωση των εγκαταστάσεων του κανόε καγιάκ στο Ελληνικό, για τις οποίες ο εκμισθωτής δεν μπορούσε επί μία τετρατία να εξασφαλίσει άδεια λειτουργίας από το ΥΠΕΧΩΔΕ.    
Η Φάνη Πετραλιά παρακολουθεί σήμερα τα πολιτικά δρώμενα από απόσταση – το 2012 δεν ήταν, για πρώτη φορά από το 1985, υποψηφία στη Β’ Αθήνας. Αλλά αφήνει ανοικτό κάθε ενδεχόμενο για τα επόμενα βήματά της. Η προετοιμασία και διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν και για αυτήν ένας μεγάλος σταθμός, αν και πολλοί στη ΝΔ της αναγνωρίζουν ότι έκανε την πιο σοβαρή προσπάθεια κατά τη διακυβέρνηση Καραμανλή για την αποφυγή ενός κραχ στο Ασφαλιστικό. 
Το παρασκήνιο του 2004 καλύπει ένα σημαντικό κεφάλαιο στο βιβλίο που έχει ετοιμάσει με προσωπικά βιώματα για τα «ιστορικά γεγονότα της Μεταπολίτευσης». Η σημερινή εικόνα πολλών αθλητικών εγκαταστάσεων πληγώνει την περηφάνια της, ενώ χαρακτηρίζει ως τον «μεγαλύτερο μύθο» την άποψη ότι οι Αγώνες έφεραν την κρίση. Ακόμη περισσότερο, δεν αποδέχεται ως άλλοθι για τη σημερινή κατάσταση την οικονομική δυσπραγία και επιμένει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η ελληνική γραφειοκρατία.    

Χρήστος Χατζηεμμανουήλ
«Γκόλντεν μπόι» μέχρι την τελευταία στιγμή
Τα πρώτα ρεπορτάζ στα διεθνή ΜΜΕ για τις χορταριασμένες εγκαταστάσεις και τα δείγματα σκουριάς στα ολυμπιακά ακίνητα εμφανίσθηκαν πριν να συμπληρωθούν δύο – τρία χρόνια από τη λήξη των Αγώνων του 2004. Και ο Χρήστος Χατζηεμμανουήλ ήταν εκείνος που βρέθηκε σε θέση απολογούμενου, έχοντας τα ηνία της Ολυμπιακά Ακίνητα ΑΕ, την εταιρείας που είχε συσταθεί με αποκλειστικό αντικείμενο την αξιοποίηση των έργων. Ηταν ήδη από τότε επίλεκτο μέλος, αν όχι ο ιθύνων νους, της ομάδας των λεγόμενων «γκόλντεν μπόις» που έλαμψε στην αυλή του Κώστα Καραμανλή, προκαλώντας συχνά – πυκνά μεγάλες φουρτούνες στο γαλάζιο στρατόπεδο. Οι άσπονδοι φίλοι του στη ΝΔ περισσεύουν, έστω και αν αρκετοί καταγράφουν και ζηλοφθονία πίσω από τις εσωκομματικές αντιδράσεις. Κυρίως επειδή ο Χατζηεμμανουήλ είχε τον τρόπο του να παραμείνει καθ’ όλη τη διάρκεια της καραμανλικής διακυβέρνησης σε θέσεις με μπόλικο κρατικό χρήμα. Διευθύνων σύμβουλος στα Ολυμπιακά Ακίνητα διετέλεσε από τον Μάιο του 2004 έως τον Οκτώβριο του 2007, όταν και μετακόμισε στο τιμόνι του ΟΠΑΠ. 
Με ελεύθερη πρόσβαση στο Μέγαρο Μαξίμου, ο κολεγιόπαις επισκέπτης καθηγητής στο LSE εμφανιζόταν να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ακόμη και στη χάραξη της κυβερνητικής πολιτικής έως το 2009. Βρισκόταν σε σύγκρουση με τον Γιώργο Αλογοσκούφη, εξού και το «καπέλωμα» του τότε υπουργού Οικονομικών με την επιλογή του έτερου της παρέας των γκόλντεν μπόις, του Σπύρου Κλαδά, για την εποπτεία της Υπηρεσίας Ειδικών Ελέγχων (πρώην ΣΔΟΕ). Η εύνοια που φαινόταν να απολαμβάνει ολοκληρώθηκε κατά την προεκλογική περίοδο του 2009 με την απόφαση να οριστεί εκπρόσωπος της χώρας στο ΔΝΤ. Η απόφαση ανακλήθηκε λόγω της έντονης αντίδρασης του ΠαΣοΚ και θεωρήθηκε «γκέλα» που κόστισε στις κάλπες. Ο 50χρονος νομικός μοιράζει σήμερα τον χρόνο του μεταξύ Αθήνας και Λονδίνου (είναι καθηγητής στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιά) και κινείται μακριά από τα κομματικά δρώμενα _ χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν έχει προσβάσεις στην κυβέρνηση.