Κρυφός συναγερμός για τον υπερδανεισμό των νοικοκυριών

Καυτός αποδεικνύεται ο φετινός Αύγουστος για τους κεντρικούς τραπεζίτες της ευρωζώνης και τα επιτελεία τους. Οι δίαυλοι επικοινωνίας με τη Φρανκφούρτη, την έδρα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έχουν ανάψει, καθώς ο χρόνος τρέχει πιεστικά και η ροή των πληροφοριών που διοχετεύονται από τις πρωτεύουσες των 18 μελών της ευρωζώνης προς τις 128 τράπεζες, οι οποίες υποβάλλονται στα στρες τεστ της ΕΚΤ, είναι συνεχής.

Οι προθέσεις του Μάριο Ντράγκι είναι σαφείς. Η ΕΚΤ θέλει πριν αναλάβει την εποπτεία των ευρωπαϊκών τραπεζών στα τέλη του έτους, όταν πέρα από τις 128 μεγάλες θα εποπτεύονται εμμέσως και 5.800 μικρότερες τράπεζες, να έχει σχηματίσει απολύτως καθαρή εικόνα για τα ευρωπαϊκά πιστωτικά ιδρύματα, τα οποία είχαν ανοίξει για αρκετά χρόνια πριν από το ξέσπασμα της κρίσης διάπλατα τις στρόφιγγες των δανείων όχι μόνο προς τις κυβερνήσεις αλλά και προς τους ιδιώτες και τις επιχειρήσεις.

ΤΑ ΚΟΚΚΙΝΑ ΔΑΝΕΙΑ. Πρωταρχικός στόχος των στρες τεστ είναι ο προσδιορισμός των κόκκινων δανείων. Η διαδικασία είναι σημαντική, διότι το ιδιωτικό χρέος στην Ευρώπη διαμορφώνεται σε δυσθεώρητα ύψη και ενώ κατά τη διάρκεια της κρίσης οι ευρωπαίοι ηγέτες επικεντρώθηκαν στην εφαρμογή προγραμμάτων λιτότητας για να αντιμετωπιστούν τα δημόσια χρέη, τα ιδιωτικά δάνεια έμειναν σχεδόν στο απυρόβλητο. Ομως, ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και υποστηρίζουν ότι το υψηλό ιδιωτικό χρέος είναι πιο επιζήμιο για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας σε σύγκριση με το δημόσιο χρέος. «Το ιδιωτικό χρέος έχει άμεση σχέση με τα κόκκινα δάνεια, τα οποία κατά τη διάρκεια της κρίσης άρχισαν να αυξάνονται. Η συσσώρευση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στους ισολογισμούς των τραπεζών επηρεάζει αρνητικά τη δυνατότητά τους να προχωρήσουν σε περαιτέρω δανεισμό, εξέλιξη η οποία λειτουργεί ως τροχοπέδη στην ανάπτυξη» τονίζει η Σίλβια Μέρλερ, οικονομολόγος στο ινστιτούτο Bruegel στις Βρυξέλλες.

Δεν είναι τυχαίο ότι το ύψος του ιδιωτικού χρέους αποτελεί στοιχείο έντονης ανησυχίας για τον πρόεδρο του Eurogroup Γερούν Ντεϊσελμπλούμ, και ειδικότερα το χρέος των νοικοκυριών, το οποίο εκτινάχτηκε στα ύψη τα τελευταία χρόνια ακόμη και σε πειθαρχημένες πλούσιες χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά. Η αναλογία χρέους και διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών αυξήθηκε κατά μέσο όρο στην ευρωζώνη από 73% το 1999 σε 98,33% το 2012. Το χρέος των νοικοκυριών στην Ολλανδία φτάνει το 250% του διαθέσιμου εισοδήματος, ενώ στη Δανία είναι ακόμη υψηλότερο, 265%. Αλλά και στη Γερμανία, όπου τα δάνεια των νοικοκυριών αναλογούν μόλις στο 84,53% του διαθέσιμου εισοδήματος, η συσσώρευση ιδιωτικών δανείων φαίνεται ότι έχει αρχίσει να προκαλεί ρίγη ανησυχίας. Πρόσφατα ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ Γενς Βάιτμαν προειδοποίησε ότι οι πρώτες ενδείξεις μιας φούσκας ακινήτων μπορεί να είναι ορατές, ενώ ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε υποστήριξε στις 19 Ιουνίου ότι η υπερβολική ρευστότητα οδηγεί σε «επικίνδυνες» εξελίξεις στην αγορά ακινήτων.

ΣΑΦΕΙΣ ΚΑΝΟΝΕΣ. «Το θέμα του ιδιωτικού χρέους έχει ώς ένα βαθμό παραμεληθεί, ιδίως πριν από την κρίση» λέει η κ. Μέρλερ. «Ενώ θεσπίστηκαν σαφείς κανόνες για τα δημοσιονομικά ελλείμματα και ενδεικτικές, παρότι μη δεσμευτικές τότε τιμές για το χρέος, δεν υπήρχαν κανόνες οι οποίοι θα μπορούσαν να προλάβουν μη δημοσιονομικές ανισορροπίες, συμπεριλαμβανομένης της συσσώρευσης ιδιωτικού χρέους και των επιπτώσεων, που προκαλούν πιστωτικές εκρήξεις και πτώσεις. Η κοινή νομισματική πολιτική οδήγησε σε χαμηλά επιτόκια και κατά συνέπεια σε συσσώρευση ιδιωτικού χρέους. Με τις οικονομικές συνθήκες όμως να επιδεινώνονται, κατέστη σαφές το μέγεθος αυτής της μεγάλης κληρονομιάς του χρέους του ιδιωτικού τομέα, όπως και η ανάγκη για απομόχλευση των πιστωτών».

Ωστόσο, η συρρίκνωση του ενεργητικού των τραπεζών γίνεται με αργούς ρυθμούς προκαλώντας ανησυχία, καθώς η συνολική αξία του είναι τρεις φορές υψηλότερη από το ΑΕΠ της ευρωζώνης και η μεγαλύτερη στον κόσμο. Η σημαντική μείωση που καταγράφηκε από τον Μάιο του 2012, όταν η αξία του ενεργητικού των ευρωπαϊκών τραπεζών ήταν 34,8 τρισ. ευρώ, μέχρι τον περασμένο Δεκέμβριο οπότε διαμορφώθηκε σε 30,4 τρισ. ευρώ, δεν διατηρήθηκε. Ετσι, τον Ιούνιο η αξία του ενεργητικού ανήλθε σε 30,72 τρισ. ευρώ.

Αλλάζουν τακτική
Οι ευρωπαίοι ηγέτες αφού επικεντρώθηκαν σχεδόν αποκλειστικά στην εφαρμογή προγραμμάτων λιτότητας για να αντιμετωπιστούν τα δημόσια χρέη, βλέπουν τώρα ότι το υψηλό ιδιωτικό χρέος είναι πιο επιζήμιο για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας