2015, καλοκαίρι χωρίς την τρόικα: Ενα αφήγημα πολιτικής φαντασίας – ή μήπως όχι;

Το μακιγιαρισμένο πτώμα

Δεν είναι ακριβώς δεξίωση. Δεν έχει καν φαγητό. Μόνο κάτι πορτοκαλάδες άνευ ανθρακικού υπάρχουν πάνω στους μπουφέδες με τα λευκά τραπεζομάντιλα. Ακόμη κι έτσι, όμως, η εκδήλωση έχει τον συμβολισμό της. Ο Κάρολος Παπούλιας την είχε καταργήσει. Τα τελευταία τέσσερα καλοκαίρια της θητείας του το πολιτικό κλίμα δεν σήκωνε κοσμικότητες. Το καλοκαίρι του 2015 όμως το κλίμα έχει κάπως αλλάξει. Μνημόνιο, τυπικά, δεν υπάρχει. Εληξε εδώ και έξι μήνες. Μαζί του «έληξε» και η τρόικα. Εχουν αλλάξει και τα πρόσωπα. Τρεις μήνες μετά την ορκωμοσία του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Φώτης Κουβέλης επανέφερε τη γιορτή για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Την επανέφερε, βεβαίως, στο δικό του στυλ. Χωρίς αλκοόλ. Χωρίς ανθρακικό.

Ο κύκλος των προσκεκλημένων είναι κλειστός. Εχουν προσκληθεί μόνο όσοι επιβαλλόταν από το πρωτόκολλο. Τα φλας παίρνουν φωτιά όταν φθάνει η ώρα της χειραψίας Σαμαρά – Τσίπρα. Κανείς δεν θυμάται πότε ήταν η τελευταία φορά που οι δυο τους συναντήθηκαν, έτσι τετ α τετ. Ο Τσίπρας είχε αμφιταλαντευτεί για το αν θα παραστεί στο Προεδρικό Μέγαρο. Το συζήτησε πολύ με τους συνεργάτες του. Λίγες ημέρες πριν, στη Βουλή, είχαν ανταλλάξει βαριές κουβέντες με τον πρωθυπουργό. «Μακιγιάρετε ένα πτώμα» τού είχε πει ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ. «Μας λέτε ότι τελείωσαν τα Μνημόνια, αλλά όλοι οι νόμοι του μνημονιακού καθεστώτος είναι σε ισχύ. Μας λέτε ότι έφυγε η τρόικα, αλλά η ανεργία είναι εδώ. Η φτώχεια είναι εδώ. Οι δολοφόνοι έφυγαν, αλλά άφησαν πίσω τους το πτώμα. Και εσείς πανηγυρίζετε».

Ο Σαμαράς είχε αποφασίσει να μιλήσει έπειτα από πολύ καιρό ο ίδιος στη Βουλή. Θεωρούσε ότι η συγκυρία τον ευνοούσε. Το Eurogroup, υιοθετώντας την εισήγηση της Task Force για την Ελλάδα, είχε εγκρίνει την πρώτη επιμήκυνση του χρέους. Τα «ορόσημα» του πρώτου εξαμήνου είχαν εκπληρωθεί. «Ορόσημα» είναι αυτό που παλαιότερα λέγαμε «προαπαιτούμενα». Μόνο που τώρα ήταν μόνο τρία – τέσσερα τη φορά. Το πρόγραμμα δεν ήταν όρος της δανειακής σύμβασης, αλλά περιγραφόταν στον «Οδικό χάρτη για την Ανάπτυξη 2015-2020» που είχε καταρτίσει τον Νοέμβριο του 2014 η ελληνική κυβέρνηση. Και αντί για χρηματικές δόσεις, με την επίτευξη των οροσήμων, η Ελλάδα «εκταμίευε» χρόνο. Χρόνο για να μπορεί να αποπληρώνει το χρέος της, χωρίς να γονατίζει η οικονομία.

«Σας το είχα πει» είχε απαντήσει ο Σαμαράς στον Τσίπρα στη Βουλή. «Σας είχα πει ότι θα μείνετε χωρίς βαρβάρους. Χάσατε το Μνημόνιο και τώρα δεν έχετε τι να πείτε. Είστε προϊόν της κρίσης και θα τελειώσετε μαζί με αυτήν».

Η χειραψία με τον Τσίπρα κρατάει για λίγα δευτερόλεπτα αμηχανίας. Σε κανένα από τα στιγμιότυπα που δημοσιεύουν οι εφημερίδες της επομένης δεν διασταυρώνονται τα βλέμματά τους. Τα σχόλια στις παραπολιτικές στήλες επισημαίνουν την ψυχρότητα και περιγράφουν το σκηνικό της βραδιάς. Τη μακρά ιδιωτική συνομιλία Βενιζέλου – Κουβέλη. Την ηχηρή απουσία του Γιώργου Παπανδρέου. Το «Ντόρα, μαύρισες» που απηύθυνε στην Μπακογιάννη ο εξίσου μαυρισμένος Κώστας Καραμανλής. Το ζωηρό ενδιαφέρον του Κώστα Σημίτη για το ταξίδι τού Σαμαρά στο Βερολίνο.

Καληνύχτα, κύριε Πρόεδρε

Μία εβδομάδα πριν, ο Πρωθυπουργός ήταν παρών στα εξηκοστά πρώτα γενέθλια της Ανγκελα Μέρκελ στο Βερολίνο. Εκεί, στο Konrad Adenauer Haus, την έδρα των Χριστιανοδημοκρατών, η καγκελάριος ανακοίνωσε και επισήμως την πρόθεσή της να αποχωρήσει από την καγκελαρία στο τέλος του 2015, όταν θα έχει πια συμπληρώσει 10 χρόνια στην εξουσία. Στην ομιλία της, η Μέρκελ επαιρόταν για τη σωτηρία του ευρώ. Αυτό, έλεγε, ήταν το επίτευγμα για το οποίο ήταν περισσότερο υπερήφανη – όχι, όμως, χωρίς δεύτερες σκέψεις. «Κάναμε λάθη», είπε, «χρησιμοποιήσαμε ακραία μέσα, γιατί ήταν ακραίες οι προκλήσεις που αντιμετωπίσαμε. Ομως τώρα είμαστε πιο σίγουροι για το κοινό μας νόμισμα. Η Ενωσή μας είναι πιο βαθιά» έλεγε και εκείνη τη στιγμή ο σκηνοθέτης εστίαζε στα πρόσωπα του έλληνα, του πορτογάλου και του ιρλανδού πρωθυπουργού.

Τα σενάρια για τη διαδοχή της Μέρκελ κυριαρχούν στα πηγαδάκια του Προεδρικού Μεγάρου. Ολοι ξέρουν ότι φαβορί είναι η υπουργός Αμυνας Ούρσουλα φον ντερ Λέγιεν, αλλά δεν ξέρουν τι ακριβώς πιστεύει για την Ελλάδα. «Οποιος κι αν είναι καγκελάριος, οι Γερμανοί δεν θα πάψουν να είναι Γερμανοί» λέει ένας παλαιός πολιτικός. «Αλλά αυτό για μας δεν έχει πια και μεγάλη σημασία».

Ο πρώτος που αποχωρεί από τη δεξίωση είναι ο Τσίπρας. Δίνει το χέρι του στον Κουβέλη και δοκιμάζει μαζί του για πρώτη φορά τον πληθυντικό που απαιτεί το αξίωμα:

– Καληνύχτα, κύριε Πρόεδρε.

– Φεύγεις, Αλέξη;

– Ε, καταλαβαίνετε, έχω αύριο πολλές ώρες πτήση.

– Καλό, ταξίδι. Και να τα πούμε, όταν γυρίσεις από το Μπουένος Αϊρες.

Ντόλαρ, έουρο, ρεάλ

Η κίνηση είναι αραιή στον πεζόδρομο της Calle Florida. Σε έναν από τους κεντρικούς εμπορικούς δρόμους του Μπουένος Αϊρες, λίγα τετράγωνα πάνω από την Casa Rosada, στις βιτρίνες των καταστημάτων βλέπεις μόνο ντόπια δερμάτινα. Τσάντες, μπότες, μπουφάν από δέρμα των αγελάδων της πάμπας. Οι διαδοχικές υποτιμήσεις του πέσο έχουν εξαφανίσει τα εισαγόμενα προϊόντα από την αγορά.

Κάθε δύο – τρία μέτρα τα «καμάκια» των υπαίθριων ανταλλακτηρίων σταματούν όποιον φαίνεται τουρίστας για να του πουλήσουν συνάλλαγμα. «Κάμπιο, κάμπιο» φωνάζουν. «Ντόλαρ, έουρο, ρεάλ».

Οι έλληνες επισκέπτες τούς αποφεύγουν. Κάθονται σε ένα καφέ και μελετούν τις σημειώσεις τους. «Μπάστα μπουίτρες… Ες λα όρα ντε λος πουέμπλος». Ο Τσίπρας προβάρει τα ισπανικά του. Θέλει το βράδυ να πει δυο λόγια στη γλώσσα του ακροατηρίου. Θα μιλήσει σε προεκλογική εκδήλωση των περονιστών. Το κόμμα έχει ξεκινήσει την καμπάνια του για τις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου. Το χρίσμα του υποψηφίου έχει πάρει ο Αξελ Κιτσιλόφ, μέχρι πρότινος υπουργός Οικονομικών.

Ο Κιτσιλόφ κάλεσε τον Τσίπρα. Είναι από τους λίγους συμμάχους που μπορεί να βρει εκτός συνόρων. Εχει μιλήσει για τον έλληνα σύντροφο με πολύ θερμά λόγια. Τον βλέπει κάπως σαν ευρωπαϊκό του alter ego. Το αποδεικνύουν και οι αφίσες που έχουν αναρτηθεί στην Calle Florida και τους υπόλοιπους δρόμους του Μπουένος Αϊρες. Φιγουράρουν τα πρόσωπα του Τσίπρα και του Κιτσιλόφ και από κάτω ο τίτλος της εκδήλωσης: «Χρέος. Στα νύχια των αγορών ή στον δρόμο των λαών;».

Επιστροφή στο Ζάππειο

Πίσω στην Αθήνα, ο Αύγουστος είναι άνυδρος. Στο Β’ Θερινό Τμήμα της Βουλής συζητείται το ξανα-άνοιγμα των καταστημάτων την Κυριακή. Τις επόμενες ημέρες έρχεται και η νέα ρύθμιση για την τιμή του γάλακτος. Τα πολιτικά ρεπορτάζ κάνουν άλματα στο μέλλον. Ολοι ξέρουν ότι τον Σεπτέμβριο ο Σαμαράς επιστρέφει στο Ζάππειο. Από εκεί, λένε τα ρεπορτάζ, θα ανακοινώσει το «Εθνικό Σχέδιο κατά της ανεργίας».

Ούτε οι συσκέψεις στην Χαριλάου Τρικούπη έχουν μεγάλες εντάσεις. Συγκαλούνται για να αποφασιστεί ποιες προτάσεις θα καταθέσει το ΠαΣοΚ στην οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου της δημοκρατικής παράταξης. Το συνέδριο εκκρεμεί από τον προηγούμενο Οκτώβριο. Το πρόλαβαν όμως οι πολιτικές εξελίξεις. Η συναίνεση της ΔΗΜΑΡ στην προεδρική εκλογή προκάλεσε την αναβολή. Οπως το είχε εξηγήσει τότε ο πρόεδρος του ΠαΣοΚ, «οι τεκτονικές κινήσεις στους κόλπους της παράταξής μας υπαγορεύουν μια νέα αρχιτεκτονική του πολιτικού χρόνου στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της Κεντροαριστεράς».

Τώρα, στο συνέδριο θα μετάσχουν και τα περισσότερα από τα στελέχη της εναπομείνασας ΔΗΜΑΡ. Δεν θα συμμετάσχει, όμως, Το Ποτάμι. Ο Σταύρος Θεοδωράκης έχει άλλες φροντίδες. Εγκαινιάζει ένα «κομματικό στέκι» στο κέντρο της Αθήνας. Το έστησε με ένα μέρος από το αντίτιμο της πώλησης του εστιατορίου του Αλάτσι. Ο αγοραστής-μυστήριο αποδείχτηκε ότι ήταν η Γιάννα Αγγελοπούλου που είχε νοσταλγήσει τις κρητικές της ρίζες. Το νέο μαγαζί τού Σταύρου λέγεται «Μπιστρό Βοσκαρουδάκι». Θα σερβίρει κρητικό finger food και τα κέρδη του θα διατίθενται στο ταμείο του κόμματος. Το μενού εξηγεί τις αναλογίες με πλήρη διαφάνεια: Από τα πέντε ευρώ μιας σαρικόπιτας τα δύο πηγαίνουν στο Ποτάμι. Δέκα ευρώ οι μπουμπουριστοί χοχλιοί – τρία για τον καλό σκοπό.

Οι διακοπές
του Τόμσεν

Ο παχύς τίτλος στο πρωτοσέλιδο της σκανδαλοθηρικής εφημερίδας διαβαζόταν ακόμη και από το απέναντι πεζοδρόμιο. «ΟΙ ΤΡΟΪΚΑΝΟΙ ΞΑΝΑΡΧΟΝΤΑΙ!». Τι είχε συμβεί; Τι είχε πάει στραβά; Ποιος ήταν αυτός ο τύπος στη φωτογραφία με το καπέλο, τα μαύρα γυαλιά και τη βερμούδα; Ο υπότιτλος ήταν πιο διαφωτιστικός. «Οι βουτιές του Τόμσεν στο Αιγαίο. Τι είπε ο Δανός του ΔΝΤ στον περιπτερά που δεν του έκοψε απόδειξη».

Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο αναπληρωτής διευθυντής του ευρωπαϊκού τμήματος του Ταμείου έλυνε τη γραβάτα του ελεγκτή. Το ίδιο είχε συμβεί και τον Δεκέμβριο στην Αθήνα. Η τελευταία επίσκεψη των τροϊκανών δεν είχε δράμα. Είχε περισσότερο εθιμοτυπικό χαρακτήρα. Τα βασικά είχαν ήδη συμφωνηθεί στη σκληρή διαπραγμάτευση τον Σεπτέμβριο στο Παρίσι – τότε που η ελληνική αντιπροσωπεία είχε περάσει το μήνυμα στους δανειστές ότι αν μας πιέσετε στα τελευταία μέτρα κινδυνεύουμε να σπάσουμε.

Τη χαλαρότητα της τελευταίας φοράς μαρτυρεί και η φωτογραφία που τραβήχτηκε τον Δεκέμβριο στο γραφείο του υπουργού Οικονομικών, στην Μητροπόλεως. Ελεγκτές και ελεγχόμενοι, ο ένας κοντά στον άλλο χαμογελούν στην τελευταία αναμνηστική φωτογραφία – στην αίθουσα που ακόμα αντηχούσε εκείνο το εμβληματικό «καλό κουράγιο» του Ολι Ρεν.

Το ίδιο βράδυ, το δείπνο είχε κανονιστεί αυστηρά μεταξύ διαπραγματευτών. Πολιτικοί δεν υπήρχαν στην παρέα. Η εξήγηση ήταν προφανής. «Υποτίθεται ότι τους διώχνουμε. Δεν τους τραπεζώνουμε». Στο τραπέζι, για πρώτη φορά η γλώσσα του Τόμσεν, βοηθούσης και μιας ξανθής Μαλαγουζιάς, λύθηκε. Αρχισαν οι εξομολογήσεις. «Εχω πάει παντού. Σκόπια, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ισλανδία, Ουκρανία. Αλήθεια σου λέω, πουθενά δεν κουράστηκα όσο εδώ. Τώρα περιμένω να ξεκουραστώ». Οταν στο τραπέζι είχε πια σερβιριστεί το επιδόρπιο, έσκυψε συνωμοτικά στο αυτί του «έλληνα» του ΔΝΤ, του μεγαλωμένου στη Θεσσαλονίκη Γουές ΜακΓκρού, και κάτι του έλεγε.

 Κανείς δεν έμαθε πώς τελείωσε εκείνη η νύχτα. Επρεπε να φθάσει ο Αύγουστος για να θυμηθούν στην Αθήνα τον Τόμσεν, χάρη στην οξυδέρκεια του παπαράτσο που τον εντόπισε στην Αντίπαρο. Το ίδιο βράδυ τα δελτία του λαϊφστάιλ ακολούθησαν τα ίχνη του στο νησί. Πρώτα τα ρεπορτάζ ξαπλώστρας: «Ηταν πολύ απλός. Ευγενικός. Ηπιαν με την παρέα του ένα φρέντο κι έναν χυμό πορτοκάλι». Μετά τα ρεπορτάζ ταβέρνας: «Εφαγαν μία ντολμαδάκια, μια χωριάτικη κι ένα φαγκρί ενάμισι κιλό». Και τέλος το ρεπορτάζ δρόμου. Το μικρόφωνο στον λαό: «Αυτός, ρε, πάντα εδώ ήθελε να ‘ρθει, αλλά φοβόταν μην τον κράξουμε. Είδατε, όμως; Ελληνες θα τους κάνουμε όλους. Ερχονται εδώ και ξεβάφει πάνω τους η Ελλάδα».