Ενα καράβι ταινίες για τη Γάζα

Μερικές ειδήσεις περνούν στο ντούκου και σίγουρα είναι λιγότερο σηµαντικές από κάποιες άλλες. Εχει όµως ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον το ότι η νέα αυτή κρίση ανάµεσα στο Ισραήλ και στην Παλαιστίνη, που οδήγησε στον ανηλεή βοµβαρδισµό της δεύτερης, «έπεσε» πάνω στο Κινηµατογραφικό Φεστιβάλ του πρώτου (ο σκηνοθέτης Σπάικ Τζόνζι ακύρωσε τελευταία στιγµή την εµφάνισή του). Φυσικά, οι παλαιστινιακές ταινίες είναι απούσες από την οθόνη της Ταινιοθήκης της Ιερουσαλήµ. Στις µεγάλες οθόνες όµως και οι δύο πλευρές δείχνουν να ξεπερνούν την επιφάνεια των προβληµάτων. Οι διαπραγµατεύσεις µε την αλήθεια ξεκινούν. Μια αλήθεια που σπανίως ακούγεται µε τέτοια καθαρότητα έξω από τις κινηµατογραφικές αίθουσες. Ορίστε τέσσερις ταινίες από αυτές.

«Βαλς με τον Μπασίρ» (Αρι Φόλμαν, 2008, Ισραήλ / Γαλλία). Ντοκιμαντέρ και animation. Πόσο απέχει το ένα από το άλλο; Το «Βαλς με τον Μπασίρ», ένας εμπνευσμένος συνδυασμός των δύο αυτών ετερόκλητων στοιχείων (που από μόνος του γεννά μια νέα κινηματογραφική γλώσσα), ξεκινά από έναν επαναλαμβανόμενο εφιάλτη που αφηγείται ένας άνδρας στον Αρι Φόλμαν, σκηνοθέτη του φιλμ. Οι δύο φίλοι συνειδητοποιούν πως το όνειρο συνδέεται με μια κοινή τους εμπειρία, εποχή που υπηρετούσαν στον ισραηλινό στρατό κατά τον πρώτο πόλεμο στον Λίβανο, στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Από τη μνήμη του αναδύονται σουρεαλιστικές, συχνά αποκρουστικές εικόνες. Εικόνες που εναλλάσσονται με φλασιές ποιητικού λυρισμού. Το «Βαλς με τον Μπασίρ» είναι μια διαρκής κούρσα αισθητικής ανάτασης που στοχεύει κατευθείαν στην ψυχή: Οταν ο Φόλμαν επιλέγει να εγκαταλείψει το κινούμενο σχέδιο στα τελευταία λεπτά του φιλμ, προσγειώνοντάς μας στην εφιαλτική πραγματικότητα, οι αισθήσεις βραχυκυκλώνουν.

«Lebanon» (Σαμουέλ Μαόζ, 2009, Ισραήλ / Γερμανία / Γαλλία). Ιούνιος 1982: Ο πρώτος πόλεμος στον Λίβανο. Ενα τανκς και μια διμοιρία στρατιωτών παγιδεύονται και τα τέσσερα μέλη του τανκς βρίσκονται σε μια βίαιη κατάσταση όπου δεν μπορούν να αντιδράσουν. «Γεννήθηκα στο Τελ Αβίβ το 1962. Μέχρι τα 18 μου είχα γυρίσει κάποιες ταινίες» σημειώνει ο σκηνοθέτης. «Αν είσαι υγιής και δεν θέλεις να γίνεις εθελοντής στις Ειδικές Δυνάμεις μπορείς να μπεις στις Ισραηλινές Δυνάμεις Αμύνης. Ο πόλεμος ξέσπασε το 1982 και όταν επέστρεψα σπίτι μου η μητέρα μου ευχαριστούσε τον Θεό που ήμουν σώος και αβλαβής. Δεν είχε ιδέα ότι είχα πεθάνει και ότι το σώμα μου ήταν πλέον άδειο. Το 1987 ολοκλήρωσα τις σπουδές μου πάνω στον κινηματογράφο, έκανα 1-2 ταινίες μικρού μήκους, αλλά μου πήρε 20 χρόνια για να “επιστρέψω σπίτι”, δημιουργώντας τον “Λίβανο”». Η ταινία κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ Βενετίας.

«Μόναχο» (Στίβεν Σπίλμπεργκ, 2005, ΗΠΑ / Γαλλία). Οταν ο Σπίλμπεργκ αποφάσισε να «κλείσει» τη «Λίστα του Σίντλερ» με ένα εθνικιστικό τραγούδι που έκανε θραύση στο Ισραήλ την περίοδο του Πολέμου των Εξι Ημερών, έδειχνε να είχε ήδη πάρει θέση απέναντι στο Παλαιστινιακό – έστω και ξώφαλτσα. Τελικά, είχε κι άλλα να πει. Η ταινία του τοποθετείται χρονικά λίγο πριν από τα τραγικά γεγονότα της ομηρείας και του θανάτου των εβραίων αθλητών στους Ολυμπιακούς του Μονάχου τον Σεπτέμβριο του 1972. Η ισραηλινή κυβέρνηση διατάσσει εκδίκηση. Και ο επικεφαλής πράκτορας της Μοσάντ «μπλοκάρει», ανάμεσα στο καθήκον και στην ηθική. Σε μια απρόσμενη στιγμή, ισραηλινοί και παλαιστίνιοι πράκτορες «παγιδεύονται» μαζί, και οι συζητήσεις που προκύπτουν έχουν περισσότερη ουσία από τις περισσότερες συνεδριάσεις του ΟΗΕ πάνω στο ζήτημα.

«Ομάρ» (Χανί Αμπού Ασάντ, 2013, Παλαιστίνη). «Η πικρία κυριαρχεί και ο μόνος τρόπος για να την καταπολεμήσεις είναι να κάνεις μια ταινία γι’ αυτό. Εκεί θα εντοπίσεις ξανά το χιούμορ σου, εκεί και την ελπίδα – στην προσπάθεια». Λόγια του σκηνοθέτη Χανί Αμπού Ασάντ για μια ταινία που βρέθηκε υποψήφια φέτος για Οσκαρ. Πρώτη σκηνή: Ενας άνδρας πηδάει το τείχος, κι εμείς δεν έχουμε ακριβώς καταλάβει σε ποια μεριά της διχοτομημένης πόλης βρίσκεται ο ήρωας μας. Αλλωστε δεν έχει και τόση σημασία σε μια συνθήκη τόσο παράλογη. Ο Ομάρ συλλαμβάνεται. Ενα παιχνίδι εξουσίας με τη στρατιωτική αστυνομία ξεκινά, κι εκείνος θα βρεθεί «παγιδευμένος» από τον εχθρό. Οταν δε έρχεται το φινάλε, ο Ασάντ δεν μπαίνει καν στη διαδικασία να στήσει μια μεγαλόπρεπη και βαθιά σημαίνουσα κατακλείδα. Με μια κίνηση δευτερολέπτων, και μια ατάκα που «εγγράφεται» μέσα μας, κεραυνοβολεί τους θεατές με βία ανάλογη με αυτήν που καθοδηγεί όλο το δράμα.