Επέτειος με το βλέμμα στη Γάζα

«Η ιστορία της Γαλλίας και της Γερμανίας δείχνει ότι η θέληση μπορεί πάντα να θριαμβεύσει επί της μοίρας και ότι λαοί που θεωρούνταν προαιώνιοι εχθροί μπορούν μέσα σε μερικά χρόνια να συμφιλιωθούν. Δεν μπορούμε να στείλουμε ένα πιο ωραίο μήνυμα από το σημερινό σε όσους απελπίζονται με τη διαδικασία της ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή». Αυτό το ωραίο, πράγματι, μήνυμα έστειλε χθες ο γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ από το Χαρτμανσβίλερκοπφ, στα Βόσγια Ορη της Αλσατίας όπου τίμησε από κοινού με τον γερμανό ομόλογό του, Γιόαχιμ Γκάουκ, τη συμπλήρωση ακριβώς ενός αιώνα από την ημέρα που η Γερμανία κήρυξε τον πόλεμο στη Γαλλία, στις 3 Αυγούστου 1914.

Με τις πρώτες πληροφορίες να μιλούν, την ίδια εκείνη ώρα, για βομβαρδισμό ακόμη ενός σχολείου στη Λωρίδα της Γάζας, ο Ολάντ επισήμανε ότι «πρέπει να εντείνουμε τις προσπάθειες ώστε να επιβάλουμε, σήμερα περισσότερο από ποτέ, την εκεχειρία στη Γάζα και να μπει τέλος στα δεινά των άμαχων πληθυσμών». Επικαλέστηκε όμως την «τόλμη που είχαν να συμφιλιωθούν» η Γαλλία και η Γερμανία ως «ένα παράδειγμα για ολόκληρο τον κόσμο, μία δύναμη και μία πρόσκληση, παντού όπου απειλείται η ειρήνη, παντού όπου παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, παντού όπου καταπατούνται οι αρχές του διεθνούς δικαίου» – για να κάνει στη συνέχεια ιδιαίτερη μνεία για την Ουκρανία, τους χριστιανούς του Ιράκ και τις γυναίκες στη Νιγηρία.

«ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΞΑΝΑΣΥΜΒΕΙ». Εκατό χρόνια μετά την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι τελετές μνήμης πολλαπλασιάζονται. Ανάμεσα στις γραμμές της αισιοδοξίας και του «ποτέ ξανά», όμως, κρύβεται κάποια ανησυχία. Υπάρχουν μάλιστα και ορισμένοι αναλυτές που θεωρούν την απαισιοδοξία ως «ένα χρήσιμο πρίσμα» για να μελετά κανείς τις διεθνείς σχέσεις∙ και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι «ναι, μπορεί να ξανασυμβεί». Ενας από αυτούς είναι ο γνωστός αμερικανός αρθρογράφος Ρότζερ Κόεν. «Οταν ένας 19χρονος σερβοβόσνιος εθνικιστής, ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ, δολοφόνησε τον διάδοχο του αυστροουγγρικού θρόνου στο Σεράγεβο στις 28 Ιουνίου 1914, το έκανε για να διασφαλίσει την ελευθερία της Σερβίας από την αυτοκρατορική κυριαρχία» επισημαίνει στο περιοδικό «Ατλάντικ». «Δεν θα μπορούσε να γνωρίζει ότι μέσα σε μερικές εβδομάδες η Αυστροουγγαρία θα κήρυττε τον πόλεμο στη Σερβία, ωθώντας τη Ρωσία να κινητοποιηθεί υπέρ του σλάβου συμμάχου της, κάτι που έκανε τη Γερμανία να εξαπολύσει προειδοποιητική επίθεση στη σύμμαχο της Ρωσίας Γαλλία, υποκινώντας με τη σειρά της τη Βρετανία να κηρύξει τον πόλεμο στη Γερμανία».

Για τον Κόεν, το ένα γεγονός φέρνει το άλλο. Και το αδιανόητο μπορεί να συμβεί. Στην πραγματικότητα, μόλις συνέβη στην Κριμαία, όπου μία μεγάλη δύναμη άλλαξε με τη βία ένα ευρωπαϊκό σύνορο για πρώτη φορά από το 1945. Και είναι ήδη σαφές πως ο εθνικιστικός πυρετός τον οποίο άφησε να ξεσπάσει ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει εξαντληθεί. «Στο όνομα της προνοητικότητας» μάλιστα, ο αμερικανός αρθρογράφος φτάνει σε σημείο να αναπτύξει ένα ζοφερό σενάριο, που αρχίζει από την όξυνση των συγκρούσεων στην Ανατολική Ουκρανία, περνά μέσα από τη διόγκωση ενός κινήματος ανεξαρτησίας της ρωσικής μειονότητας στην Εσθονία, μία απόπειρα δολοφονίας του εσθονού υπουργού Εξωτερικών και, «σε μια μυστηριώδη σύμπτωση», την προσάραξη ενός κινεζικού πλοίου σε κάποιο από τα ακατοίκητα, διαχειριζόμενα από την Ιαπωνία νησάκια Σενκάκου, για να καταλήξει στην κήρυξη του Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου…

Δεν μπορεί να συμβεί, σχολιάζει ο ίδιος. «Φυσικά και δεν θα μπορούσε να συμβεί. Η αισιοδοξία είναι ασυγκράτητη στην ανθρώπινη ψυχή – και καλύτερα να μην την εμπιστευόμαστε. Ο υπερσυνδεδεμένος κόσμος μας, με τις εντάσεις και τις προσδοκίες που τον συνοδεύουν, δεν είναι τελικά και τόσο καινοφανής. Τα φαντάσματα της επανάληψης κατοικούν πλάι στους προφήτες του προόδου».

Ανάπτυξη, απασχόληση και γνώση
Εκκληση στην Ευρώπη «να ανοίξει μια προοπτική ανάπτυξης, απασχόλησης, αλληλεγγύης αλλά και πολιτισμού, εκπαίδευσης και γνώσης» απηύθυνε ακόμη μία φορά χθες, από το Χαρτμανσβίλερκοπφ, ο Φρανσουά Ολάντ (δεξιά, ενώ αγκαλιάζει τον γερμανό πρόεδρο Γιοαχίμ Γκάουκ). Και για να γίνει αυτή η προοπτική πραγματικότητα, επεσήμανε, «πολλά θα εξαρτηθούν από τη φιλία ανάμεσα στη Γαλλία και στη Γερμανία».