[Τρίτη άποψη] Η τριπλή χρεοκοπία

Πότε θα μάθουμε επιτέλους σε αυτήν τη χώρα να μιλάμε σοβαρά για τα σοβαρά θέματα; Η περιπέτεια μιας χώρας (της Αργεντινής), μιας διαδικασίας (του διακανονισμού κρατικού χρέους) και ενός συστήματος (του καπιταλισμού εντός κρίσης) αξίζουν πολύ περισσότερη προσοχή στις αποχρώσεις, πολύ μεγαλύτερο σεβασμό στην πραγματικότητα, πολύ μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση από όσα τους επιφύλαξε η εγχώρια τάξη.

Η πρόσφατη «χρεοκοπία» της Αργεντινής δεν αποτελεί χρεοκοπία με την έννοια της αδυναμίας εκπλήρωσης χρεών, όπως ήταν εκείνη του 2001. Αποτελεί «υπόδειξη για χρεοκοπία» (εξού και ο νομικός όρος «επιλεκτική χρεοκοπία») στη βάση μιας δικαστικής απόφασης. Ενας αμερικανός δικαστής (ένας, γιατί εκεί οδηγεί το σύστημα των αιρετών δικαστών και Αμερικανός, γιατί σε αυτόν προσέφυγαν αμερικανικά επενδυτικά κεφάλαια για συναλλαγές διεπόμενες από το αμερικανικό δίκαιο) απαγόρευσε στην Αργεντινή να αποπληρώσει τους δανειστές με τους οποίους είχε συμφωνήσει κατά την αναδιάρθρωση («κούρεμα») του χρέους της, αν δεν αποπλήρωνε συγχρόνως, με τους δικούς τους όρους, εκείνους τους δανειστές – επενδυτικά κεφάλαια που δεν είχαν συμφωνήσει. Με πιο απλά λόγια: η Αργεντινή νόμιζε, και συνεχίζει να θεωρεί, ότι είχε οριστικοποιήσει τους όρους του «κουρέματός» της, ο αμερικανός δικαστής άλλαξε αυτούς τους όρους και η Αργεντινή δεν θέλησε (για λόγους αρχής αλλά και γιατί θα άνοιγε την πόρτα σε ατελείωτες διεκδικήσεις) να συμμορφωθεί με την απόφαση.  

Το ζήτημα ασφαλώς είναι ιδιαιτέρως σημαντικό γιατί δημιουργεί ένα παγκόσμιο προηγούμενο και ασφαλώς δεν είναι αμιγώς οικονομικό, γιατί συνδέει εθνικά κράτη και διεθνές δίκαιο, οικονομικές απαιτήσεις, νομικές ερμηνείες και κοινωνικές συνέπειες. Δεν έχει όμως καμία σχέση ούτε με ποδοσφαιρικού τύπου διλήμματα («είσαστε με τους γύπες – τα επενδυτικά κεφάλαια – ή με την αλμπισελέστε – την Αργεντινή»;), ούτε με το ζήτημα της κυριαρχίας (οι αγορές – και οι δικαστές, φαντάζομαι – εναντίον μιας χώρας). Αν οι φωνασκούντες είχαν χρόνο ή δυνατότητα να σκεφθούν θα καταλάβαιναν ότι η πίεση που ασκείται στην Αργεντινή όχι μόνο δεν είναι συγκρίσιμη με του Μνημονίου αλλά είναι η ακριβώς αντίστροφη: το Μνημόνιο το ζητήσαμε εμείς οι ίδιοι για να αποφύγουμε την επιλεκτική, αλλά και την πραγματική, χρεοκοπία, η Αργεντινή δίνει νομική και πολιτική μάχη για να γίνουν σεβαστοί οι όροι του δικού της «Μνημονίου», χωρίς το οποίο θα είχε (ακόμα χειρότερα) χρεοκοπήσει. Μόνο κοινό σημείο: και στις δύο περιπτώσεις τα «Μνημόνια» δεν τα έφεραν οι «γύπες» αλλά η εγχώρια οικονομική διακυβέρνηση.    

Τα ζητήματα που θέτει η περιπέτεια της Αργεντινής είναι άλλου επιπέδου. Εχουν σχέση με το δίκαιο υπό την τριπλή έννοιά του: ως τρόπου επίλυσης διαφορών, ως «δίκιου» – απόδοσης δικαιοσύνης, ως μέσου παγκόσμιας συνεννόησης και κατευνασμού. Αυτό που φωτίζεται και διακυβεύεται είναι η ανυπαρξία μιας προστασίας των κρατών από την πτώχευση, όπως ισχύει για τα άτομα και για τις εταιρείες (με δεδομένο ότι τα κράτη δεν είναι και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εταιρείες), η πολυδιάσπαση των εθνικών δικαίων (και νοοτροπιών) για υπερεθνικά και συχνά παγκόσμια ζητήματα και η συνεχιζόμενη κυριαρχία του δολαρίου και του αγγλοσαξονικού δικαίου σε έναν κόσμο που δεν εκφράζεται πια από αυτά. Ως προς την ουσία της υπόθεσης δεν είναι άχρηστο να γνωρίζει κανείς ότι ο εξαναγκασμός μιας μειοψηφίας δανειστών (μέσω των περίφημων CACS, που ίσχυσαν και στο ελληνικό κούρεμα) αποτελεί όχι μόνο κανόνα δικαίου αλλά και καθιερωμένη διεθνή πρακτική, χωρίς την οποία θα ήταν αδύνατη η αναδιάρθρωση χρέους, καθώς και ότι το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, για μια υπόθεση τέτοιας σημασίας, αρνήθηκε να αποφανθεί. Οι πραγματικά προοδευτικοί άνθρωποι θα έπρεπε, συνεπώς, με αφορμή την Αργεντινή να πιέσουν για πιο ανεξάρτητα και διεθνή συστήματα δικαιοσύνης και διακανονισμού κρατικών χρεών. Δυστυχώς στην Ελλάδα προτιμήσαμε να (ξανα)κονταροχτυπηθούμε με τους ιδεολογικούς μας ανεμόμυλους κι έτσι δεν χρεοκοπήσαμε μόνο την Αργεντινή αλλά και τη λογική και την πολιτική.     
       

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς