Ταμπού τόσο μακρινό, αλλά και τόσο κοντινό

Ενα θέμα που απασχολεί την παγκόσμια κοινότητα και πολύ πρόσφατα και την ελληνική Δικαιοσύνη φέρνουν στο προσκήνιο τα ντοκιμαντέρ δύο Ελληνίδων που θα προβληθούν στις Νύχτες Πρεμιέρας

Η νεαρή γυναίκα από την Κένυα έφτασε στην Ελλάδα πριν από λίγους µήνες. Και το πρώτο που έκανε ήταν να υποβάλει αίτηµα διεθνούς προστασίας στο Περιφερειακό Γραφείο Ασύλου Αττικής. Για τον εαυτό της και τα τρία ανήλικα παιδιά της, ηλικίας δεκατριών, πέντε και τριών αντίστοιχα – το τελευταίο µάλιστα ήταν νόµιµο παιδί αµερικανού πολίτη. Το Περιφερειακό Γραφείο Ασύλου Αττικής απέρριψε το αίτηµά της.

Ζήτησε επανεξέταση. Και η επιτροπή του υπουργείου Δημόσιας Τάξης την απέρριψε ξανά. Η Κενυάτισσα προσέφυγε στη Δικαιοσύνη υποστηρίζοντας ότι εάν επιστρέψει στην Κένυα θα υποστούν αυτή και τα παιδιά της «ανεπανόρθωτη βλάβη» που συνίσταται για την ίδια στην υποβολή σε βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση και για καθένα από τα παιδιά της.

Προσέξτε πως μέχρι τώρα κανείς δεν αναφέρει τη λέξη «κλειτοριδεκτομή». Πριν από λίγα χρόνια κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί πως κάτι που συμβαίνει «τόσο μακριά» θα μπορούσε να μας απασχολήσει. Να όμως που δύο ελληνίδες σκηνοθέτιδες καταπιάστηκαν με το θέμα, παρουσιάζοντας δύο ντοκιμαντέρ για το ζήτημα – ταμπού της κλειτοριδεκτομής. Η Βικτόρια Βελλοπούλου βρέθηκε στην Κένυα τον χειμώνα του 2013 και κατέγραψε με την κάμερά της το πολυδιάστατο αποτρόπαιο φαινόμενο.

«Η ιδέα ξεκίνησε από κάποιους εθελοντές της Action Aid που είχαν πραγματοποιήσει κάποιο ταξίδι παλαιότερα και σε κάποια περιοχή, συζητώντας με ντόπιους, συνειδητοποίησαν τι συμβαίνει σε αυτό το επίπεδο. Επέστρεψαν πραγματικά σοκαρισμένοι» μας λέει η σκηνοθέτις. «Δημιουργήθηκε έτσι η πρώτη σκέψη για την ολοκλήρωση ενός ντοκιμαντέρ που θα προβαλλόταν την Ημέρα της Γυναίκας, στις 8 Μαρτίου. Εκεί, στην Κένυα, κινηματογραφήσαμε μια τέτοια τελετή. Φυσικά και δεν την συμπεριλάβαμε στο φιλμ. Αλλά το είδαμε. Γυρίζαμε δυο εβδομάδες και φτάσαμε στο μοντάζ με υλικό που είχε προκύψει από εννέα ημέρες αδιάκοπων γυρισμάτων. Τις πρώτες ημέρες δεν πολυμιλάγαμε και κάποια στιγμή, την τέταρτη ή πέμπτη ημέρα, σαν να έσκασε μέσα μας: Αρχίσαμε να εξιστορούμε ό,τι παράλογο διαιωνίζεται μέσα στη δική μας ζωή. Πεποιθήσεις άλλωστε, έχουμε όλοι. Συναντήσαμε και πολλά προβλήματα: Μια Κυριακή αποφασίσαμε να κατεβούμε πιο πεδινά και εκείνη την ημέρα ξέσπασε μια διαμάχη ανάμεσα στις δυο φυλές, τους Ποκότ και τους Τούγκεν – άρχισε ένας πόλεμος. Την επόμενη ημέρα ήταν όλοι εφοδιασμένοι με τόξα και βέλη, ενώ η περιοχή που χρησιμοποιούσαμε για τα γυρίσματα είχε αποκλειστεί».

Το «Excision» αποτελεί παραγωγή της Indigo View Productions και της Action Aid Ελλάδας και η Βικτόρια δεν κρύβει τη χαρά της για τον προγραμματισμό του φιλμ στις Νύχτες Πρεμιέρας: «Είναι μια ταινία που έχει φτιαχτεί για να τη δει όσο περισσότερος κόσμος γίνεται. Το ζήτημα άλλωστε δεν αφορά μόνο την Κένυα. Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται και σε ευρωπαϊκές πόλεις, όπως το Παρίσι ή το Λονδίνο» μας λέει και κρατάμε τη φράση.

Γιατί το «Bref» της Χριστίνας Πιτούλη δεν είναι γυρισμένο στην αφρικανική ήπειρο αλλά στην Ισπανία και αποκαλύπτει τις διαφορετικές και συχνά ακραίες απόψεις σχετικά με τον ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων των γυναικών μέσα από συζητήσεις γυναικών και ανδρών, μεταναστών από την Αφρική. «Η ταινία προέκυψε από μια σύμπτωση» μας λέει η σκηνοθέτις που ζει και εργάζεται στην Ισπανία, όπου και ετοιμάζει την πρώτη της ταινία μεγάλου μήκους, ένα «ντοκιμαντέρ για μια επαγγελματική παιδική χορωδία».  «Το πρόβλημα της κλειτοριδεκτομής δεν είναι πια κάτι μακρινό, κάτι που αφορά ανθρώπους που ζουν σε άλλη ήπειρο και σε άλλες συνθήκες. Αφορά ανθρώπους που ζουν δίπλα μας, στη Βαρκελώνη, την Αθήνα, σε όλη την Ελλάδα και αντιμετωπίζουν ρίσκα, κινδύνους και τεράστια διλήμματα καθημερινά. Το δε φιλμ προέκυψε όταν μέσω της συνεργασίας μου με τους Γιατρούς του Κόσμου έμαθα πως ασχολούνται με το ζήτημα».

Το «Bref» έχει ήδη βραβευτεί ως «Καλύτερο ντοκιμαντέρ» στην κατηγορία «Δικαιώματα των Γυναικών» στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Μάλαγα, έχει λάβει την Ειδική Μνεία της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Articulo 31 στη Μαδρίτη και έχει προβληθεί και σε πολλά άλλα φεστιβάλ κερδίζοντας τις εντυπώσεις.

«Το ποσοστό των μεταναστών που συνειδητοποιούν τι πραγματικά σημαίνει κλειτοριδεκτομή είναι μικρό. Τη γνώμη μας, τη γνώμη των Δυτικών, την ξέρουν. Και φυσικά δεν μιλήσαμε μονάχα με αυτούς που εμφανίζονται στο φιλμ – κάναμε αρκετές προσωπικές κουβέντες. Αλλά υπάρχουν ακόμα πολύ ισχυροί κοινωνικοί παράγοντες. Σκεφτείτε πως κάποιοι δεν τολμούν να πάνε διακοπές στην Αφρική, γιατί η απαγωγή και η κλειτοριδεκτομή του παιδιού τους από κάποια γιαγιά, ας πούμε, είναι πολύ πιθανές. Χαίρομαι πολύ που το “Bref” θα προβληθεί στις Νύχτες Πρεμιέρας γιατί είναι ένα φιλμ που φτιάχτηκε για να βοηθήσει. Αν θέλετε, είναι περισσότερο απ’ όλα ένα εργαλείο».  Οσο για τη γυναίκα από την Κένυα, είναι προς το παρόν ασφαλής: Το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών έκανε δεκτή την αίτηση χορήγησης διεθνούς προστασίας γι’ αυτήν και τα παιδιά της, προκειμένου να αποφύγουν την πρακτική της κλειτοριδεκτομής. Μια απόφαση, αν μη τι άλλο, ελπιδοφόρα και ενθαρρυντική.