Βόλτα στο μουσείο για ψυχοθεραπεία

τέχνη είναι εν τέλει ένα θεραπευτικό μέσο. Αποτελεί ένα όχημα μέσω του οποίου μπορούμε να ξαναβρούμε την ελπίδα, να αναπτύξουμε ενσυναίσθηση, να προσδώσουμε αξιοπρέπεια στον πόνο, να γελάσουμε, να αναρωτηθούμε, να αισθανθούμε σε κοινωνία με τους άλλους, να ξανακερδίσουμε μια αίσθηση δικαιοσύνης και πολιτικού ιδεαλισμού». Η βαθιά αναζωογονητική και ετερόδοξη – για ορισμένους – προσέγγιση της τέχνης μέσα από τα μάτια των βρετανών φιλοσόφων και συγγραφέων Αλέν ντε Μποτόν και Τζον Αρμστρονγκ περνά για πρώτη φορά παγκοσμίως από τη θεωρία στην πράξη έως τις 7 Σεπτεμβρίου στο Rijksmuseum του Αμστερνταμ.

150 εκθέματα. Με μια εννοιολογική έκθεση, υπό τον τίτλο «Η τέχνη είναι θεραπεία», η οποία περιλαμβάνει συνολικά 150 εκθέματα από τον Μεσαίωνα ώς τον 20ό αιώνα, οι δύο φιλόσοφοι επιχειρούν να δείξουν στο κοινό του ολλανδικού μουσείου ότι τα έργα τέχνης δεν ερμηνεύονται μόνο βάσει κριτηρίων της Ιστορίας της Τέχνης και στιλιστικών ανησυχιών αλλά και υπό το πρίσμα μιας ψυχολογικής προσέγγισης που βοηθά να «επικοινωνήσει» ο εσώτερος εαυτός μας με τις καλλιτεχνικές δημιουργίες. Αλλωστε, ο 45χρονος Ντε Μποτόν και ο 48χρονος Αρμστρονγκ αποδίδουν επτά λειτουργίες στην τέχνη, τις οποίες έχουν καταγράψει στο βιβλίο τους «Η τέχνη είναι θεραπεία» – την ανάμνηση, την ελπίδα, τη λύπη, την επανεξισορρόπηση, την αυτοκατανόηση, την ανάπτυξη και την εκτίμηση. Με το βιβλίο αυτό άνοιξαν άλλωστε και τη συζήτηση γύρω από τη δυναμική της τέχνης ως θεραπευτικού μέσου, αναλύοντας πώς το φιλότεχνο κοινό μπορεί να μυηθεί σε μια διαφορετική ερμηνεία της.

Σε post-it! Στην έκθεση του Rijksmuseum, ανάμεσα στα επιλεγμένα εκθέματα που περιλαμβάνονται στη μόνιμη συλλογή του μουσείου, βρίσκονται αριστουργήματα κορυφαίων φλαμανδών ζωγράφων, όπως η «Νυχτερινή περίπολος» του Ρέμπραντ και ο «Μικρός δρόμος» του Γιοχάνες Βερμέερ, αλλά και αντικείμενα, όπως κρυστάλλινα ποτήρια κρασιού, κλειδιά, κεραμικά, κουκλόσπιτα. Ολα έχουν πλαισιωθεί με νέες κειμενολεζάντες, οι οποίες απομακρύνονται από τη συνήθη περιγραφή με αναφορές στη χρονολογία, τις επιρροές, τα υλικά και τον δημιουργό του έργου. Αυτή τη φορά τα κείμενα – γραμμένα σε μεγάλα post-it και τοποθετημένα ακόμη και σε απροσδόκητα σημεία, όπως στο πωλητήριο – «οδηγούν» τον επισκέπτη σε θεραπευτικά μονοπάτια.

Πρόκειται, όπως λέει ο Ντε Μποτόν, για «ένα φιλοσοφικό γκραφίτι» που επιδιώκει να φέρει τον επισκέπτη αντιμέτωπο με βαθιά υπαρξιακά ζητήματα και πιο οικεία διλήμματα, όπως: Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη μοναξιά μου; Νοσταλγώ τις παλιές καλές ημέρες. Υποφέρω από άγχος για την κοινωνική μου θέση. Γιατί άλλοι άνθρωποι φαίνεται να έχουν μια πιο λαμπερή ζωή; Το σεξ δεν συνάδει με την ευπρέπεια. Γιατί είναι οι πολιτικοί τόσο διεφθαρμένοι; Πώς μπορώ να απαλύνω την αίσθηση ότι είμαι χαμένος; Πώς μπορώ να κάνω τη δουλειά μου πιο δημιουργική;

Οι δύο φιλόσοφοι επιδιώκουν μια πιο άμεση και συναισθηματική επαφή του ανθρώπου με την τέχνη και να τον βοηθήσουν να δώσει απαντήσεις σε επίμονα ερωτήματα γύρω από την αγάπη, τις σχέσεις μας με τους άλλους, τη δουλειά, την κοινωνική θέση, τις αναμνήσεις, τον θάνατο. Κατά τον Ντε Μποτόν, ο οποίος είναι επίσης πετυχημένος τηλεοπτικός παρουσιαστής και ιδρυτής του κέντρου Η Σχολή της Ζωής στο Λονδίνο, τα σύγχρονα μουσεία και οι γκαλερί θα πρέπει να αναγνωρίζουν τη θεραπευτική δύναμη των συλλογών τους. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο επισκέπτης μπορεί να δει μόλις εισέλθει στο λόμπι του μουσείου έναν χάρτη με τις αίθουσές του, χωρισμένες ανάλογα με θεματικές ενότητες, οι οποίες φέρουν ως τίτλους ζητήματα για τα οποία συνήθως χρειαζόμαστε βοήθεια: δουλειά, αγάπη, οικογένεια, κοινωνική θέση, θνητότητα, ανησυχία. Πώς όμως μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο; Η έκθεση στο Rijksmuseum, το οποίο μόλις συμπλήρωσε έναν χρόνο λειτουργίας μετά την πολύχρονη ανακαίνισή του, επιχειρεί να δείξει τον δρόμο και να μυήσει το κοινό σε έναν διαφορετικό διάλογο με την τέχνη. «Δεν υπάρχει αυτή καθαυτή μεγάλη τέχνη, παρά μόνο η τέχνη, η οποία ανταποκρίνεται σε σένα» καταλήγει ο εκτενής κατάλογος της έκθεσης.