Οι εμμονές του Μεγάλου Προσεκτικού

Μάλωνε τους μουσικούς ­– πάντα με στυλ. Αναζητούσε τη μουσική τελειότητα. Εμβάθυνε τόσο στις παρτιτούρες όσο να γίνουν «δικές του». Ο διάσημος αμερικανός μαέστρος μάς τα άφησε όλα αυτά κληρονομιά, κλείνοντας τα μάτια στα 84 του χρόνια. Αυτά μαζί με μια επιταγή: «Η μετριότητα κάνει κακό στη Μουσική»!
Προκλητικά. Με γλειφιτζούρια στο στόμα ή στα χέρια. Ετσι τον υποδέχονταν οι «καλομαθημένοι» μουσικοί διάσημων ορχηστρών, για να του δείξουν πόσο λίγο τον υπολογίζουν ή πόσο απεχθάνονται να τους δαμάσει. Κι εκείνος στεκόταν, στητός, στο πόντιουμ, χτυπούσε απαλά την μπαγκέτα του στο αναλόγιο και έδινε επίμονα το έναυσμα. Μέχρι να «γίνει» Μουσική.

Ακουγε κάθε – και τον ελάχιστο – ήχο, κάθε λεπτεπίλετο ηχόχρωμα ο μαέστρος Λόριν Μααζέλ. Πρόσεχε κάθε λεπτομέρεια. Το τέμπο. Κάθε ανάσα. Τις σιωπές. Τη φόρτσα. Το αλέγκρο. Και διόρθωνε. Διόρθωνε. Διόρθωνε. Ασταμάτητα. Επίμονα. Κόντρα στην περιφρόνηση και τα… γλειφιτζούρια.

Αυτή ήταν η δουλειά του, έλεγε. Η προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια. Οσο να την κατανοήσει, να την κάνει δική του, να την κοινωνήσει. Και να κάνει τελικά το μουσικό έργο τόσο οικείο του, τόσο δικό του που πλέον ακουγόταν… αλλιώς. Αυτό ήταν το χάρισμα του αμερικανού – στο διαβατήριο – μαέστρου. Και όποιος είχε παρακολουθήσει έστω και μία πρόβα του, όπως ο γράφων, το εισέπνεε, το εισέπραττε. Οπως και οι εκατοντάδες χιλιάδες των ακροατών του στα πάμπολλα CD που μας άφησε κληρονομιά, οι οποίοι ξέρουν ότι οι δικές του ερμηνείες ήταν ακριβώς αυτό: δικές του. Προσωπικές. Με πίστη στον συνθέτη, αλλά με προσοχή ακόμη και σε εκείνα που μπορεί και ο δημιουργός να είχε προσπεράσει σαν κάτι απλό.

Η ρυθμική αγωγή. Ενα άλλο προσόν του. Δεν είναι ίσως τυχαίο – λέτε να συνωμότησε το Σύμπαν; – που άφησε την τελευταία του πνοή με διαφορά λίγων ωρών από το φινάλε ενός μουσικού της τζαζ με ανάλογη ρυθμική αγωγή, τον οποίο θαύμαζε πολύ: του δεξιοτέχνη μπασίστα Τσάρλι Χέιντεν.

Η μεθοδικότητα και η δημιουργική ισχυρογνωμοσύνη ήταν δύο ακόμη αρετές που καταλογίζονται στον Μεγάλο Προσεκτικό του πόντιουμ. Και η «μεγαλοφυής διαύγεια» του ήχου του, όπως είχε παρατηρήσει ένας βρετανός κριτικός. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι συγκρούστηκε μετωπικά – για να κάνει το δικό του και μόνον το δικό του, αδιαπραγμάτευτα διότι ήξερε ότι είναι, αν μη τι άλλο, προς τη σωστή κατεύθυνση, σε μεγάλους μουσικούς θώκους. Δύο μόλις χρόνια κάθησε στο βάθρο του διευθυντή της περίφημης Κρατικής Οπερας της Βιέννης, προτού να έρθει σε σύγκρουση με τον αυστριακό υπουργό Πολιτισμού για τις αλλαγές που ήθελε να κάνει στον συντηρητικό θεσμό. Με την τελειομανία του ενόχλησε κάποιους «πιο τεμπέληδες», όπως τους είχαν χαρακτηρίσει ρεπορτάζ της εποχής, μουσικούς της Συμφωνικής του Κλίβελαντ που δεν ενέδιδαν στις πρόβες της τελειομανίας του.

Είχε συναίσθηση από τα μικράτα του ότι είχε γεννηθεί είκοσι χρόνια μετά τον θάνατο του Γκούσταφ Μάλερ – συνθέτη που και ο ίδιος, όπως πολλοί άλλοι μεγάλοι μαέστροι, θαύμαζε. Αλλωστε στιγμάτισε και τις απαρχές της μουσικής καριέρας του, όταν νεαρός στο Φεστιβάλ του Τάνγκλγουντ ανέλαβε να αναμετρηθεί με τα έργα του αυστριακού συνθέτη (και μαέστρου επίσης). Αυτή τη χρονολογική σχέση με το τέλος του ινδάλματός του, ειδικά μετά τα επτά του χρόνια όταν με πείσμα, με μεγάλο πείσμα έκανε τα πάντα για να διευθύνει ορχήστρα (!), την ένιωσε σαν ευθύνη που τον κυνηγούσε διαρκώς. Ακόμη κι όταν μετρούσε πια πάνω από 150 ορχήστρες κάτω από την μπαγκέτα του ή πάνω από 5.500 συναυλίες.

Με Μάλερ παίδεψε αμείλικτα τους μουσικούς της αγαπημένης του ορχήστρας Φιλαρμόνια μέχρι να επιτύχει τη δική του, την πιο λεπτομερειακή, την πιο προσεκτική, αλλά πάντως «δική του», μαλερική ερμηνεία. Κάπως έτσι δάμασε και τους – αδάμαστους κατά τεκμήριο (πολλοί θυμούνται ακόμη πόσο βασάνισαν τον μαέστρο, συνθέτη και πιανίστα Δημήτρη Μητρόπουλο) – μουσικούς της περίφημης Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης, τους οποίους έφερε έως τη Βόρεια Κορέα το 2008. Ως Μεγάλος Προσεκτικός πήρε και διαβατήριο – ο πρώτος Αμερικανός – στο ιερό της βαγκνερικής δημιουργίας, το Φεστιβάλ του Μπάιροϊτ.