Μια τράπεζα για να κρύψουν τα προβλήματα

Οι ηγέτες των πέντε μεγαλύτερων αναπτυσσόμενων οικονομιών, των γνωστών ως BRICS, δηλαδή της Βραζιλίας, της Ρωσίας, της Ινδίας, της Κίνας και της Νότιας Αφρικής, προχώρησαν στη δημιουργία νέας αναπτυξιακής τράπεζας και κοινού αποθεματικού ταμείου, στο πρώτο βήμα τους για να αναδιαμορφώσουν το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα στο οποίο κυριαρχεί η Δύση.

Οπως ανακοίνωσε η πρόεδρος της Βραζιλίας Ντίλμα Ρουσέφ, που φιλοξένησε τη συνάντηση στην πόλη Φορταλέζα, η λεγόμενη Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης που έχει στόχο να χρηματοδοτεί αναπτυξιακά έργα στις χώρες-μέλη, θα έχει την έδρα της στη Σαγκάη. Την προεδρία θα αναλάβει για πέντε χρόνια αρχικά η Ινδία και θα ακολουθήσουν η Βραζιλία και η Ρωσία. Το κεφάλαιό της θα είναι 50-100 δισεκατομμύρια δολάρια ενώ παράλληλα θα δημιουργηθεί κοινό αποθεματικό ταμείο με διαθέσιμα κεφάλαια ύψους 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οπως αναφέρεται στο κοινό ανακοινωθέν, το ταμείο, χάρη στα κεφάλαιά του, θα επιτρέψει «να αποφεύγονται οι βραχυπρόθεσμες πιέσεις ρευστότητας», να προωθηθεί η συνεργασία μεταξύ των BRICS και «να ενισχυθεί η παγκόσμια χρηματοοικονομική ασφάλεια».

Η κίνηση αυτή είναι το πρώτο μεγάλο επίτευγμα των πέντε χωρών από το 2009, οπότε και ένωσαν τις δυνάμεις τους προκειμένου να έχουν μεγαλύτερο λόγο στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα που δημιούργησαν οι δυτικές χώρες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με κύριους μοχλούς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα. Η νέα τράπεζα αντικατοπτρίζει την αυξανόμενη επιρροή των BRICS, που αντιπροσωπεύουν το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 1/5 του ΑΕΠ του πλανήτη. Η οικονομική ισχύς αυτών των πέντε κρατών προβλέπεται να ξεπεράσει σε μερικά χρόνια την αντίστοιχη των οικονομιών που θεωρούνται οι πιο προηγμένες βιομηχανικά. Στην ουσία, το ΑΕΠ των BRICS είναι σήμερα μεγαλύτερο από εκείνο των 33 κρατών που υπέγραψαν τις συμφωνίες του Μπρέτον Γουντς και, σύμφωνα με τις δικές τους στατιστικές, εκπροσωπεί το 56% της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης των τελευταίων ετών.

Ομως οι διαφορές στο εσωτερικό τους είναι τεράστιες. «Η Κίνα αντιπροσωπεύει μιάμιση φορά το ΑΕΠ όλων των άλλων χωρών μαζί» λέει ο Τζιμ Ο’Νιλ, ο οικονομολόγος που εφηύρε το ακρώνυμο το 2001. Η Κίνα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, αλλά η Βραζιλία είναι η έβδομη, η Ινδία η δέκατη και η Ρωσία η ενδέκατη. Ωστόσο, τα στοιχεία του 2014 δεν είναι πολύ ρόδινα για τις BRICS καθώς η ανάπτυξή τους έχει επιβραδυνθεί – περίπου 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2014, δηλαδή πολύ μικρότερο ποσοστό σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια. Η κρίση στην Ουκρανία έχει ρίξει τη ρωσική οικονομία στο κόκκινο, η Βραζιλία βουλιάζει στη στασιμότητα, τον πληθωρισμό και τα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Οι διαδηλώσεις στα ορυχεία της Νότιας Αφρικής και η αστάθεια των συναλλαγματικών ισοτιμιών μειώνουν τις βραχυπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης και η άφιξη του εθνικιστή νέου πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι στο τιμόνι της Ινδίας δημιουργεί θολό τοπίο, την ώρα που οι φόβοι για το σκάσιμο της φούσκας των ακινήτων στην Κίνα δεν έχουν εκλείψει.

Παρά τη δήλωση προθέσεων, οι BRICS κατά βάθος έχουν διαφορές. Στις κινήσεις τους δεν υπάρχει κοινό στρατηγικό όραμα πέρα από τη διάθεσή τους να αλλάξουν το σημερινό διεθνές χρηματοπιστωτικό status quo. Η Κίνα και η Ρωσία συμμετέχουν στην «παλαιά τάξη» ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ενώ το Πεκίνο ξέρει καλά ότι το σημερινό σύστημα του ελεύθερου εμπορίου που στηρίζουν οι ΗΠΑ εξασφαλίζει την οικονομική του ισχύ.

Συνεργασία και στην ενέργεια
Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε να δημιουργηθεί μια ένωση των BRICS και στο πεδίο της ενέργειας, καθώς και κοινό απόθεμα καυσίμων, ώστε να αυξηθεί η ενεργειακή ασφάλεια των αναπτυσσόμενων οικονομιών