Δημήτρης Πιατάς: «Δεν ρίχνουμε πια κυβερνήσεις από σκηνής»

Και ο Ευριπίδης είχε τον ίματζ μέικέρ του. Ο ποιητής, με τον φόβο ότι θα πραγματοποιήσουν τις απειλές τους οι γυναίκες της αρχαίας Αθήνας που είχαν απηυδήσει με τον μισογυνισμό του και τη συστηματική τους δυσφήμιση μέσα από τα έργα του, στέλνει τον μπατζανάκη του να τις μεταπείσει.

O συγγενής για να αναστρέψει το αρνητικό κλίμα μεταμφιέζεται σε γυναίκα, εισχωρεί στο γυναικείο άβατο της αρχαιότητας και επιχειρεί να διαμορφώσει καλύτερη εικόνα για τον Ευριπίδη.

Η επικίνδυνη αποστολή έχει τον κωδικό «Θεσμοφοριάζουσες», μια από τις σωζόμενες κωμωδίες του αρχαίου βιτριολικού Αριστοφάνη.

Η σημερινή παρουσίασή της – με πολλές αναγνώσεις – από τον Γιώργο Κιμούλη φέρνει στο προσκήνιο, όπως υποστηρίζει ο Δημήτρης Πιατάς (υποδύεται τον Ευριπίδη), και το αίτημα μιας ολόκληρης κοινότητας, της ομοφυλοφιλικής: «Το ζητούμενο εδώ είναι η έκφραση ταυτότητας με όχημα την παρενδυσία. Ενα ολόκληρο κίνημα, αυτό των γκέι, διεκδικεί να έχει τη δική του ταυτότητα και αυτή η διάσταση καθιστά το έργο επίκαιρο. Και με αυτό τον τρόπο περνάμε μηνύματα για την κρίση ταυτότητας. Αλλωστε η σύγχρονη δραματουργία, όπως για παράδειγμα βλέπουμε σε έργα του Μπέκετ, στηρίχθηκε στο θέμα της ονοματοδοσίας».

Ο σκηνοθέτης – που κρατά και το ρόλο του συγγενούς – αναφερόμενος στο συγκεκριμένο έργο του Αριστοφάνη κάνει λόγο για απειλητική κωμωδία, θεωρώντας ότι με αφορμή τα Θεσμοφόρια ο άνδρας έρχεται αντιμέτωπος με το αδιέξοδο της κυριαρχίας του.

«Πέραν του προφανούς, ο Αριστοφάνης ενισχύει με επιδεξιότητα το στοιχείο της επικινδυνότητας βάζοντας στην πλοκή και τον επίσης αρχαίο τραγωδό Αγάθωνα, φίλο του Ευριπίδη, αλλά νεότερο ηλικιακά. Και με αυτό τον τρόπο αναδύονται στα μάτια του θεατή δύο εν δυνάμει συγκρουσιακοί κόσμοι: τον παλιό που σωματοποιεί ο  Ευριπίδης και τον μοντέρνο που εκφράζει ο Αγάθων».

Την ίδια στιγμή η αρχαία κωμωδία είναι ένα σχόλιο στην ανδροκρατούμενη κοινωνία.  Διότι στις «Θεσμοφοριάζουσες» άνδρες μιλούν για τις γυναίκες, γυναίκες μιλούν για τις γυναίκες, άνδρες μιμούνται τις γυναίκες, άνδρες ντύνονται γυναίκες, άνδρες εναντιώνονται στον γυναικείο κόσμο, γυναίκες ελπίζουν σε έναν κόσμο γυναικείο.

«Με αυτό τον τρόπο μιλάμε για μια αδικία. Διότι η ιστορία γράφεται από άνδρες. Το βλέπουμε και σήμερα να συμβαίνει. Σε μια κυβέρνηση, για παράδειγμα, η γυναικεία εκπροσώπηση είναι προσχηματική για να δικαιολογεί την ποσόστωση, κυρίως δε για να ομορφαίνει το κάδρο. Κι από την άλλη βλέπεις το συναρπαστικό οι ποιητές να δημιουργούν κοινωνίες γυναικών είτε μέσα από τη “Λυσιστράτη” ή από τη “Μήδεια” αλλά και τις “Θεσμοφοριάζουσες”».

Στον επίλογο των προβών, ο Δημήτρης Πιατάς ολοκλήρωσε ένα κινηματογραφικό εγχείρημα έπειτα από προσπάθειες πέντε ετών: «Πανδημία» είναι ο τίτλος της μαύρης κωμωδίας που σκηνοθέτησε, την οποία ο ίδιος αρέσκεται να περιγράφει ως «ένα μαύρο ψευτοντοκιμαντέρ για μια εμπριμέ χρεοκοπία».

Από την ταινία και το ανέβασμα του αριστοφανικού έργου παίρνει αφορμή και μιλάει για προσπάθεια ανάκτησης δικαιώματος που είχαν οι ηθοποιοί κάποτε αλλά στην πορεία εκχώρησαν. Μεταπολιτευτικά ο ηθοποιός είχε εξουσία. Μπορεί να ήταν γελωτοποιός, αλλά κάλλιστα θα μπορούσε να βρεθεί στη θέση του βασιλιά. Ημασταν διασκεδαστές αλλά όταν ανεβαίναμε στη σκηνή μπορούσαμε να ρίξουμε κυβέρνηση», λέει ανακαλώντας μνήμες από την εποχή της Ελεύθερης Σκηνής.

«Η βωμολοχία στο θέατρο σε περασμένες δεκαετίες παρέσυρε την επαγγελματική και ατομική αξιοπιστία. Δεν χαίραμε της εκτίμησης του κόσμου και εν τέλει καταλήξαμε στη θέση που μας είχε δώσει το σύστημα, αυτή του γελωτοποιού. Αυτό όμως φαίνεται να αλλάζει. Και πρέπει να το αλλάξουμε».