Φραγκογιαννού, όπως λέμε σίριαλ κίλερ

Το 1908 οι Μιλτιάδης Μαλακάσης, Επαμεινώνας Δεληγιώργης, Παύλος Νιρβάνας, Δημήτριος Κακλαμάνος και Αριστομένης Προβελέγγιος διοργάνωσαν μια γιορτή στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός για τα λογοτεχνικά εικοσιπεντάχρονα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Κατάφεραν να συγκεντρώσουν ένα χρηματικό ποσό με σκοπό να βοηθήσουν τον σκιαθίτη κοσμοκαλόγερο να βγει από το οικονομικό αδιέξοδο. Με τα χρήματα αυτά ο Παπαδιαμάντης μπόρεσε να πληρώσει τα χρέη του, να αγοράσει για πρώτη φορά καινούργια ρούχα και να επιστρέψει στη Σκιάθο με σκοπό να μην ξαναγυρίσει στην πόλη «της δουλοπαροικίας και των πλουτοκρατών», όπως ο ίδιος έγραψε. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η Εθνική Λυρική Σκηνή συγκεντρώνει σημαντικούς σύγχρονους έλληνες καλλιτέχνες για να τιμήσουν το έργο του πηγαίνοντάς το ένα βήμα παραπέρα: κάνοντάς το όπερα.

«Η Φόνισσα» του σκιαδίτη συγγραφέα – που πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Παναθήναια» το 1903 – πέρασε στις παρτιτούρες του Γιώργου Κουμεντάκη και παρουσιάστηκε στο κατάμεστο ανοιχτό θεατράκι στο Μπούρτζι, μπροστά από το «δασκαλειό» όπως ονομάζει ο Παπαδιαμάντης το σχολείο στο οποίο μαθήτευσε. Εκεί ακούστηκαν για πρώτη φορά αποσπάσματα από το έργο που θα κάνει πρεμιέρα στις 19 Νοεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, σε λιμπρέτο Γιάννη Σβώλου, σκηνοθεσία Αλέξανδρου Ευκλείδη, σκηνικά Πέτρου Τουλούδη.

Ηταν ένα δύσκολο εγχείρημα με άξονα «μια γυναίκα με περίεργη ψυχοσύνθεση, ποικιλοτρόπως ταλαιπωρημένη από τον περίγυρο και βαθιά βασανισμένη ακόμα και από τον ίδιο της τον εαυτό». Ερωτήματα, προβληματισμοί και σύγχρονες προσεγγίσεις στο έργο του σκιαθίτη συγγραφέα παρουσιάστηκαν από τους ομιλητές του συμποσίου που διοργανώθηκε σε συνεργασία με τον πολιτιστικό σύλλογο Σκιάθος λίγο πριν από την παρουσίαση της όπερας. Η Φραγκογιαννού είναι η πρώτη σίριαλ κίλερ – κατά συρροή δολοφόνος – των ελληνικών γραμμάτων, σημειώνει στην ομιλία του ο Δημήτρης Πολυχρονάκης (διαβάστηκε από τον σκηνοθέτη Αλέξανδρο Ευκλείδη). Στην προσέγγισή του «αναποδογύρισε» τον κόσμο της «Φόνισσας» αφού, όπως λέει, «η ηρωίδα είναι το αντεστραμμένο είδωλο του Παπαδιαμάντη στον καθρέφτη, το σκοτεινό alter ego του που τον ελκύει και τον απωθεί ταυτοχρόνως».

Το ερώτημα που έθεσε η Γεωργία Φαρίνου – Μαλαματάρη, καθηγήτρια της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, «”Η Φόνισσα”: Ενα ανοιχτό εντέλει έργο;» ήταν σίγουρα ένα ακόμη τρόπος για να υπογραμμιστεί το εύρος και οι διαστάσεις στο έργο, που γράφτηκε μετά τις μεταφράσεις από τον Παπαδιαμάντη μυθιστορημάτων όπως το «Εγκλημα και Τιμωρία» του Ντοστογέφσκι και «Δράκουλας» του Στόουκερ, την εποχή που στην Ευρώπη κυριαρχούν θεωρίες όπως ο κοινωνικός δαρβινισμός, η ευγονική κ.λπ. «Το ανοιχτό τέλος μεταξύ της θείας και ανθρώπινης δικαιοσύνης επιβεβαιώνει ότι “Η Φόνισσα” είναι ένα ανοιχτό έργο που δεν εξαντλείται στη μία και μοναδική ερμηνεία».

Οι συντοπίτες του Παπαδιαμάντη άκουγαν με προσοχή τις ακαδημαϊκές προσεγγίσεις τού έργου και την παρουσίαση της «Φόνισσας». Μέχρι σήμερα τη «συναντούσαν» μόνο στη σπηλιά του πνιγμού της και στους τόπους που περιγράφονται στο βιβλίο.