Αμαλία Μουτούση: «Ας αφήσουμε την ανθρωποφαγία»

Μεταμορφώνεται σε βασίλισσα. Το πιο άγριο από τα εφιαλτικά, άγρια και σαγηνευτικά πλάσματα που κυκλοφορούν στο τσίρκο. Είναι η τροφός που ταΐζει και δηλητηριάζει ταυτόχρονα το ανθρώπινο είδος. Μέχρι να το εξοντώσει.

Απέχει πολύ ο νέος ρόλος της Αμαλίας Μουτούση στο έργο που σκηνοθετεί ο νέος σκηνοθέτης Θάνος Παπακωνσταντίνου «Μετατόπιση προς το ερυθρό» (στην πρώτη του συνεργασία με το Φεστιβάλ Αθηνών) απ’ ό,τι συμβαίνει στην κοινωνία που έχει αγγίξει από κάθε άποψη – πολιτικά, κοινωνικά, ηθικά – τα όριά της; «Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι έχουμε φτάσει σε ένα τέτοιο σημείο πτώσης. Τι θα βγει από αυτό δεν μπορεί κανείς να ξέρει. Οτι όμως βυθιζόμαστε όλο και περισσότερο και μας είναι αδύνατο να ελέγξουμε αυτή την κατάσταση και να την αντιστρέψουμε είναι μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα» μας λέει η καταξιωμένη ηθοποιός σε ένα διάλειμμα από τις πρόβες, την ώρα που κάποιες ιστοσελίδες «ξέθαβαν» το όνομά της στη λίστα Λαγκάρντ.

«Είναι αλήθεια ότι βρέθηκε λογαριασμός με το όνομά μου, τον οποίο είχε ανοίξει η γιαγιά μου και δεν είχε χρησιμοποιηθεί ποτέ. Παρ’ όλ’ αυτά, υπήρχε το όνομά μου στη λίστα Λαγκάρντ. Και μόνο αυτό τα λέει όλα. Είμαι βέβαιη ότι υπήρχαν άνθρωποι με νόμιμους λογαριασμούς που είχαν πληρώσει τον φόρο και δεν ξέρω γιατί πρέπει να λογοδοτούν για αυτούς. Είμαι εντελώς αντίθετη με τον προβολέα που μπαίνει στις ιδιωτικές ζωές. Είναι ανθρωποφαγία. Κι η βασίλισσα που παίζω μου φαίνεται αρνάκι μπροστά σε ό,τι συμβαίνει στον κόσμο» λέει χωρίς να κρύβει τον θυμό της.

Αν όμως στο κείμενο που υπογράφει ο Γιάννης Μαυριτσάκης – και το οποίο παρουσιάστηκε στη Νέα Υόρκη πέρυσι – το πιο άγριο ζώο που αναλαμβάνει τον ρόλο του εξολοθρευτή είναι ο άνθρωπος, στην πραγματικότητα ποιος κρατά αυτόν τον ρόλο;

Το ποιος δηλητηριάζει μπορεί να είναι σχετικό και έχει να κάνει με τις δικές μας άμυνες. Εγώ μπορεί να δηλητηριάζομαι από κάτι άλλο και εσείς από κάτι άλλο. Το σίγουρο είναι ότι το ανοσοποιητικό μας σύστημα είναι διαλυμένο.

Γεγονός που επιτρέπει, για παράδειγμα, την άνοδο του νεοναζισμού;

Σε πολιτικό επίπεδο, φυσικά. Αλλά και πάλι αυτό είναι αποτέλεσμα μιας κατάστασης, της διάλυσης της κοινωνίας μας και των ανθρώπινων αξιών. Η μόλυνση είναι σαν την υγρασία που περνά μέσα από τους τοίχους. Ερχεται από παντού και από όλα. Και μη ελεγχόμενη.

Αρα μήπως τελικά η ζωή μας δεν είναι μια «Μετατόπιση προς το ερυθρό», αλλά μια μετατόπιση προς το μαύρο;

Ο όρος «μετατόπιση προς το ερυθρό» είναι αστρονομικός (σ.σ.: αποτελεί τεκμήριο της αδιάπτωτης διαστολής του Σύμπαντος). Πραγματικά, όμως,  μετατοπιζόμαστε προς κάτι μαύρο, όχι με την έννοια του κακού, αλλά του άγνωστου, του σκοτεινού. Και το έργο μας μιλάει για τη μετατόπιση του ανθρώπου μέσα από την αυτοκαταστροφή. Μιλάει για τον άνθρωπο που μολύνεται και αποτέλεσμα είναι η γέννηση ενός νέου είδους που έρχεται να εκτοπίσει το ανθρώπινο. Ολα αυτά, δε, παρουσιάζονται μέσα από μια φαντασίωση που φωτίζεται μέσα από τον παραμορφωτικό προβολέα ενός τσίρκου.

Εχετε την αίσθηση ότι το τέλος εποχής και η γέννηση ενός νέου κόσμου μέσα από τη μόλυνση είναι αυτό που ζούμε και ως κοινωνία;

Εχω την αίσθηση ότι εμείς οι άνθρωποι ανέκαθεν αδυνατούσαμε να γνωρίζουμε αυτό που δεν μπορούμε να γνωρίσουμε. Δεν ξέρουμε τίποτα για το άγνωστο. Και το έργο μορφοποιεί τους φόβους μας για το άγνωστο και είναι αυτό που μπορεί να κάνει ένα έργο τέχνης, είτε αυτό είναι τραγούδι είτε ποίημα είτε χορός είτε πίνακας ζωγραφικής. Μπορεί να μορφοποιήσει το σκοτάδι μας, τον εφιάλτη μας, αυτή τη μαύρη τρύπα στην οποία δεν μπορούμε να εισχωρήσουμε, παρά μόνο να τη φωτίσουμε με την τέχνη.

Μπορούμε να βρούμε και απαντήσεις;

Πώς μπορείς να βρεις απαντήσεις πάνω σε ένα πράγμα που δεν είσαι σε θέση να γνωρίζεις; Απαντήσεις μπορούμε να βρούμε σε πράγματα που είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε. Αλλά δεν γνωρίζουμε τίποτα για το τέλος μας ή για το οποιοδήποτε τέλος μας ή από πού θα έρθει ή αν είμαστε εμείς υπαίτιοι αυτού του τέλους ή αν είναι αυτοκαταστροφικό.

Το μόνο που μπορούμε να ξέρουμε είναι ότι έχουμε σοβαρούς λόγους να νιώθουμε τρομερά ανασφαλείς μέσα σε αυτόν τον κόσμο τον γεμάτο αστάθεια, που είναι σαν κινούμενη άμμος. Και δεν νομίζω ότι ο ρόλος της τέχνης είναι να δίνει απαντήσεις. Είναι να μορφοποιεί φόβους και εφιάλτες ώστε να μπορούμε να τους αντικρίσουμε.

Η βασίλισσα χαμάλης
Μια βασίλισσα ερμηνεύει το καλοκαίρι, μια άλλη την περιμένει τον χειμώνα: η Γερτρούδη από τον «Αμλετ» του Σαίξπηρ που θα ανέβει τον Ιανουάριο στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, στον ομώνυμο ρόλο ο Χρήστος Λούλης και σε εκείνον του Κλαύδιου ο Γιώργος Γάλλος. Με το ίδιο έργο άλλωστε έχει αναμετρηθεί ως Οφηλία στο παρελθόν υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Μιχαήλ Μαρμαρινού. Εχει γεννηθεί βασίλισσα της σκηνής; «Λέτε; Ισως επειδή έχω υπάρξει και πολύ μεγάλος χαμάλης. Πάνε μαζί. Δεν μπορείς να είσαι αληθινή βασίλισσα αν δεν είσαι χαμάλης».