Μια εκλεκτική επανέκδοση

«Μοναχική σύζυγος»: Ενα μικρό ανεκδοτάκι λέει πως ένα βράδυ του 1984 ο Σατγιατζίτ Ρέι βρέθηκε στο Λονδίνο, όπου και παρακολούθησε το φιλμ «Ο Ιντιάνα Τζόουνς και ο ναός του χαμένου θησαυρού» σ’ έναν κατάμεστο κινηματογράφο. Βγήκε από την αίθουσα με βαριά θλίψη: Δεν μπορούσε να δεχτεί πως το κοινό είχε απορροφηθεί – και ενθουσιαστεί – τόσο πολύ από τη συνεχή δράση.

       Φυσικά, όσοι γνωρίζουν το έργο του Ρέι αντιλαμβάνονται πλήρως την αντίδραση αυτού του αληθινού ανθρωπιστή που βάσισε όλο το σπουδαίο του έργο στις αρχές του ιταλικού νεορεαλισμού. Γεννημένος στην Καλκούτα και μεγαλωμένος σε μια επιφανή οικογένεια στους καλλιτεχνικούς και λογοτεχνικούς κύκλους, βλέπει – στο Λονδίνο πάλι – τον «Κλέφτη Ποδηλάτων» του Ντε Σίκα το 1950 και βγαίνει από την αίθουσα αποφασισμένος να γίνει κινηματογραφικός δημιουργός. Εντέλει, σκηνοθέτησε 36 ταινίες, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται ταινίες μεγάλου μήκους, ντοκιμαντέρ καθώς και μικρομηκάδικα – ενώ ήταν επίσης συγγραφέας, εκδότης, εικονογράφος και κριτικός κινηματογράφου.

Το «Charulata», παραγωγής 1964, θεωρείται από πολλούς η κορυφή της φιλμογραφίας του, κάπως υπερβολικά είναι η αλήθεια (τι να πούμε δηλαδή και για την τριλογία του «Απού») – ακόμη όμως κι αν αυτό δεν ισχύει, πρόκειται σίγουρα για την πιο αντιπροσωπευτική του δουλειά. Ολα εδώ βρίσκονται σε μοναδική αρμονία και κάθε δραματουργικό στοιχείο συνυπάρχει με το άλλο, σε μια σύζευξη που μοιάζει να υπακούει σε κανόνες που ξεπερνούν την ακαδημαϊκή νόρμα. Οχι πως το κομμάτι της αφήγησης υστερεί – κάθε άλλο: δεν υπάρχει κίνηση της κάμερας που να μην είναι δικαιολογημένη και οι χαλαροί ρυθμοί είναι αυτοί ακριβώς που χρειάζονται οι ήρωές του για να ανασάνουν, τόσο εκείνοι όσο κι εμείς. Γιατί στο σινεμά του Ρέι η καθημερινότητα των χαρακτήρων, αυτό το πιο ανιαρό – θα έλεγε κανείς – κομμάτι τους, είναι και το μεγάλο τους ατού. Γιατί είναι το σημείο που τους συνδέει μ’ εμάς.

Στο σημερινό φιλμ, που επανεκδίδεται σε μια ψηφιακώς επεξεργασμένη κόπια δίχως γρατσουνιές και προβλήματα (με κάποιες αδυναμίες στην κίνηση όμως, κάτι που πιθανότατα να χρεώνεται και στον προτζέκτορα ή το dcp από το οποίο έγινε η προβολή), η σύζυγος ενός φιλελεύθερου αλλά και εργασιομανούς εκδότη εφημερίδας ερωτεύεται τον εξάδελφό του που φιλοξενείται στο σπίτι τους. Τίποτα φαινομενικά σοβαρό δεν συμβαίνει. Δεν βγάζουν τα μάτια τους, ούτε τους πιάνουν στα πράσα. Κάθε συναίσθημα και κάθε λοξή ματιά εδώ έχουν το εκτόπισμα δέκα ψηφιακών εκρήξεων, έτσι όπως δρουν ανατρεπτικά απέναντι στην κοινωνικώς επιβεβλημένη «κανονικότητα» που λειτουργεί μόνο διά της υποβάθμισης των γυναικών. Και εδώ είναι, αν θέλετε, η μεγαλύτερη ανατροπή, μια και πίσω από το «παγωμένο» καρέ του φινάλε δεν κρύβεται η συμφιλίωση, αλλά μια υπόκωφη τραγική αναγκαιότητα.  

Βαθμοί: 8