Κατά τη διάρκεια των σχολικών του χρόνων ο Τσέστερ Νεζ, μέλος της φυλής των Ινδιάνων Ναβάχο, τιμωρήθηκε πολλές φορές από τους δασκάλους του επειδή συχνά επέλεγε να μη μιλάει στα αγγλικά αλλά στη μητρική του γλώσσα. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τσέστερ Νεζ μαζί με 28 ομοφύλους του ανέπτυξαν ένα μυστικό κώδικα επικοινωνίας για λογαριασμό του αμερικανικού στρατού, που προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στους Ιάπωνες και συνέβαλε στο να σωθούν χιλιάδες ζωές. Βάση του άρρηκτου αυτού κώδικα αποτέλεσε η γλώσσα των Ναβάχο. Προχθές ο Τσέστερ Νεζ άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 93 ετών. Ο Νεζ ήταν ο τελευταίος επιζών της αρχικής ομάδας των 29 Ναβάχο οι οποίοι στρατολογήθηκαν από τους επιτελείς των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων. Το 1942, λέγοντας ψέματα για την πραγματική του ηλικία ο Νεζ παρουσιάστηκε μαζί με 250 Ναβάχο σε μια βάση του αμερικανικού στρατού στην Αριζόνα. Αφότου επιλέχτηκε για να συμμετάσχει στη βασική ομάδα ανάπτυξης του κώδικα, κλείστηκε μαζί με 28 μέλη της φυλής του σε ένα δωμάτιο για 13 εβδομάδες κατά τη διάρκεια των οποίων οι 29 Ναβάχο κατάφεραν να συνθέσουν ένα αρχικό λεξιλόγιο με περισσότερους από 200 όρους.
Η ΓΛΩΣΣΑ ΝΑΒΑΧΟ. Ο κώδικας σχηματίστηκε μέσω της αντιστοίχισης λέξεων της γλώσσας των Ναβάχο, την οποία τότε μιλούσαν λιγότεροι από 30 άνθρωποι μη μέλη της φυλής, με στρατιωτικούς όρους. Ετσι η λέξη «χελώνα» κατέληξε να σημαίνει «τανκ», το «γεράκι» πήρε τη θέση του «βομβαρδιστικού κάθετης εφόρμησης» και «η μητέρα μας» ήταν η Αμερική. Οι βόμβες αποκαλούνταν «αβγά», τα θωρηκτά «φάλαινες» και τα υποβρύχια «σιδερένια ψάρια». Οι επιτελείς του αμερικανικού στρατού επέλεξαν τη γλώσσα των Ναβάχο γιατί η σύνταξη και η τονικότητά της ήταν σχεδόν αδύνατο να γίνει αντιληπτή από όποιον δεν ανήκε στη φυλή. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και το γεγονός ότι η γλώσσα δεν έχει γραπτή μορφή.
Εως το 1945, σχεδόν 400 Ναβάχο είχαν ενταχθεί στο σώμα των πεζοναυτών των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ, ως μέλη μιας επίλεκτης μονάδας γνωστής με το όνομα «ομιλητές του κώδικα Ναβάχο». Συμμετείχαν σχεδόν σε όλες τις σημαντικές μάχες που έδωσαν οι Αμερικανοί στο μέτωπο του Ειρηνικού προσφέροντας σοβαρή βοήθεια στα μάχιμα σώματα των πεζοναυτών. Απόδειξη της πολύτιμής συνεισφοράς τους αποτελούν τα λόγια του ταγματάρχη Χάουαρντ Κόνορ, επικεφαλής επικοινωνίας των Αμερικανών κατά τη διάρκεια της μάχης για την κατάκτηση της ιαπωνικής νήσου Ιβο Τζίμα. «Αν δεν ήταν οι Ναβάχο οι πεζοναύτες δεν θα είχαν κερδίσει ποτέ την Ιβο Τζίμα» δήλωσε τότε ο αμερικανός στρατιωτικός. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Νεζ αποστρατεύτηκε. Κατατάχτηκε όμως ξανά ως εθελοντής, συμμετέχοντας μάλιστα στον πόλεμο της Κορέας.
Η ύπαρξη της επίλεκτης ομάδας των «ομιλητών του κώδικα Ναβάχο» έγινε ευρέως γνωστή μετά το 1968, χρονιά κατά την οποία αποχαρακτηρίστηκε η αποστολή τους. Η συνεισφορά τους ωστόσο αναγνωρίστηκε επίσημα πολύ αργότερα, το 2001, όταν οι 29 δημιουργοί του κώδικα Ναβάχο παρασημοφορήθηκαν από τον Τζορτζ Μπους με το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου. Το 2002 η δράση του Νεζ και των συντρόφων του μεταφέρθηκε και στη μεγάλη οθόνη χάρη στην ταινία «Windtalkers», πρωταγωνιστής της οποίας ήταν ο Νίκολας Κέιτζ. Σχεδόν δέκα χρόνια μετά, το 2011, ο Νεζ επέλεξε να διηγηθεί σε πρώτο πρόσωπο την ιστορία του εκδίδοντας ένα βιβλίο.
«Θυμήθηκα ότι οι άνθρωποί μου, οι Ναβάχο, ήταν πάντα γενναίοι πολεμιστές και προστάτες και έτσι αποφάσισα να γίνω και εγώ πολεμιστής ούτως ώστε να προστατέψω την πατρίδα μου. Ο κώδικας Ναβάχο ήταν ένα από τα πιο σημαντικά στρατιωτικά μυστικά του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το γεγονός ότι οι πεζοναύτες δεν μας υπέδειξαν πώς να αναπτύξουμε τον κώδικά μας σήμαινε ότι μας εμπιστεύονταν. Τότε άρχισα να αισθάνομαι ότι μπορούσα να καταφέρω κάτι και για τον κόσμο των λευκών και για τον κόσμο των Ναβάχο. Το ότι χρησιμοποιήσαμε τη γλώσσα μας κατά τη διάρκεια του πολέμου αποτελεί μία από τις πιο ένδοξες σελίδες της ιστορίας μας και είμαι πολύ περήφανος γι’ αυτό» είχε δηλώσει.
300.000ο συνολικός πληθυσµόςτων Ναβάχο σήµερα
71.000τετραγωνικά χιλιόµετρα, η συνολική έκταση της ηµιαυτόνοµης χώρας των Ναβάχο
1868 το έτος ίδρυσης της χώραςτων Ναβάχο
3οι πολιτείες των ΗΠΑ– η Αριζόνα, η Γιούτα καιτο Νέο Μεξικό – στις οποίεςεκτείνεται η επικράτεια
Σχόλια
