Ο ψυχισμός του παιδιού στις Πανελλαδικές

Τι σηματοδοτούν οι Πανελλαδικές για τα παιδιά;

Η προετοιμασία για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις συνδέεται με την αγωνία της επιτυχίας, η οποία ταυτισμένη με τον φόβο της αποτυχίας ταλανίζει τον ψυχισμό των μαθητών, ο οποίος φορτίζεται περισσότερο όσο ο μαθητής κουβαλά άκαμπτες, επιτακτικές και τελειοθηρικές πεποιθήσεις που έχουν χτιστεί στην πορεία του χρόνου μέσα από την αλληλεπίδρασή του με τους γονείς, το σχολείο, την κοινωνία και τις άρρητες προσδοκίες που τα πλαίσια αυτά επιβάλλουν.

«Αν αποτύχω τότε δεν αξίζω», «επιτυχία είναι δύναμη και αυτοέλεγχος», «αποτυχία σημαίνει καταστροφή και δυστυχία», «οι γονείς μου θα με αγαπούν μόνο εάν πετύχω», «οτιδήποτε λιγότερο από το τέλειο είναι τίποτα».

Η προσδοκία ότι η προσωπική αξία του εαυτού δεν είναι παρά το ζύγισμα του αριθμού των επιτυχιών ενός ατόμου στη ζωή αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τους ευάλωτους σήμερα μαθητές.

Τα υψηλό άγχος είναι το κυριότερο σύμπτωμα της εποχής των Πανελλαδικών και εκδηλώνεται με αλλαγές νοητικές (δυσκολία στη συγκέντρωση, εύκολη διάσπαση της προσοχής, παροδική απώλεια της μνήμης, σύγχυση στη ροή της σκέψης, αναποφασιστικότητα, αλυσιδωτές αρνητικές σκέψεις) και συναισθηματικές (άγχος, πανικός, φόβος, στενοχώρια, απόγνωση, οργή, εκνευρισμός, ευερεθιστότητα).

Στις ψυχοσωματικές εκφράσεις του άγχους περιλαμβάνονται μυοσκελετικοί και κοιλιακοί πόνοι, τρέμουλο, πονοκέφαλος, ταχυκαρδία, ενώ η συμπεριφορά του μαθητή αλλάζει και εκείνος κλαίει, γίνεται επιθετικός, αποφεύγει τη μελέτη, απομονώνεται από τους φίλους και δυσκολεύεται να οργανώσει τον χρόνο του.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς τα παιδιά;

Ενώ το μέτριο άγχος αυξάνει την απόδοση του μαθητή στις εξετάσεις ενεργοποιώντας την ταχύτητα των νοητικών του λειτουργιών, το ανεξέλεγκτο άγχος θα οδηγήσει στην υπολειτουργία τους. Οσο πιο υψηλά και ανεπεξέργαστα είναι τα επίπεδα του άγχους στους γονείς τόσο εκείνα θα προβάλλονται αλόγιστα στο παιδί.

Οι γονείς συχνά ξεχνούν τη δύναμη της άνευ όρων επιβράβευσης, ενώ την εκφράζουν με προϋποθέσεις άριστης επίδοσης και επιτυχίας. Κατά συνέπεια το παιδί νιώθει ευάλωτο, ενώ χτίζεται μια ετοιμότητα μέσα του στο να ερμηνεύσει μια ενδεχόμενη αποτυχία ως προσωπική ήττα, ως αδυναμία του χαρακτήρα του, ως καταστροφή του μέλλοντός του, ακόμη και της ίδιας της υπόθεσης της ζωής του.

Προτείνεται στους μαθητές να χρησιμοποιούν τη λογική τους για να απαντούν στις αρνητικές τους σκέψεις με θετικές. Π.χ. αντί «Δεν θα τα καταφέρω», «Η προσπάθεια μετράει πάνω απ’ όλα, θα βάλω τα δυνατά μου». Οι γονείς οφείλουν να τονίζουν την αξία της προσπάθειας και όχι της έκβασης και να μεταφέρουν στο παιδί ένα σταθερό αίσθημα ασφάλειας αυτήν την εποχή, σεβόμενοι πάντα τα υγιή όρια στη σχέση τους με το παιδί τους.

Η Μυρσίνη Κωστοπούλου είναι διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας-ψυχοθεραπεύτρια, email myrsini.kostopoulou@gmail.com, twitter @myrsi1