Οι Ελληνες του Ρούμπικ που σαραντάρησε

Παρότι δεν αναγράφεται στις συσκευασίες τους, τα περισσότερα παιχνίδια εκτός από ημερομηνία κατασκευής έχουν στην πραγματικότητα και άλλη μία, λήξης. Οι προδιαγραφές και ο σχεδιασμός τους δεν αντέχουν στο πέρασμα του χρόνου αφού απευθύνονται στα χαρακτηριστικά μίας και μόνο γενιάς. Οχι όμως και ο κύβος του Ρούμπικ. Η ιδιαίτερη εφεύρεση ενός Ούγγρου γιόρτασε την περασμένη Δευτέρα τα 40ά της γενέθλια και μπήκε σε ένα ελιτίστικο κλαμπ στο οποίο ήδη είναι μέλη άλλα διαχρονικά παιχνίδια όπως η Μπάρμπι και τα Lego.

Η πορεία του κύβου ξεκίνησε στη Βουδαπέστη το 1974 όταν ο 30χρονος τότε καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Τμήμα Εσωτερικής Διακόσμησης της Ακαδημίας Εφαρμοσμένων Τεχνών Ερνο Ρούμπικ αναζητούσε έναν έξυπνο τρόπο για να εξηγήσει στους μαθητές του τη σχέση των αντικειμένων με τον χώρο. Ετσι, κατέληξε στην κατασκευή ενός μεγάλου κύβου που αποτελούνταν από 27 μικρότερα κυβάκια, διακοσμημένα με αυτοκόλλητα σε έξι χρώματα που είχαν τη δυνατότητα να περιστρέφονται και να μετακινούνται, χωρίς ωστόσο να σπάνε ή να διαλύονται.

Αφού ολοκλήρωσε την κατασκευή του «Μαγικού κύβου» όπως τον ονόμασε αρχικά ο Ρούμπικ, συνειδητοποίησε ότι στα χαρτιά το σχέδιό του φαινόταν πολύ πιο εύκολο να λυθεί. Χαμένος ανάμεσα στις 43 τετράκις εκατομμύρια κινήσεις που μπορεί να κάνει κάποιος μέχρι να καταφέρει να ευθυγραμμίσει όλα τα κυβάκια του ίδιου χρώματος, χρειάστηκε έναν μήνα για να βρει τη λύση. «Ηταν ένας κώδικας που είχα γράψει μόνος μου αλλά δεν μπορούσα να τον διαβάσω» είχε αναφέρει ο ίδιος.

Αφού παρουσίασε την εφεύρεσή του στους μαθητές του, ο Ρούμπικ αντιλήφθηκε ότι κρατούσε στα χέρια του το κλειδί μιας διεθνούς επιτυχίας. Δεν μπορούσε ωστόσο να την ξεκλειδώσει αφού εγκλωβισμένος στην Ουγγαρία του Σιδηρού Παραπετάσματος δεν μπορούσε να εξαγάγει την ιδέα του εκτός του κομμουνιστικού καθεστώτος. Επρεπε να περιοριστεί στις πωλήσεις στα εγχώρια καταστήματα παιχνιδιών, που βέβαια τον έκαναν τον πλουσιότερο Ούγγρο.

 Τη λύση στο πρόβλημά του τού έδωσε ο Τιμπόρ Λάκζι, ένας εκπατρισμένος συμπατριώτης του, επιχειρηματίας και ερασιτέχνης μαθηματικός που δέχτηκε να πάρει μαζί του τον κύβο στην Εκθεση Παιχνιδιού της Νυρεμβέργης το 1979. Εκεί, το πολύχρωμο αντικείμενο έκανε τη διαφορά, προσελκύοντας το ενδιαφέρον των επισκεπτών και δικαιώνοντας τον Ρούμπικ, ο οποίος παρ’ όλα αυτά παρέμεινε μετρημένος στις κινήσεις του. «Οταν ο Ρούμπικ μπήκε για πρώτη φορά στο γραφείο μου, ένιωσα ότι έπρεπε να του δώσω χρήματα. Εμοιαζε με ζητιάνο καθώς ήταν κακοντυμένος. Ηξερα, ωστόσο, ότι είχα μια ευφυΐα απέναντί μου» είχε δηλώσει ο Λάκζι.

Αυτός όμως που εν τέλει κατοχύρωσε τον κύβο στο όνομά του και άρα καρπώθηκε την εκμετάλλευσή του το 1980 ήταν ο Ρωσο-Εβραίος Μόρις Μιχτομ, που νωρίτερα μαζί με τη γυναίκα του είχε κατασκευάσει το πρώτο λούτρινο αρκουδάκι. Φρόντισε βέβαια να πετάξει και ένα τυράκι στον εφευρέτη του Ρούμπικ, δίνοντας το όνομά του. Τουλάχιστον, οι αγοραστές των 400 εκατομμυρίων κομματιών που έχουν πουληθεί παγκοσμίως μέχρι σήμερα, απέδωσαν άθελά τους έναν φόρο τιμής στον Ρούμπικ, γιατί τα χρήματά τους τα κατέθεσαν στην εταιρεία Toy Corp με έδρα τη Νέα Υόρκη. Υπολογίζεται ότι ένας στους επτά ανθρώπους που ζουν στον πλανήτη έχει καταπιαστεί κάποια στιγμή στη ζωή του με τη λύση του κύβου.

Η διεθνής καριέρα του κύβου ίσως εξηγείται από το γεγονός ότι είναι ένα μικρό αντικείμενο που χωράει στην παλάμη και είναι απλό στη χρήση του. Είναι καλυμμένος με φωτεινά χρώματα και σε αντίθεση με άλλα «αιωνόβια» παιχνίδια όπως το σκάκι είναι σχεδιασμένο για ατομική χρήση. Αυτά τα πλεονεκτήματα σίγουρα θα εκτίμησαν όσοι συμμετείχαν το 1982 στο πρώτο παγκόσμιο πρωτάθλημα speedcubing, όπως ονομάζεται η τέχνη της λύσης του γρίφου σε όσο το δυνατόν μικρότερο χρονικό διάστημα, που πραγματοποιήθηκε στη Βουδαπέστη. Νικητής αναδείχθηκε τότε ο Αμερικανός Μινχ Τάι που έφερε όλα τα κυβάκια του ίδιου χρώματος σε μία πλευρά μέσα σε 22,95 δευτερόλεπτα. Πολύ χαλαρά δηλαδή σε σχέση με τον 16χρονο Ολλανδό Ματς Βαλκ που κατέχει από πέρυσι το παγκόσμιο ρεκόρ με μόλις 5,55 δευτερόλεπτα. Και αυτός βέβαια με τη σειρά του έφαγε τη… σκόνη του Cubestomer III, του ρομπότ που κατασκευάστηκε από τουβλάκια Lego και κατευθυνόταν από κινητό Samsung Galaxy S2, που τον περασμένο Μάρτιο τέλειωσε τον κύβο σε 3,25 δευτερόλεπτα.

Οσο γρήγοροι πάντως και να είναι όσοι καταπιάνονται με τη λύση του γρίφου, σίγουρα δεν θα περιορίσουν τα 1,4 τρισεκατομμύρια χρόνια που απαιτούνται για να δοκιμάσουν όλους τους δυνατούς συνδυασμούς περιστροφής του κάθε κυβακίου. Αν δε έβαζαν για καθεμία από τις 43 τετράκις εκατομμύρια κινήσεις έναν κύβο δίπλα στον άλλον θα έκαναν 273 φορές τον γύρο της Γης ή αν επεκτείνονταν ώς το Διάστημα θα ταξίδευαν για 261 έτη φωτός.

Η επιτυχία της δημιουργίας του Ρούμπικ πέρασε φυσικά και στη διεθνή ποπ κουλτούρα ως σύμβολο μιας ολόκληρης δεκαετίας, του 1980. Εγινε η αφορμή για την έναρξη ενός ολόκληρου καλλιτεχνικού κινήματος, του κυβισμού του Ρούμπικ, όπου εναλλακτικοί δημιουργοί χρησιμοποιούσαν το σχήμα και τα χρώματα σε διάφορα έργα τους. Ο κύβος έχει κάνει φυσικά και πολλά περάσματα από τη μεγάλη οθόνη σε ταινίες όπως το «Wall-E», «Αρμαγεδδών» ή «Κάτι τρέχει με τη Μαίρη» και σε τηλεοπτικές σειρές όπως «Simpsons» και «Doctor who». Εχει εμπνεύσει τραγουδιστές, όπως το συγκρότημα The Barron Knights, να γράψουν κομμάτια σαν το «Κύριος Ρούμπικ» και σε σκιτσογράφους κόμικς και μάνγκα να πλάσουν ολόκληρες ιστορίες.