Εθνικός μονόλογος στο Κίεβο

Εναν «εθνικό διάλογο» για την αποκέντρωση των εξουσιών στην Ουκρανία ξεκίνησε χθες το Κίεβο, στο πλαίσιο του οδικού χάρτη για την έξοδο από την κρίση που εκπόνησε ο ΟΑΣΕ. Ο ανταποκριτής της γαλλικής «Λε Μοντ» δεν τον χαρακτήρισε τυχαία «χωλό» και «αργοπορημένο»: οι φιλορώσοι αυτονομιστές του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ δεν προσκλήθηκαν. Το Κίεβο ευελπιστεί, όμως, πως με το σχέδιο αποκέντρωσης που προωθεί θα περιορίσει το έρεισμά τους στις ανατολικές επαρχίες. Και από τη Μόσχα έφτασε χθες μια αναπάντεχη δήλωση υπέρ της διεξαγωγής των ουκρανικών προεδρικών εκλογών στις 25 Μαρτίου.

Ανοίγοντας την πρώτη από μια σειρά συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης που θα πραγματοποιηθούν «σε όσο το δυνατόν περισσότερες περιοχές της Ουκρανίας», ο μεταβατικός πρόεδρος της χώρας, Ολεξάντερ Τούρτσινοφ, δήλωσε στους παριστάμενους υπουργούς, αρχηγούς κομμάτων, υποψήφιους για τις προεδρικές εκλογές, εκπροσώπους της επιχειρηματικής κοινότητας και τοπικούς κυβερνητικούς αξιωματούχους πως το Κίεβο είναι «έτοιμο για διάλογο», όχι όμως και με «τους ενόπλους εκείνους που προσπαθούν να διεξάγουν πόλεμο εναντίον της ίδιας τους της χώρας». Παράλληλα, ο Γιάτσενιουκ επιτέθηκε στη Μόσχα, κατηγορώντας την για «συστηματικές ενέργειες με σκοπό την αποσταθεροποίηση των ανατολικών και νότιων περιοχών της Ουκρανίας και τη δημιουργία μιας εκρηκτικής κατάστασης».

Η Μόσχα, από την πλευρά της, δήλωσε διά στόματος του Σεργκέι Ναρίσκιν, του προέδρου της Κάτω Βουλής, πως η άρνηση του Κιέβου να κάνει διάλογο με τους αντιπάλους του και η συνεχιζόμενη στρατιωτική επιχείρηση στην Ανατολική Ουκρανία υπονομεύουν τη νομιμότητα των προεδρικών εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για τις 25 Μαρτίου. Η συνέχεια της δήλωσής του, ωστόσο, σήμανε μια ρήξη με τη συνήθη ρητορική του Κρεμλίνου: «Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς πως οι εκλογές αυτές θα είναι απολύτως νόμιμες. Είναι όμως προφανές πως η αποτυχία διεξαγωγής των εκλογών θα οδηγούσε σε μια ακόμα πιο θλιβερή κατάσταση, είναι λοιπόν αναγκαίο να επιλέξουμε το μη χείρον».

Η Μόσχα ασκεί πιέσεις υπέρ μιας «ομοσπονδιοποίησης» της Ουκρανίας, που θα έδινε στις ρωσόφωνες περιοχές δικαίωμα βέτο όσον αφορά στους βασικούς προσανατολισμούς της χώρας, ιδιαίτερα όσον αφορά την εξωτερική πολιτική. Στο Κοινοβούλιο του Κιέβου, ωστόσο, η λέξη «ομοσπονδιοποίηση» ηχεί σαν βόμβα. «Κανένας ουκρανός ηγέτης δεν μπορεί να προωθήσει την ομοσπονδιοποίηση. Τη συνδέουν με την ιστορία της πρώην ΕΣΣΔ, της πρώην Γιουγκοσλαβίας, της Τσεχοσλοβακίας: θα ήταν η προγραμματισμένη διάλυση του ουκρανικού κράτους», επισημαίνει ο Τάρας Κούτζιο, ερευνητής στο καναδικό Ινστιτούτο Ουκρανικών Σπουδών. Το Κίεβο εμφανίζεται εν τούτοις πλέον πρόθυμο να αναθεωρήσει τις προβληματικές σχέσεις του με τις περιφέρειες της Ουκρανίας. «Η Ουκρανία διατήρησε τη διοικητική δομή των σοβιέτ», εξηγεί ο Κούτζιο. Τα τοπικά συμβούλια έχουν λιγοστή δύναμη. Ολες οι εξουσίες είναι συγκεντρωμένες στο Κίεβο. Οι τοπικοί κυβερνήτες είναι ενταγμένοι στον μηχανισμό της προεδρικής εξουσίας. Οι δυσλειτουργίες είναι πολλές, οι ευκαιρίες για διαφθορά απεριόριστες.

Το Κίεβο συζητεί τώρα τον περιορισμό των εξουσιών των κυβερνητών και τον εφοδιασμό των τοπικών συμβουλίων με πραγματικούς προϋπολογισμούς: θα μπορούν να κρατούν τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος και τους επαγγελματικούς φόρους για έργα υποδομής και άλλα, αντί να τα στέλνουν στην πρωτεύουσα. Η ΕΕ χαιρέτισε την έναρξη των συνομιλιών. Οι ΗΠΑ τηρούν επιφυλακτική στάση. Οι φιλορώσοι αυτονομιστές στο Ντονμπάς, ωστόσο, δήλωναν χθες πως ακόμα και αν είχαν προσκληθεί, δεν έχουν τίποτα να πουν με τη «χούντα του Κιέβου», τουλάχιστον όχι μέχρι να αποσύρει τα στρατεύματα από «τις περιοχές μας».