Τους έσωσε η εύνοια του διαβόλου

Η απίστευτη ιστορία των επτά νάνων που σώθηκαν από τους θαλάμους αερίων «χάρη» στον Γιόζεφ Μένγκελε

Η οικογένεια της Πέρλα καταγόταν από ένα χωριό της Τρανσυλβανίας. Ο πατέρας τους είχε παντρευτεί δύο φορές γυναίκες «συμβατικού μεγέθους» και είχε αποκτήσει δέκα παιδιά, από τα οποία μικρό ύψος είχαν τα επτά. Αγχωμένη για το μέλλον τους, η μητέρα τους τούς έστρεψε στη μοναδική τότε φιλόξενη ασχολία: το θέαμα. Ονόμασαν τον θίασό τους Λιλιπούτειο και αναλαμβάνοντας ο καθένας μια ειδικότητα άσκησαν το επάγγελμα για δεκαπέντε χρόνια. Εκείνο το βράδυ στο Αουσβιτς έφτασαν όλοι τους, 12 άτομα συνολικά, μαζί με γείτονες ή συγγενείς και το πρώτο πράγμα που παρατήρησαν ήταν φυσικά δύο τεράστιες καμινάδες. Η Πέρλα ρώτησε έναν Εβραίο που την είχε βοηθήσει να κατέβει από το βαγόνι αν είχε έρθει σε αρτοποιείο. «Είναι το Αουσβιτς» της απάντησε όπως θυμόταν χρόνια αργότερα, «και σύντομα θα καταλήξεις και εσύ στους φούρνους του».

Σε μια παράξενη τροπή των συναισθημάτων, ο «γιατρός» που τους περίμενε άρχισε τότε να συμβολίζει την ελπίδα. Οταν κατέφθασε, οι νάνοι άρχισαν τις ερωτήσεις. Δεν ήξεραν ότι ο Αγγελος του Θανάτου δεν είχε κανέναν ενδοιασμό στο να βασανίζει, να ακρωτηριάζει και να σκοτώνει τα πειραματόζωά του. Αντικρίζοντας τα καινούργια αποκτήματά του, τον κυρίευσε ο ενθουσιασμός. Κάτι συγχωριανοί των Οβιτς, οι Σλόμοβιτς, το αντιλήφθηκαν και πλησίασαν έναν αξιωματικό λέγοντας ότι είναι συγγενείς. Οι νάνοι δεν το αρνήθηκαν. Πλέον, ο Μένγκελε είχε μπροστά του 22 άτομα, που δεν θα έπαιρναν τον δρόμο για τους θαλάμους αερίων. «Στο εξής», αναφώνησε, «έχω δουλειά για τα επόμενα είκοσι χρόνια».

«Από τη μια, η κίνηση των Οβιτς να μη διαψεύσουν τους Σλόμοβιτς ήταν γενναιόδωρη» λέει η Εϊλάτ Νεγκέβ. Από την άλλη, όμως, ίσως το έκαναν και γιατί χρειάζονταν την παρουσία τους. Τους βοηθούσαν σε δουλειές δύσκολες, όπως να ανέβουν στις κουκέτες. Ο Μένγκελε ήθελε όσο το δυνατόν περισσότερα πειραματόζωα. Οπως όλοι, η ομάδα του έμενε σε στρατώνες, δεν κουρεύτηκαν γουλί όμως, ούτε φόρεσαν τις ριγέ στολές που δεν τους έκαναν. Αντί για τις τουαλέτες, χρησιμοποιούσαν ουροδοχεία νεκρών νηπίων. Τους είχε δοθεί επίσης η εντολή να πλένονται καθημερινά, καθώς ο Μένγκελε είχε εμμονή με την υγιεινή. «Οχι ότι οι υπόλοιποι κρατούμενοι δεν τους ζήλευαν λιγάκι» παρατηρεί η Νεγκέβ. «Είναι φυσικό με κάποιον που φαίνεται ότι περνάει καλύτερα. Τα συναισθήματα όμως ήταν ανάμεικτα. Νιώθανε και μια ανακούφιση, σκεπτόμενοι ότι αφού αυτοί, με όλη τη σωματική αδυναμία τους επιβιώνουν, ίσως επιβιώσουμε και εμείς».

Ακόμα και στην πρώτη επίσημη «συνεδρία» τους, οι Οβιτς είχαν μακιγιαριστεί ή βάλει τα καλύτερα ρούχα τους. Συνάντησαν περισσότερους γιατρούς που έμοιαζε να θέλουν απλώς δείγμα από το αίμα τους – ένα μικρό τίμημα για τη ζωή τους. Η διαδικασία όμως επαναλαμβανόταν επί εβδομάδες και συνοδευόταν από δεκάδες ακτινογραφίες. Η φτωχή διατροφή των νάνων τούς έφερνε απανωτές λιποθυμίες και εμετούς. Εκτός από τα τεστ που υποτίθεται ερευνούσαν τη νοημοσύνη τους, οι γιατροί τους έλουζαν αμέτρητες φορές με καυτό και κρύο νερό εναλλάξ – ένα βασανιστήριο που τους τρέλαινε. Χώρια που τους αφαιρούσαν διαρκώς υγιή δόντια. Η Ντόρα Οβιτς, η ψηλή σύζυγος του Εϊβραμ, ανακρινόταν από τον Μένγκελε για την ερωτική της ζωή, με ερωτήσεις που όσο πιο αδιάκριτες γίνονταν τόσο περισσότερη σιελόρροια τού προκαλούσαν. Οταν βέβαια έφτασε η ώρα του κρεματορίου για το τμήμα του στρατοπέδου όπου οι Οβιτς κατοικούσαν, εκείνος τους μετέφερε σε ένα άλλο.

«Οταν συναντήσαμε την Πέρλα στο σπίτι της, στο Ισραήλ, όλα αυτά είχαν ήδη γίνει τόσο πολύ μέρος της ζωής της» – λέει ο Γιεχούντα Κορέν- «που καθόμασταν γύρω από το τραπέζι και συζητούσαμε για τον Μένγκελε σαν να ήταν μια κανονικότητα». Αυτό βέβαια που εντυπωσίασε τους δύο δημοσιογράφους ήταν η στάση της Πέρλα και της οικογένειάς της απέναντί του. Ηταν κάτι σαν το Σύνδρομο της Στοκχόλμης. Εκείνοι ήταν δύσμορφοι και Εβραίοι, ο νούμερο ένα στόχος των Ναζί. Εκείνος τούς ήθελε ζωντανούς. Η Πέρλα θα έφτανε να πει ότι «με έσωσε η εύνοια του διαβόλου», οι καταγραφείς της ιστορίας της όμως γνωρίζουν ότι η επιθυμία του Μένγκελε ήταν απλώς να μη χάσει τα πειραματόζωά του. Πιο πιθανό για εκείνους είναι ότι τους επτά νάνους έσωσε μια συμβουλή της μητέρας τους. Μια συμβουλή που ένας κανονικού ύψους αδελφός τους δεν άκουσε και ίσως γι’ αυτό δεν επιβίωσε. Η συμβουλή, «μην αφήσετε ποτέ ο ένας τον άλλον».

Το μόνο, λοιπόν, που προσθέτει αυτή η ιστορία τουλάχιστον στο πορτρέτο του Μένγκελε είναι άλλη μια διάσταση των φρικαλεοτήτων του. Δεν τους λυπήθηκε ακριβώς· σαν επιστήμονας σκεφτόταν, τρελός όμως. «Ηταν ένας άνθρωπος», λέει ο Κορέν, «που βρισκόταν σε ένα στρατόπεδο θανάτου και σκεφτόταν την καριέρα του μετά τον πόλεμο». Το περιστατικό που συμπυκνώνει καλύτερα τη στάση του απέναντι στους νάνους είναι η βραδιά που τους έσυρε με το ζόρι σε μια αίθουσα γεμάτη αξιωματικούς των SS, τους ανέβασε στη σκηνή και τους διέταξε να γδυθούν, τονίζοντας με μια βέργα τα γεννητικά όργανα, τα άκρα, τα μέλη, τέλος πάντων, που αποδείκνυαν περίτρανα ότι οι Εβραίοι είχαν εκφυλιστεί.

Μια ιστορία που ακόμη συνεχίζεται
Ο πόλεμος τελείωσε αρκετούς μήνες μετά, με τους Οβιτς να έχουν επιζήσει. Συνέχισαν τις καλλιτεχνικές περιοδείες στην Ευρώπη μέχρι το 1949 που εγκαταστάθηκαν στο Ισραήλ. Ο Κορέν και η Νεγκέβ, σύντροφοι στη δουλειά και τη ζωή, έγραψαν ένα βιβλίο που περιλαμβάνει τη ζωή τους πριν από την αιχμαλωσία τους, στη διάρκειά της και μετά το πέρας της. Ηξεραν ότι σε παρόμοιες έρευνες δεν γίνεται να εμπιστευτείς απόλυτα έναν πρωταγωνιστή, γιατί, όπως και η Πέρλα, «καμιά φορά δεν μπορούν να πιστέψουν, να διαχειριστούν αυτό που τους έχει συμβεί». Απευθύνθηκαν λοιπόν σε επιζώντες συγχωριανούς των Οβιτς («πόσο χάρηκαν που κάποιος τους πίστεψε»), σε ιστορικούς ή σε ντοκουμέντα και φωτογραφικό υλικό, τα οποία περιλαμβάνονται στο βιβλίο. Η Πέρλα πέθανε το 2001, πριν το δει να εκδίδεται, όσοι θα το διάβαζαν όμως θα καταλάβαιναν τι ιστορία αφηγούνταν. «Αμέσως μετά τη βρετανική έκδοση», λέει ο Κορέν, «μάθαμε ότι μια άλλη ομάδα νάνων στο Λονδίνο αποφάσισε να συστήσει έναν θεατρικό θίασο, εμπνευσμένη από τους Οβιτς. Ενα περιοδικό αστέγων μάς ζήτησε να τη δημοσιεύσει, γιατί εκείνοι, οι αδύνατοι των αδυνάτων, τους έδιναν κουράγιο. Κατά κάποιον τρόπο, λοιπόν, είναι μια ιστορία που ακόμα συνεχίζεται».