Νεκρή φύση, απλά υλικά: Η καινούργια δουλειά του Δημήτρη Παπαϊωάννου

Ως συνήθως, οι πρώτες εικόνες και τα βίντεο για την παράσταση που δόθηκαν στη δηµοσιότητα από τον καλλιτέχνη, δεν είναι αυτό που θα λέγαµε αποκαλυπτικά. Απεικονίζεται ας πούµε ένας κουστουµαρισµένος άνδρας που πασχίζει να συγκρατήσει µια ασβεστωµένη µάζα, κάτι µεταξύ τοίχου και στρώµατος, για να µην τον καταπλακώσει. Υπάρχει η φιγούρα µιας λευκοφορεµένης γυναίκας, που τρεµοφέγγει άρρυθµα πίσω µια διαφάνεια, σαν οθόνη µε κακό σήµα. Κάπου αλλού, τρεις αφώτιστες µορφές περιφέρονται σε µια σκηνική ερηµιά, µε µόνο οδηγό την αµηχανία τους ή ένα µπαστούνι. Πέραν όµως όσων προτιµούν τους αναγνωρίσιµους ηθοποιούς, που θα έχουν ήδη εντοπίσει σε έναν από τους ερµηνευτές το πρόσωπο του Αρη Σερβετάλη, οι υπόλοιποι θεατές, για αυτό που θα συµβεί από τις 23 Μαΐου µέχρι τις 8 Ιουνίου στη Στέγη Γραµµάτων και Τεχνών, έχουν στα χέρια τους µόνο µια όµορφη υποσχετική επιστολή.

Η αλήθεια είναι ότι ο Δημήτρης Παπαϊωάννου έχει κατορθώσει να μη χρειάζεται και τίποτα περισσότερο. Από το 1986 όταν μαζί με την Αγγελική Στελάτου δημιούργησε την Ομάδα Εδάφους, η σύγχρονη ελληνική χορευτική σκηνή τον παρακολουθεί, στη χειρότερη προσεκτικά, στην καλύτερη μαγεμένη – ήδη ακόμα από το «Βουνό» του 1987, όταν το ντουέτο καταπιανόταν με τη μεταμόρφωση των σωμάτων για πρώτη και ουδόλως τελευταία φορά. Η «Μήδεια» του 1993 ήταν μια παράσταση που από μεγαλοπρεπής γινόταν σχεδόν επικίνδυνη και αυτός ήταν μόνο ένας από τους λόγους για τους οποίους το έργο όχι μόνο σηματοδότησε τη μετάβαση της Ομάδας από το εναλλακτικό θέατρο στο Εθνικό, αλλά και πολύ αργότερα ξαναπαίχτηκε ανανεωμένο. Φυσικά ήταν και το 2004: μέσα σε όλο τους τον στόμφο και την υστερία, ευτυχώς που οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν και δύο τελετές που δεν αγνοούσαν τις ταπεινές πλευρές της γενέτειράς τους.

Εδώ κοτζάμ Γιάννης Τσαρούχης, ένας από τους δασκάλους του Παπαϊωάννου, είχε πει κάποτε κάτι του στυλ «με τρομάζει τόση ευκολία τόσο νωρίς». Στον νεαρό μαθητή του βέβαια, ο μεγάλος έλληνας ζωγράφος μάλλον δίδαξε πάνω από όλα το είδος της φτωχής τέχνης που ο ίδιος ασκούσε, κατασκευάζοντας ποίηση από το ευτελές. Ετσι και ο μικρός έγινε αρχικά γνωστός από τη ζωγραφική, αλλά και από τα κόμικς του στη «Βαβέλ» και σχεδίασε σκηνικά ή κοστούμια αλλά και φωτισμούς ή μακιγιάζ. Στο μεταξύ είχε ήδη μυηθεί στον σύγχρονο χορό βαδίζοντας σε ένα δρόμο που, πετώντας όσα εκφραστικά υλικά δεν ήταν απαραίτητα, θα τον οδηγούσε τελικά σε έργα όπως «Πουθενά» και «Μέσα», διερευνητικά των ελάχιστων δυνατών εργαλείων μιας χορογραφίας. Στην «Πρώτη ύλη» του 2012 ειδικά, με πρωταγωνιστές εκείνον και τον Μιχάλη Θεοφάνους, θα μελετούσε ένα αποσυναρμολογημένο σώμα, που διαλεγόταν με την τραυματική Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Ο άνθρωπός μας σχεδόν προσπαθούσε να επιστρέψει στην αφετηρία του – μέχρι και ένα είδος επαναγνωριμίας με το κοινό επιδίωκε, θεωρώντας ο ίδιος τότε, ένα προς ένα, τα εισιτήριά του.

Για να θεωρητικολογήσουμε λίγο ακόμα, ας επικαλεστούμε τον Μποντλέρ. «Η νεωτερικότητα», έγραφε κάπου, «είναι το εφήμερο, το φευγαλέο, το τυχαίο, το ένα μισό της τέχνης, που το άλλο του μισό είναι το αιώνιο και το αμετάβλητο». Οχι, δεν είναι εύκολα μετρήσιμο το πόσο ο Παπαϊωάννου κρατάει ζωντανή αυτή τη δομική αντιπαράθεση του μοντερνισμού και το πόσο ενδιαφέρεται για τον επαναπροσδιορισμό και την ανασύνθεση των υλικών – οι εντάσεις στο έργο του πάντως είναι πυκνές και η ομορφιά του, αυτό που λέμε απέριττη. Το «Still Life» δεν μοιάζει να διαφέρει και δεν παραλείπει να μας συστηθεί ίσα ίσα ως αποτέλεσμα του ίδιου εργαστηρίου που γέννησε τα προηγούμενα διερευνητικά έργα. Και τα δικά του συστατικά, απογυμνωμένα υπόσχονται να είναι. Οι επτά ερμηνευτές του, από την άλλη, ο Αρης Σερβετάλης, ο Δρόσος Σκώτης, ο Μιχάλης Θεοφάνους, ο Αργύρης Πανταζάρας, η Καλλιόπη Σίμου, η Παυλίνα Ανδριοπούλου αλλά και ο ίδιος ο σκηνοθέτης θα τοποθετούνται κάτω από ένα μεγάλο, σχεδόν απειλητικό ουρανό, στη σκηνική ερημιά που λέγαμε πιο πάνω. Ο άνθρωπος ως εργάτης, στην απόπειρά του να ενωθεί με την ελαφρότητα του κόσμου που τον περιέχει, θα αντιμετωπίζει τη βαρύτητα των βασικών δομικών υλικών του. «Τα σώματα» αναφέρει η υποσχετική επιστολή που «διέρρευσε» από εκείνα τα βίντεο και τις εικόνες, «ισορροπούν και διασπώνται, δημιουργώντας οπτικές απάτες με στόχο να φωτίσουν σταδιακά τη σισύφεια αναζήτηση του ανθρώπου για νόημα». Αν τώρα η όποια μυστικοπάθεια χρησιμοποιείται ως στρατηγική μάρκετινγκ, ως μέθοδος προφύλαξης ή ως απλή παραπομπή στην ουσία του έργου, δεν είναι δα και τόσο σημαντικό. Λογικά, όσοι είναι να την προσπεράσουν θα την προσπεράσουν και όσοι είναι να περιμένουν απλώς πριν κρίνουν, αυτό ακριβώς θα κάνουν.

Info
«Still Life» του Δημήτρη Παπαϊωάννου από 23 Μαΐου έως 8 Ιουνίου (εκτός Δευτέρας, Τρίτης και της Κυριακής 25/5, λόγω εκλογών) στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (Λεωφόρος Συγγρού 107-109, τηλ. 210-9005.800). Ωρα έναρξης: 20.30. Εισιτήρια: 15, 18, 25, 36 ευρώ, 10, 12, 15 ευρώ (μειωμένο), 5 ευρώ (ανέργων)